Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Opieka medyczna w krajach nordyckich

Fundamentalną zasadą systemu funkcjonującego w krajach nordyckich jest prawo każdego obywatela do ochrony zdrowia i równego dostępu do opieki medycznej, co wiąże się z koncepcją państwa opiekuńczego (welfare state). Już od lat 60. XX wieku obserwuje się stale rosnące zainteresowanie sektorem opieki zdrowotnej zarówno przez opinię publiczną jak i polityków.

Każdy kraj nordycki zapewnia opiekę medyczną wszystkim osobom przebywającym w granicach swojego państwa. Szwecja gwarantuje bezpłatne leczenie również dla uchodźców i azylantów, z kolei Dania odpowiada za opiekę medyczną także na Grenlandii. Ochrona zdrowia zakrojona na tak szeroką skalę wymaga wysokich nakładów z budżetu. Każdy z krajów Północy przeznacza na ten cel ok. 10% procent PKB, podczas gdy w Polsce nakłady te nie przekraczają 6,5% PKB.

Opieka zdrowotna finansowana jest z następujących źródeł: podatków, środków pochodzących z systemu ubezpieczeń społecznych oraz dopłat obywateli. Cechą charakterystyczną dla krajów nordyckich jest istnienie górnej granicy wydatków jakie pacjent może ponieść z własnej kieszeni. W Szwecji, Norwegii i Finlandii funkcjonuje tzw. frikort, która umożliwia bezpłatne leczenie do końca roku kalendarzowego po przekroczeniu wyznaczonej przez państwo kwoty, jaką obywatel może wydać na opiekę medyczną.

Cechą wspólną dla wszystkich krajów nordyckich jest silna decentralizacja służby zdrowia. Pionierem takiego systemu była Dania, za której przykładem poszły pozostałe kraje nordyckie. W Finlandii decentralizacja posunięta jest do tego stopnia, że hospitalizacja pacjenta musi odbywać się w przypisanym mu regionalnych ośrodku opieki medycznej.

Wszystkie kraje Północy dostrzegają ogromny potencjał w wykorzystaniu nowoczesnych technologii. Szczególny nacisk kładziony jest na rozwój elektronicznej dokumentacji medycznej, która upraszcza dostęp do usług medycznych (wysyłanie recept drogą elektroniczną, umawianie wizyt i zabiegów oraz całodobowy dostęp do wyników badań). Warto zauważyć, że w Polsce również istnieje baza pacjentów – eWUŚ (Elektroniczna Weryfikacja Uprawnień Świadczeniobiorców). eWUŚ działa jednak na zupełnie innych zasadach niż systemy funkcjonujące w Skandynawii. W Polsce ta technologia pozwala wyłącznie na potwierdzenie prawa pacjenta do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Jest to baza danych, do której dostęp ma jedynie uprawniony personel. W porównaniu ze skandynawskimi rozwiązaniami eWUŚ jest systemem o ograniczonych możliwościach.

Poziom opieki zdrowotnej w krajach nordyckich wyróżnia się na arenie międzynarodowej. Świadczy o tym nie tylko ogólne zadowolenie pacjentów, ale również coroczne zestawienia przedstawiane przez niezależne ośrodki badawcze. W 2008 roku Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) umieściła Norwegię na pierwszym miejscu w światowym rankingu wydatków państwa na służbę zdrowia w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Z kolei w 2012 roku Dania zajęła drugie miejsce w rankingu Euro Health Consumer Index.

Jeden model, pięć wyjątków

Pomimo oparcia się na podobnych założeniach, każde z państw nordyckich wypracowało unikalny, dostosowany do realiów danego kraju, system ochrony zdrowia. Można zatem powiedzieć, że państwa nordyckie stanowią jeden region z pięcioma wyjątkami.

