Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Skok w nowy rok po łotewsku

Ostatniego dnia roku oglądamy film „Ironia Losu”, który nigdy nie przestanie być najbardziej lubianym filmem nie tylko w rodzinach rosyjskojęzycznych, ale też w wielu łotewskich. Wszyscy znają i kochają polską aktorkę Barbarę Brylską, która gra w filmie główną rolę. Kiedy zegarek wskazuje godzinę 21, wszyscy zaczynają rozumieć, że pozostało kilkadziesiąt minut do końca roku, więc zasiadamy przy stole i wspominamy najlepsze chwile mijającego roku, rozmawiamy o rzeczach, które chciałoby się poprawić, każdy z nas stawia sobie cele i tworzy marzenia.

Boże Narodzenie nad Bałtykiem - jak obchodzone są święta na Litwie, Łotwie, w Niemczech i Estonii?

Łotwa – niewielki kraj, państwo z dwoma milionami obywateli, kraj znajdujący się na pograniczu dwóch wielkich cywilizacji, zawierający w sobie różnorodność na rzadko niespotykaną skalę. Mieszkają tu Łotysze, Rosjanie, Polacy, Białorusini, Ukraińcy, Litwini, są tu protestanci, katolicy, prawosławni, żydzi i staroobrzędowcy. W miastach Łotwy często zdarza się, że obok siebie znajduje się pięć kościołów pięciu różnych wyznań. Przez wiele lat ludzie nauczyli się żyć we wzajemnej zgodzie i z wzajemnym poszanowaniem tradycji.

Tak jak w szkołach w Polsce, uczniowie mają dwutygodniowe ferie zimowe, a w ostatnim dniu szkoły przed feriami łamią się świątecznym opłatkiem i składają sobie życzenia. Dla ludzi pracujących dniami ustawowo wolnymi od pracy w okresie świątecznym są Wigilia, pierwszy i drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia, a także Sylwester i Nowy Rok. Mimo wielu apeli, także arcybiskupa katolickiego Rygi Zbigniewa Stankiewicza, łotewscy politycy nie zgodzili się, by oficjalnym dniem wolnym od pracy uczynić także prawosławne Boże Narodzenie.

Stół świąteczny

Ciekawą łotewską tradycją świąteczną jest ķekatas, kiedy młodzi ludzie przebierając się w różne stroje pukają do domów, mieszkań, śpiewają piosenki, a gospodarz obdaruje ich drobnymi prezentami, słodyczami. Na Łotwie przed Świętami wypieka się piparkūkas, łotewskie pierniki odróżniające się od polskich twardością oraz kompozycją przypraw (cynamon, czarny pieprz, gałka muszkatowa, kolendra, kardamon, imbir oraz goździki); tradycyjnie piecze się je wspólnie całą rodziną.

Przeczytaj także:  Tradycje świąteczne łatgalskich Polaków

Łotewskie tradycje świąteczne to także wróżby. Otóż, na przykład, panny młode zasiadają przy stole, odpowiednio wcześniej przygotowując garstkę zbóż, przynoszą koguta, stawiają go na stół i do której pierwszej kogut podejdzie i spróbuje jęczmienia, ta w tym roku wyjdzie za mąż. Zgodnie ze starodawnymi tradycjami w Wigilię na stole łotewskim stoi szary groch i fasola, placki, boczek, marchew i buraki, pierniki, okrągłe ciastka, kapusta kiszona, drób, ryby, mięso wędzone, wieprzowina, nie może także zabraknąć piwa miodowego, piwa tradycyjnego, kwasu chlebowego, kwaśnego mleka lub maślanki. Jednym słowem, na Boże Narodzenie i Nowy Rok je się wszystko, co udało się zebrać jesienią. Łotysze dla wielu wypieków i dań nadają okrągłą formę przypominającą słońce. Na świątecznym stole koniecznie musi być chleb, sól i ogień, ponieważ pomnaża błogosławieństwo.

