Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Zbrodnia i kara w międzywojennej Litwie

Jak karano za aborcję, homoseksualizm czy ślub z wyznawcą religii niechrześcijańskiej?

Przeglądając obowiązujący w międzywojennej Litwie Statut Karny – wówczas najważniejszy dokument prawa karnego – znajdziemy zarówno podobieństwa do czasów obecnych, jak i punkty, których treść czy słownictwo dziś może zadziwiać.

Chcesz otrzymywać więcej informacji na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

W międzywojennej Litwie od 1919 roku uchwałą Litewskiej Rady Państwowej (tzw. Taryby), obowiązywał Litewski Statut Karny. Za jego podstawę wybrano statut carskiej Rosji, obowiązujący od 1903 roku. Przed wprowadzeniem tego statutu jako obowiązującego na Litwie, usunięte zostały z niego artykuły sprzeczne z Konstytucją Litwy i interesem społecznym oraz artykuły nieaktualne, dokonano także pewnych korekt. Statut obowiązywał aż do 1940 roku, choć w międzyczasie był parokrotnie zmieniany.

Portal 15min.lt przedstawia najciekawsze zagadnienia litewskiego prawa karnego okresu międzywojennego, pozwalające zrozumieć, jak od tego czasu zmieniło się społeczeństwo i system prawny Litwy. Tekst został przygotowany w oparciu o sam Statut Karny, jak i komentarze do niego.

Istniały więzienia zwykłe i ciężkie

Czyny przestępcze w międzywojniu dzielono na przestępstwa ciężkie, przestępstwa i wykroczenia. Za przestępstwa ciężkie groziła kara śmierci lub więzienie ciężkiej pracy, za przestępstwa – więzienie zwykłe, za wykroczenia – areszt lub grzywna.

W więzieniu ciężkiej pracy odbywano kary dożywocia lub kary od 4 do 15 lat pozbawienia wolności, a przebywający w nim skazani byli zmuszani do pracy. W więzieniu zwykłym odbywano kary do 6 lat pozbawienia wolności, a w areszcie można było spędzić od jednego dnia do pół roku. Maksymalne i minimalne okresy odbywania kary za konkretne przestępstwa były przewidziane w ustawach.

Po popełnieniu przestępstwa, za które groziła kara więzienia, chcąc uniknąć kary z powodu przedawnienia, wówczas zwanego zestarzeniem, od popełnienia przestępstwa do czasu zwrócenia się do sądu musiało minąć 8 lat, po popełnieniu przestępstwa, za które nie groziła kara więzienia – 3 lata, po popełnieniu wykroczenia – 1 rok, a po popełnieniu ciężkiego przestępstwa – 10 lub 15 lat.

Po odbyciu kary w więzieniu lub więzieniu ciężkiej pracy więźniowie przez 5 do 10 lat od opuszczenia zakładu karnego nie mieli prawa do głosowania w wyborach, podjęcia pracy jako nauczyciel, sędzia lub adwokat, służenia w wojsku i marynarce oraz pełnienia funkcji kościelnych.

Popełniającym przestępstwa dzieciom groziły wysokie kary

Według statutu małoletnimi były tylko osoby do 10 roku życia – one za przestępstwa nie mogły być karane. Osoby pomiędzy 10 a 21 rokiem życia w statucie zostały określone jako nieletnie – w tym przedziale wiekowym wyróżniono parę odrębnych grup.

Chcąc ukarać osobę niepełnoletnią w wieku od 10 do 17 lat za przestępstwo, najpierw należało dowieść, że może ona być oskarżona – osoba taka musiała być zdolna do rozpoznania znaczenie swoich czynów i kierowania swoim postępowaniem.

Nieletnim w wieku od 14 do 17 lat mogła zostać wymierzona kara od 3 do 12 lat więzienia, jeśli popełnili przestępstwo, za które groziła kara śmierci lub więzienie ciężkiej pracy. Za lżejsze przestępstwa osoby takie można było skierować do instytucji dyscypliny wychowawczej.

Nieletnich w wieku od 17 do 21 lat karano w takim samym trybie jak dorosłych, kary były jednak lżejsze, nie wymierzano im także kary śmierci.

Nieletnie przestępczynie zamiast do instytucji dyscyplinujących można było skierować do zgodnych z ich wyznaniem zakonów żeńskich. Co ciekawe, wobec nieletnich przestępców płci męskiej zapis ten nie obowiązywał.