Cechą, która wyróżnia duński system na tle innych krajów nordyckich jest istnienie dwóch kategorii systemu ubezpieczeniowego. O przynależności do jednej z nich decyduje ubezpieczony. Pierwsza kategoria daje prawo do bezpłatnych świadczeń lekarskich udzielanych przez określonego lekarza pierwszego kontaktu. Leczenie u dowolnego specjalisty również jest bezpłatne. Druga kategoria ubezpieczenia pozwala na pełną swobodę w wyborze lekarza pierwszego kontaktu, jednak ubezpieczani muszą sami pokryć część kosztów związanych z zabiegami leczniczymi. Grupę ubezpieczenia można zmieniać, jednak nie częściej niż raz w roku.

W Norwegii warto zwrócić uwagę na fakt, że lekarz rodzinny ma o wiele więcej obowiązków niż lekarz pierwszego kontaktu w wielu innych krajach europejskich. Jest on odpowiedzialny za wypisywanie recept, zwolnień oraz skierowań, prowadzi opiekę nad kobietami w ciąży i wykonuje badania cytologiczne. Ponadto przeprowadza leczenie pediatryczne, dermatologiczne czy nawet psychoterapeutyczne.

Innym interesującym zagadnieniem w norweskim systemie opieki medycznej jest również kwestia ulg, do których upoważnione są niektóre grupy społeczne. Mogą one pobierać świadczenia bezpłatnie lub przy obniżonych kosztach. Przykładem osób objętych ulgami są ciężarne kobiety, osoby upośledzone, niezdolne do samodzielnej egzystencji oraz dzieci do 18. roku życia.

Refundacja leków w Norwegii jest częściowa. Leki na tzw. „białą receptę” są płatne w 100%, natomiast leki na tzw. „niebieską receptę” (podawane stale z powodu przewlekłych chorób) dofinansowywane są w wysokości 64% ceny. Leki dla dzieci do 16. roku życia są darmowe. Recepty objęte refundacją może wystawić tylko lekarz, który ma podpisaną umowę z Narodowym Biurem Ubezpieczeniowym.

Ciekawe rozwiązania w systemie opieki medycznej zostały wprowadzone w najmniejszym kraju nordyckim – na Islandii. Najnowsze przepisy prawne stanowią o tym, iż osoby, które objęte są ubezpieczeniem z narodowych funduszy zdrowia i nie porozumiewają się w języku islandzkim jako swoim ojczystym języku mają prawo do tłumacza bez dodatkowych opłat. Ze względu na rozmieszczenie ludności na wyspie, dostęp do szpitali jest ograniczony. Wiele usług medycznych wykonywanych jest w domach pacjentów. Państwo, chcąc zapewnić wszystkim obywatelom równy dostęp do świadczeń medycznych, usprawniło system wizyt domowych i zagwarantowało profesjonalną opiekę nawet w takich przypadkach jak poród w domu. Warto wspomnieć również o tym, że na Islandii praktycznie nie występuje prywatna służba zdrowia.

Z problemami związanymi z nierównomiernym rozmieszeniem ludności musi mierzyć się również Grenlandia – autonomiczne terytorium duńskie. Warunki geograficzne i klimatyczne są przeszkodą w sprawnym dystrybuowaniu usług służby zdrowia – na Grenlandii funkcjonuje jedynie pięć szpitali. Największy z nich jest w stanie przyjąć maksymalnie 185 pacjentów. W obliczu tych przeszkód zdecydowano się na wprowadzenie nietypowych rozwiązań: telemedycyny, świadczenia usług medycznych przy pomocy technologii internetowej oraz zdigitalizowanie kart chorobowych wszystkich mieszkańców Grenlandii.