Potrawy świąteczne w przygotowaniu. Zdj. Pablo Andrés Rivero / Flickr / CC.

Przed Bożym Narodzeniem wszyscy poszukują choinki bądź na targu, bądź w lesie. Od kilku lat spółka Łotewskie Lasy Państwowe pozwala każdemu ściąć drzewko o średnicy pnia nie większej niż 12 cm. Nie ma konkretnego terminu, kiedy choinka musi już stać w domu ubrana, niektórzy ustawiają drzewko w czasie pierwszego tygodnia Adwentu, niektórzy kilka dni przed Bożym Narodzeniem. Do dzisiaj Łotysze a Estończycy spierają się, gdzie została postawiona pierwsza w historii choinka świąteczna – w Rydze, czy w Tallinnie. Jedno z udokumentowanych źródeł mówi, że pierwsza ubrana choinka była postawiona na Placu Ratuszowym w Rydze w 1510 roku, w roku 2010 na Łotwie obchodzono 500 lecie tego wydarzenia.

Ozdoby świąteczne. Zdj. Pablo Andrés Rivero / Flickr / CC.

Nowy i Stary Nowy Rok

Na Łotwie jest wiele mieszanych rodzin, dlatego niektóre rodziny mają szczęście obchodzić Święta dwa razy: 25-26 grudnia oraz 6-7 stycznia, a także podwójny Sylwester. Balują 31 grudnia-1 stycznia, a także obchodzą Stary Nowy Rok 13 stycznia. Duża część społeczeństwa, głównie mniejszość rosyjskojęzyczna, trzyma w domach choinki aż do 13 stycznia.

Ostatni dzień roku wymaga wytrwałości, ale też gwarantuje dużo satysfakcji. Zaczynamy przygotowywać stół, bardzo uważnie dobierając dania oraz ozdoby stołu i dań. W przyszłym roku, według kalendarza chińskiego, będziemy mieć rok ognistego Koguta, dlatego wszędzie muszą być jaskrawe, ciepłe, energiczne kolory, podobnie się ubieramy. Nie wypada także w tym roku jako główne danie podawać koguta bądź kurczaka.

Tego dnia oglądamy film „Ironia Losu” („Ирония судьбы, или С лёгким паром!”, polski tytuł „Szczęśliwego Nowego Roku”, 1975, reż. Eldar Riazanow), który nigdy nie przestanie być najbardziej lubianym filmem nie tylko w rodzinach rosyjskojęzycznych, ale też w wielu łotewskich. Wszyscy znają i kochają polską aktorkę Barbarę Brylską, która gra w filmie główną rolę. Kiedy zegarek wskazuje godzinę 22, wszyscy zaczynają rozumieć, że pozostało kilkadziesiąt minut do końca roku, więc zasiadamy przy stole i wspominamy najlepsze chwile mijającego roku, rozmawiamy o rzeczach, które chciałoby się poprawić, każdy z nas stawia sobie cele i tworzy marzenia. U nas się wierzy, że życzenia, które były złożone w ostatniej chwili starego roku, spełniają się!

Po tym jak skosztowano 12 dań z sylwestrowego stołu, większość kieruje się na jeszcze świątecznie udekorowane place miejskie. Palą się zimne ognie, tłuką się kieliszki i ze wszystkich stron donoszą się krzyki: „Z Nowym Rokiem!”– „Ar jauno gadu!”. Tradycyjnie mer miasta wygłasza przemowę, a niebo rozjaśniają kolorowe fajerwerki. Nie patrząc na to, że Nowy Rok dla prawosławnych i staroobrzędowców dopiero za dwa tygodnie – 13 stycznia, noc sylwestrowa 31 grudnia jest zabawą dla wszystkich niezależnie od narodowości i wyznania.

Chcesz otrzymywać więcej informacji na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Zdjęcie tytułowe: Piparkūkas w trakcie wyrobu. Zdj. Pablo Andrés Rivero / Flickr / CC.

Polub nas na Facebooku!