Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Serial „Okupowani”, czyli jak Norwegowie spieniężyli konflikt na Ukrainie

play

Czy jestem gotów walczyć za swoją ojczyznę? Pytanie to, śledząc wydarzenia na Ukrainie, zadają sobie mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej. Wielu Polaków, Litwinów czy Estończyków odpowiadając na to pytanie wstępuje w szeregi lokalnych organizacji proobronnych lub zaciąga się do regularnej armii. Kwestię tę porusza również najnowsza produkcja norweskiej telewizji TV2 – 10-odcinkowa seria „Okupowani” (nor. Okkupert).

Jo Nesbø, współautor scenariusza i dobrze znany w Polsce mistrz norweskiego kryminału, prace nad scenariuszem serialu „Okupowani” rozpoczął jeszcze w 2008 roku. Przygotowania do jego ekranizacji zajęły jednak aż siedem lat – serial początkowo miał być zrealizowany i emitowany w telewizji publicznej, jednak kontrowersje, które wzbudzał pokrzyżowały te plany. Na przyśpieszenie prac wpływ miał wybuch konfliktu na Ukrainie. W 2013 roku prawa do produkcji serialu nabyła TV2 – największa komercyjna stacja telewizyjna w Norwegii – i to właśnie ona wyprodukowała najdroższy w historii norweskiej telewizji serial i wyemitowała jego pierwszy odcinek w październiku 2015 roku.

Przeczytaj także:  Rosyjskojęzyczni na Łotwie a wojna na Ukrainie

Seria przenosi widza w niedaleką przyszłość. Nowy proekologiczny rząd, który przejął władzę po tym, jak Norwegia doświadczyła dramatycznej w skutkach katastrofy naturalnej, realizuje swoje obietnice. Wstrzymuje wydobycie i sprzedaż paliw kopalnych, ich wykorzystanie i eksport. Jednego z głównych bohaterów serialu – premiera Jespera Berga (Henrik Mestad) poznajemy w czasie otwarcia elektrowni napędzanej w pełni czystym paliwem „thorium”. Szlachetne motywacje i innowacyjne działania wywołują jednak reperkusje.

Serialowy premier Norwegii - Jesper Berg, czyli Henrik Mestad

Serialowy premier Norwegii – Jesper Berg, czyli Henrik Mestad

Decyzja norweskiego rządu o wstrzymaniu eksportu węglowodorów nie pozostaje bez wpływu na gospodarkę europejską. Negatywne skutki decyzji podjętej w Oslo przynoszą także konsekwencje dla Norwegii. Rosja z przyzwoleniem Europy dokonuje interwencji w Oslo – porywa premiera, by wymusić na nim zmianę decyzji odnośnie wydobycia i eksportu paliw kopalnych. Zastraszony szef rządu ogłosi wkrótce powrót Norwegii do poprzedniej polityki energetycznej, co dodatkowo „zabezpieczone” zostaje zajęciem przez Rosjan platform wydobywczych.

Chociaż ta interwencja wydaje się nie mieć wpływu na życie kraju – mieszkańcy nadal chodzą do pracy, wieczorami bawią się, spotykają się ze znajomymi – eskalacja żądań Kremla i z czasem rzeczywista protekcja Rosji nad Norwegią daje się odczuć także przez mieszkańców. Wydarzenia poznawane za pośrednictwem prasy i telewizji z czasem stają się odczuwalne i coraz bardziej uciążliwe dla społeczeństwa, co w konsekwencji rodzi protesty i ruch oporu, a w służbach państwowych także dywersję.

W wielowarstwowej fabule serialu warto zwrócić uwagę na dwa ciekawe problemy. Pierwszym z nich jest kwestia funkcjonowania instytucji państwowych poddanych oddziaływaniu tzw. konfliktu hybrydowego. Premier Jesper Berg ponoszący odpowiedzialność za losy państwa musi lawirować pomiędzy kilkoma ośrodkami wpływu. Pierwszym, narzuconym z zewnątrz, jest rosyjska ambasador Irina Sidorowa (w którą wcieliła się litewska aktorka Ingeborga Dapkūnaitė), która pełni rolę koordynatorki działań okupacyjnych. Drugą ważna postacią tego ośrodka jest francuski kunktatorski komisarz Unii Europejskiej (Hippolyte Girardot), który z jednej strony odgrywa rolę negocjatora, z drugiej naciska na przyjęcie kursu ugodowego wobec Rosjan i zabezpieczającego interesy europejskie, ale niekorzystnego dla samej Norwegii. Do rozgrywki dyplomatycznej dochodzi także czynnik wewnętrzny. Głównym problemem z jakim spotka się Berg jest zachowanie balansu między oczekiwaniami strony międzynarodowej, a rozgrywkami wewnątrzpartyjnymi, niezadowoleniem społeczeństwa i rodzącym się ruchem oporu, a także coraz bardziej niezależnymi działaniami ośrodków siłowych państwa – wojska i służby bezpieczeństwa.

Ochroniarz premiera,  Hans Martin Djupvik (w tej roli Eldar Skar), czyli mimowolny pośrednik między norweskim rządem a okupantem.

Ochroniarz premiera, Hans Martin Djupvik (w tej roli Eldar Skar), czyli mimowolny pośrednik między norweskim rządem a okupantem.

Kolejną kwestią, która wzbudza zastanowienie są postawy uczestników wydarzeń wobec trwającego konfliktu. Bohaterowie serialu reprezentują wszystkie grupy i warstwy społeczeństwa norweskiego: od polityków, przez urzędników, dziennikarzy i biznes, po imigrantów. Przekonania, pozycja społeczna, a także osobiste problemy oraz cele i ambicje zawodowe wpływają na wybory podejmowane w trudnej sytuacji w kraju. Bohaterowie nieraz mimowolnie wciągani są w wir wydarzeń politycznych i zmuszani do oceny sytuacji i wybrania ścieżki często będącej kompromisem między własnym sumieniem a interesem kraju, co nie zawsze znajduje zrozumienie w środowisku. Widz nie otrzymuje odpowiedzi na pytanie kto jest patriotą i czyje decyzje uratują państwo – spolegliwy premier realizujący kolejne żądania czy grupa decydująca się na dywersję wobec okupanta? Wraz z rozwojem wydarzeń coraz trudniej ująć pobudki kierujące bohaterami w prostych kategoriach. Trudne wybory moralne i dramatyczni bohaterowie charakteryzują twórczość Nesbø.

„Okupowani” to obraz pokazujący nowoczesną wojnę hybrydową – bez jednostek wojskowych, ciężkiego sprzętu, ani bohaterskich i efektownych potyczek. Serial przybliża natomiast cały szereg mniej spektakularnych aspektów: konflikt jako złożoną rozgrywkę, w której uczestniczy wielu graczy, wyrachowanie w stosunkach międzynarodowych, instytucje państwowe chylące się ku upadkowi pod naporem czynnika zewnętrznego i prywatnych ambicji polityków, rolę mediów oraz – co być może najważniejsze – świadomość i zachowanie społeczeństwa wobec zachodzących zmian.

 

W Polsce serial emitowany był w Ale kino+ w grudniu 2015 roku.

Polub nas na Facebooku!