Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Jon Fosse laureatem literackiej nagrody Rady Nordyckiej

We wtorek 27 października, podczas swojej 67. sesji, Rada Nordycka przyznała nagrody twórcom kultury. Podczas uroczystej gali w sali koncertowej Harpa w Reykjavíku na Islandii statuetkę Zorzy Polarnej (Northern Lights) otrzymał norweski pisarz Jon Fosse za Trilogien (Trylogię) składającą się z książek Andvake (Bezsenny, 2007), Olavs draumar (Sny Olafa, 2012) oraz Kveldsvævd (Znużenie, 2014).

Henryk Ibsen, Jon Fosse

Jon Fosse debiutował jako powieściopisarz w roku 1983, a jako dramaturg w roku 1994 i to właśnie dramaty przysporzyły mu największej popularności i rozpoczęły jego międzynarodową karierę. Fosse jest bez wątpienia najbardziej znanym dramaturgiem po Henryku Ibsenie, jego sztuki teatralne są wystawiane na całym świecie. W ostatnich latach był wielokrotnie wspominany jako pretendent do literackiej Nagrody Nobla. Jest autorem powieści, wierszy, esejów i literatury dziecięcej, a swoje utwory pisze po nowonorwesku (nynorsk). Jego sztuki wystawiane były na deskach teatrów na całym świecie, m.in w Niemczech, Francji, USA, Chinach i w Polsce. W ostatnich latach, po jego teksty sięgnęły takie teatry jak: Teatr Polski w Poznaniu, Teatr na Woli w Warszawie, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie czy Teatr im. S. Jaracza w Łodzi. Jego utwory zostały przetłumaczone na ponad 40 języków.

Powieść o miłości

Trylogia Jona Fossena opowiada trzy historie o młodej parze Asle i Alidzie oraz ich nowonarodzonym synu. Trzy części przedstawiają historię, która rozciąga się na trzy pokolenia i wieki. Styl Fossego charakteryzuje się prostotą i równocześnie złożonością. Powieści pisarza należą do najbardziej wartościowych we współczesnej literaturze norweskiej. W werdykcie jury uzasadniało, że „Nagroda została przyznana za rzadkie połączenie innowacyjnego stylu i umiejętności łączenia się z czytelnikami w czasie i przestrzeni. Za przekazywanie prozy w formie poetyckiej oraz za świadomie żartobliwy stosunek do narracji. Autor opowiedział historię miłości dwojga ludzi, która obejmuje wszystkie czasy i jest ponadczasowa, jest opowiedziana dla szerokiego świata. Autor, wplatając biblijne aluzje, chrześcijański mistycyzm oraz poetyckie obrazowanie, stworzył w tym utworze wyjątkowy i bardzo osobisty styl literacki”.

Rytm i minimalizm

Jan Fosse pisze swoje utwory koncentrując się na rytmie utworu, który opiera na minimalizmie. Oszczędne kwestie, skromne słownictwo i powtarzające się wypowiedzi to elementy charakterystyczne jego stylu. Akcja w jego utworach rozwija się bardzo powoli, a to co ją napędza jest napięcie między postaciami. Jak pisze Leif  Zern (autor książki Świecąca ciemność. Dramaturgia Jona Fossego): Choć skąpy, zredukowany dialog Fossego – co wkrótce zostanie nazwane minimalizmem – miał poprzedników, był czymś innym niż milczenie Becketta czy pauzy Pintera. U Becketta milczenie jest tragiczne, to przystanek końcowy modernizmu zapoczątkowanego przez Ibsena i Czechowa, który przez cały wiek XX obnaża wewnętrzną pustkę człowieka i tęsknotę za obudzeniem się do życia. Być może anonimowość postaci Pintera i ich przeszłość wywarły pewien wpływ na pisarstwo Fossego, ale już nie zainteresowanie społeczną nadrzędnością i podległością. Ilekroć pojawia się problem walki o władzę, na przykład w Synu czy w Odwiedzinach, Fossego bardziej zajmuje słabość niż siła. Nie da się jednak zaprzeczyć jego powinowactwa z Pinterowskim wyczuciem formy (ani jednego słowa za dużo).

Jon Fosse po otrzymaniu nagrody powiedział: Zdobyłem wiele nagród, większość za moje dramaty lub nagrody za całokształt twórczości. Jestem autorem dramatów, liryki, a także  prozy. Dla mnie proza jest nie mniej ważna niż dramat. Nagroda przyszła w odpowiednim czasie, tak więc dziękuję, dziękuję, dziękuję za nagrodę.

Nagrody Rady Nordyckiej

Nagroda literacka Rady Nordyckiej przyznawana jest od 1962 roku za dzieło o wyjątkowych walorach artystycznych napisane w jednym z języków nordyckich. Inicjatywa powstała, aby promować literaturę i języki nordyckie oraz zacieśniać stosunki kulturalne pomiędzy tymi krajami. Do tej pory tylko kilka książek laureatów nagrody Rady Nordyckiej zostało wydanych w języku polskim. W ostatnich latach były to: powieść Oczyszczenie fińskiej pisarki Sofi Oksanen, Fakultet marzeń  szwedzkiej pisarki Sary Stridsberg i powieść Półbrat norweskiego pisarza Larsa Saabye Christensena.

Nagroda literacka budzi największe zainteresowanie, ale przyznawane są też nagrody w innych kategoriach: film, literatura dziecięca, muzyka, przyroda i środowisko. W tym roku nagroda za najlepszy film powędrowała do twórców filmu Fúsi. Jury w werdykcie napisało, że jest to poruszający portret dorastania. Islandzki reżyser Dagur Kári (ur. 1975) już wcześniej był nominowany do nagrody filmowej Rady Nordyckiej. Nagrodę za literaturę dziecięcą i młodzieżową Rady Nordyckiej otrzymał  szwedzki pisarz Jakob Wegelius. W kategorii muzyka wygrał szwedzki basista i kompozytor Svante Henryson.

 

Zdjęcie tytułowe: Jon Fossen odbiera Literacką Nagrodę Rady Nordyckiej. Zdj. Johannes Jansson/norden.org / CC.

Polub nas na Facebooku!