Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Władysław Wawrzyniec Mierzejewski: polski lekarz w nadbałtyckim Kuressaare

Polskich śladów w Estonii jest niewiele. Bardziej wnikliwi turyści i miłośnicy historii zwiążą biało-czerwone barwy Tartu z 40-letnim panowaniem Rzeczypospolitej na przełomie XVI i XVII wieku nad współczesną południową Estonią. Niektórzy przypomną sobie krótki, ale dramatyczny epizod internowania ORP „Orzeł” jesienią 1939 roku. Polsko-estońskich powiązań jest jednak więcej, niektóre wymagają tylko przypomnienia. Jednym z nich jest osoba polskiego lekarza z wyspiarskiego Kuressaare – Władysława Wawrzyńca Mierzejewskiego.

Chcesz otrzymywać więcej informacji na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Władysław Wawrzyniec Mierzejewski w 1909 roku. Zdj. Wikipedia / CC / Zbiory Saimy Tisler.

Władysław Wawrzyniec Mierzejewski (Wladislaw Laurentius von Szeliga-Mierzeyewski) urodził się w guberni witebskiej Imperium Rosyjskiego 22 sierpnia 1841 roku. Pod berłem carów znajdowało się wówczas także całe terytorium współczesnej Estonii. Los splótł losy Mierzejewskiego z miasteczkiem Kuressaare położonym na wyspie Saaremaa.

Historia Kuressaare jest równie długa i burzliwa co całej Estonii. Zanim swoje wyprawy ewangelizacyjne na te ziemie rozpoczęli Krzyżacy, terenami tymi rządziły plemiona Estów i Liwów. Sama wyspa Saaremaa, położona u zachodnich wybrzeży Estonii, była otwarta na kontakty ze Skandynawią – równie korzystne, co i niebezpieczne, bo wikingowie zamieszkujący obie strony Bałtyku i handlowali, i najeżdżali siebie. Od początku XIII wieku Liwonia zainteresowała Duńczyków i Kawalerów Mieczowych na tyle mocno, że ich regularne wyprawy zbrojne wkrótce doprowadziły do pokonania plemion Estów i podzielenia kraju między tymi dwoma siłami. Saaremaa stała się biskupstwem. Pod koniec XIV wieku zbudowano zamek biskupi, który do dziś zachwyca swoją prostą bryłą i bardzo dobrym stanem, a wokół niej wyrosło miasto, które nazwano Arensburgiem, czyli dzisiejsze Kuressaare. Zanim Mierzejewski trafił do Kuressaare, miasteczko zmieniło przynależność jeszcze w połowie XVI wieku, kiedy stało się częścią Królestwa Duńskiego, w połowie XVII wieku stało się częścią państwa szwedzkiego, a w 1710 roku przypadło imperium carów. Dopiero w 1918 roku Estonia wybiła się na niepodległość, którą po dwudziestu latach utraciła na rzecz Związku Sowieckiego – tutaj należy wspomnieć o historii ORP „Orzeł” – a wraz z upadkiem kraju rad, od 1991 roku, kraj ponownie cieszy się niepodległością.

Jedna z uroczych uliczek w Kuressaare. Zdj. Kazimierz Popławski.

Wracając do naszego bohatera Władysława Wawrzyńca Mierzejewskiego należy krótko przypomnieć jego losy jeszcze przed przybyciem na bałtycką wyspę. Mierzejewski jak wspomniano urodził się w 1841 roku w guberni witebskiej, w rodzinie ziemiańskiej. Ukończył gimnazjum w stolicy regionu, a następnie w 1864 roku akademię medyko-chirurgiczną w ówczesnej stolicy kraju – w Petersburgu – uzyskując tytuł lekarza. Tutaj pozostał jeszcze trzy lata, by pracować jako asystent prof. Edwarda Antoniego Krassowskiego w klinice położniczej. Dwa kolejne lata spędził za granicą zdobywając cenne doświadczenie lekarskie. W 1871 roku uzyskał tytuł doktora medycyny. Następnie pracował jako docent prywatny w zakładzie medycyny sądowej akademii wojskowo-lekarskiej w Petersburgu.

Polak w Kuressaare

Po zdobyciu doświadczenia Mierzejewski zmienił tętniący życiem Petersburg na Kuressaare – miasteczko położone na cichym i oderwanym od stałego lądu skrawku dawnego imperium, ale przy tym urocze i pięknie położone. Młody polski lekarz w stolicy wyspy Saaremaa założył i przez wiele lat rozwijał dom zdrojowy.

Dom zdrojowy „Roomassaare” w Kuressaare. Zdj. Estońskie Archiwum Państwowe.

Warto w tym miejscu nadmienić, że pomysł Mierzejewskiego na otwarcie domu zdrojowego nie był przypadkowy. W XIX wieku prężnie rozwijały się nadbałtyckie kurorty położone na współcześnie estońskim wybrzeżu – nieodległa od Petersburga Narva-Jõesuu (Hungerburg), Haapsalu, które odwiedzał imperator, jak i Piotr Czajkowski, Parnawa i wreszcie Kuressaare.