Po pierwsze profilaktyka

Podejmując kwestię funkcjonowania służby zdrowia w krajach nordyckich należy zwrócić uwagę na profilaktykę, do której przywiązuje się w tych krajach ogromną wagę. Państwa nordyckie podejmują długoterminowe działania prewencyjne, których rezultaty będą widoczne za kilka albo nawet kilkanaście lat. Opierają się one na popularyzowaniu zdrowej diety oraz aktywności fizycznej. Strategia „A Better Life through Diet And Physical Activity” opracowana przez Nordycką Radę Ministrów przedstawia szczegółowe wytyczne odnośnie codziennej diety, zalecanej dawki ruchu oraz eliminowania stresu. Plan skierowany jest w dużej mierze do dzieci w wieku szkolnym, które z zasadami zdrowego trybu życia zaznajamiane są już na etapie szkoły podstawowej. Celem jest zmniejszenie otyłości, zachęcenie do aktywności fizycznej, przebywania na świeżym powietrzu, przywiązywania większej uwagi do dbałości o jakość spożywanych potraw oraz wyrabianie u dzieci zdrowych nawyków żywieniowych. W ogólnym założeniu promowanie zdrowego trybu życia ma doprowadzić do zmniejszenia zapotrzebowania na usługi medyczne.

W Polsce również pojawiają się kampanie społeczne, jednak nie są one prowadzone równie systematycznie i z taką samą skutecznością. Najczęściej kierowane są do osób dorosłych i mają na celu zwalczanie takich chorób jak nowotwory, cukrzyca, choroby serca. W ostatnim czasie nasila się również trend propagowania aktywności fizycznej i stosowania zdrowych nawyków żywieniowych już u dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Od 1 września 2015 roku weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywności sprzedawanej w szkołach („Sklepiki szkolne – zdrowa reaktywacja”). Projekt zawiera konkretne wytyczne odnoście asortymentu sklepików szkolnych. Chociaż akcja była planowana z długim wyprzedzeniem, wywołała negatywne reakcje w społeczeństwie.

Ze względu na stale podnoszącą się średnią wieku, państwa nordyckie stają przed nowymi wyzwaniami. Lokalne ośrodki, chcąc zapewnić starszemu pokoleniu godną starość, wdrażają szereg działań ułatwiającym im funkcjonowanie. Między innymi istnieje możliwość ubiegania się o przyznanie opieki pielęgniarskiej we własnym domu. Powszechne jest również propagowanie sportu i kultury fizycznej wśród osób starszych. W tym celu organizuje się treningi oraz specjalne grupy wsparcia. Szczególnie popularny jest nordic walking, sport, który wywodzi się z Finlandii. Nordyckie kampanie społeczne dotyczące aktywności społecznej przynoszą spodziewane rezultaty, czego dowodem jest duża popularność biegów ulicznych oraz stale rosnąca liczba użytkowników siłowni i centrum fitnessu.

***

Pomimo tego, że kraje nordyckie pozostają w ścisłej czołówce pod względem dostarczania usług medycznych, wciąż poszukują nowych rozwiązań na usprawnienie swoich systemów ochrony zdrowia. Opierając się na założeniach państwa opiekuńczego i korzystając ze wzajemnych doświadczeń, Szwecja, Dania, Norwegia, Finlandia i Islandia aktywnie dostosowują kierunki polityki zdrowotnej do zmieniających się warunków ekonomiczno-społecznych.

Pomiędzy systemem polskim a krajów nordyckich można dostrzec niewielkie podobieństwa. Różnice pomiędzy nimi są jednak na tyle duże, że jakość świadczonych usług jest na zupełnie innym poziomie.  W konsekwencji zauważyć można również ogromną różnicę w poziomie zadowolenia między pacjentami w Polsce i w krajach nordyckich, gdzie jest ono dużo wyższe.

 

Artykuł przygotowany przez Aleksandrę Grochowską, Katarzynę Jakubowską, Justynę Kasprzak, Zuzannę Kozieł, Ewę Rękawiecką i Izabelę Stolarską. Autorki są studentkami Uniwersytetu Gdańskiego, współpracują z Fundacją Naukową Norden Centrum.

Zachęcamy do lektury analizy Norden Centrum Opieka medyczna w krajach nordyckich przygotowanej przez autorki artykułu.

 

Zdjęcie tytułowe: WorldSkills/ Flickr / CC

Polub nas na Facebooku!