Zanim Mierzejewski przybył do Kuressaare wyjeżdżał na Krym w celu poprawy swojego zdrowia, co jednak nie przynosiło oczekiwanych rezultatów. W czasie jednej ze swoich podróży poznał lekarza z Kuressaare, który zaprosił Mierzejewskiego do miasteczka, które już wtedy oferowało zabiegi przyrodolecznicze. Mierzejewski przybył do miasta latem 1872 roku. Leczenie w ośrodku miało przynieść na tyle dobre rezultaty, że dolegliwości reumatyczne miały zelżeć i pozwolić Mierzejewskiemu poruszać się bez kul. Następnego roku Mierzejewski odwiedził miasteczko w towarzystwie czterech innych kuracjuszy, którzy także zauważyli poprawę stanu zdrowia. To te pozytywne doświadczenia miały przełożyć się  na decyzję o utworzeniu własnego ośrodka leczenia borowinowego.

Pocztówka przedstawiająca dom zdrojowy „Roomassaare”. Zdj. Estońska Biblioteka Akademicka.

Mierzejewski zaczął prace budowlane przy nowym ośrodku w 1874 roku. Nowy prywatny dom zdrojowy „Roomassaare” rozpoczął działalność w czerwcu 1876 roku i szybko zdobył dużą popularność wśród kuracjuszy. Renomę ośrodka budował autorytet i doświadczenie doktora Mierzejewskiego oraz walory przyrodnicze i krajobrazowe Kuressaare. Podobnie jak w innych ośrodkach, w celach zdrowotnych przyjeżdżali tutaj mieszkańcy stolicy państwa – Petersburga oraz największych miast w regionie – Rewela (współczesnego Tallinna) i Rygi, a także z Dorpatu (współczesnego Tartu). Do najznamienitszych gości mieli należeć członkowie cesarskiej rodziny. Pacjentów z Dorpatu po operacjach do ośrodka „Roomassaare” kierował sam profesor Nikołaj Pirogow – pionier chirurgii.

Pomyślnie rozwijający się ośrodek nie tylko na stałe związał doktora Mierzejewskiego z miasteczkiem i wyspą, ale także pozwolił na zakup w 1894 roku majątku Tika położonego we wsi Pärsama w gminie Leisi w północnej części wyspy. Do majątku przeniósł się z żoną – Francuzką Augustą Janiną Petit de Sancerre (1855-1916) i dwoma synami – Władysławem Eugeniuszem (1882–1959) i Gonzagą Jerzym (1884–1966) – urodzonymi już w Kuressaare. Mierzejewski w 1913 roku zaczął ciężko chorować co doprowadziło do jego śmierci 26 marca 1918 roku w wieku 77 lat. Zasłużony lekarz pochowany został na cmentarzu we wsi Kudjape na przedmieściach Kuressaare.

Płyta nagrobna Władysława Wawrzyńca Mierzejewskiego.
Zdj. Grzegorz Marek
Poznański.

Obowiązki dyrektorskie po Władysławie Mierzejewskim przejął młodszy syn Gonzago Jerzy – również dr medycyny, którą studiował na uniwersytetach warszawskim i moskiewskim. Ośrodek „Roomassaare” funkcjonował do roku 1941, a więc aż do II wojny światowej, kiedy obiekt spłonął i nigdy nie został odbudowany. W tym samym roku na Syberię został deportowany Gonzago Jerzy wraz z rodziną – żoną Marie Bolobanow, synem Aleksandrem i córką Marie. W 1942  roku Gonzago został zwolniony z obozu w Swierdłowsku i skierowany do pracy jako lekarz w rodzinnych stronach, gdzie wrócił bez żony, która zmarła na zesłaniu. Dzieło ojca Gonzaga Jerzy kontynuował pracując w jednym z ośrodków balneologicznych w Haapsalu w latach 1954-1960.

Po wojnie na miejscu dawnego domu zdrojowego w Kuressaare utworzono park. Między drzewami znajduje się w tym miejscu kamień z pamiątkową płytą ufundowaną przez władze miasta; w pobliżu znajduje się tablica informacyjna z kopiami archiwalnych zdjęć eleganckiego ośrodka. Niedaleko znajduje się krótka zaciszna uliczka nazwana imieniem polskiego lekarza.

Na wspomnianej tablicy napisano:

Mudaravila „Roomassaare”
1876-1941
Dr. med.
Wladislaw Laurentius v. Szeliga – Mierzejewski
1841-1918
asutaja ja omanik
Prof. Dr. phil.
Wladislaus Eugen v. Szeliga – Mierzejewski
1882-1959
siinnikodu
Dr. med.
Gonzaga Georg v. Szeliga – Mierzejewski1884-1966
omanik ja peaarst
Herb Szeliga

 

Artykuł przygotowany został na podstawie wcześniejszej publikacji dr Lech Bieganowskiego pt. „Zarys biografii zapomnianego polskiego lekarza z Estonii”. Artykuł został poprawiony, zaktualizowany, rozszerzony o brakujące informacje z biografii dra Mierzejewskiego i jego rodziny, a także kontekst działalności oraz wzbogacony ilustracjami.

 

Informacje uzupełniające przygotowano na podstawie następujących źródeł:

 

Zdjęcie tytułowe: Dom zdrojowy „Roomassaare” w Kuressaare. Zdj. Estońskie Archiwum Państwowe.

Polub nas na Facebooku!