Chrześcijaństwo traktowano szczególnie

Znieważanie chrześcijaństwa było na Litwie surowo karane. Za znieważanie wiary chrześcijańskiej lub boskich i kościelnych świętości groziła kara więzienia ciężkiej pracy. Co prawda, jeśli osoba popełniająca przestępstwo zachowywała się tak z powodu tępoty lub pod wpływem alkoholu, wymierzano tylko karę aresztu. Za szydzenie z chrześcijaństwa także groziła kara więzienia.

Kradzież z kościoła świętych obrazów, krzyża bądź innych obiektów sakralnych karana była szczególnie surowo – groziło za to więzienie ciężkiej pracy. Ponadto, osoba, która przywłaszczyła sobie mienie, które zostało jej powierzone do użytkowania podczas nabożeństw – najprawdopodobniej chodziło tu o chleb i wino – również podlegała karze więzienia.

Za znieważanie wierzeń niechrześcijańskich, profanowanie czczonych przez ich wyznawców obiektów bądź zakłócanie nabożeństw karano lżej – groziła za to jedynie kara aresztu, a jeśli osoba zachowywała się tak z powodu tępoty lub pod wpływem alkoholu, mogła tylko zapłacić grzywnę.

Za krzyczenie, wywoływanie hałasu oraz zakłócanie porządku podczas mszy groziła kara aresztu. Jeśli z powodu któregoś z wymienionych czynników nabożeństwo zostało przerwane, wymierzano karę więzienia nie krótszą niż 6 miesięcy.

Za pochówek osoby wyznania chrześcijańskiego bez zachowania chrześcijańskiego obrządku także groziła kara aresztu.

Osoba wyznania niechrześcijańskiego uniemożliwiająca swojemu uczniowi lub służącemu wyznania chrześcijańskiego udział w chrześcijańskich nabożeństwach, podlegała karze grzywny pieniężnej do 250 litów.

Chrześcijanin wstępujący w związek małżeński z osobą wyznającą inna religię podlegał karze aresztu. Kary można było uniknąć jedynie, gdy niechrześcijanin, pozostający w związku małżeńskim, przyjął chrzest.

Osoba, która nawróciła drugą osobę na swoją wiarę, stosując w tym celu przemoc lub groźby, podlegała karze więzienia.

Za aborcje i eutanazję karano surowo

Za zabójstwo na prośbę zamordowanego – tak wówczas nazywano eutanazję – w międzywojennej Litwie groziła kara więzienia, ale nie dłuższa niż 3 lata. Taka sama kara groziła za zapewnienie środków do zabójstwa.

Za dokonaną aborcję matka także podlegała karze więzienia. Jeśli aborcji (co prawda, w samym statucie użyto określenia położenie kresu zarodkowi ciężarnej) dokonywał lekarz bądź akuszerka, im także groziła kara więzienia, do tego mogli oni stracić prawo wykonywania zawodu.

Za porwanie kobiety w wieku od 14 aż do 21 lat bez jej zgody, chcąc, by rozgłoszenie sprawy zaszkodziło jej reputacji, groziła kara więzienia.

Za małżeństwo z dziewczyną młodszą niż 21 lat bez zgody jej rodziców, nawet w wypadku zgody samej zainteresowanej, groziła kara aresztu. Jeśli rodzice zmuszali do małżeństwa przemocą swoje dziecko, które nie ukończyło 21 lat, im także mogło grozić więzienie, a sąd miał prawo zabrać dziecko rodzicom.

Za porwanie kobiety w jakimkolwiek wieku z zamiarem jej poślubienia, bez zgody tejże kobiety, groziła kara więzienia nie krótsza niż 6 miesięcy.

Za publiczne nieprzyzwoite lub nieobyczajne zachowanie groziła kara aresztu lub grzywna. Jeśli ten nieobyczajny postępek był lubieżny lub był innym czynem nieobyczajnym, wzniecającym pożądanie u innych, przestępcy groziła kara więzienia.

Rozpowszechnianie druków lub wizerunków o treści erotycznej lub pornograficznej także było karane. Za rozpowszechnianie nieobyczajnych treści lub wizerunków groziła kara aresztu lub grzywna. Jeśli takie przestępstwo popełniał sprzedawca lub redaktor gazety, mógł on stracić prawo do sprzedawania lub wydawania gazet.

Życie homoseksualistów nie było łatwe

Stosunki homoseksualne w międzywojennej Litwie nie były dozwolone. Co prawda, termin ten wówczas jeszcze nie istniał. Mężczyzna, który popełnił przestępstwo spółkując z drugim mężczyzną, podlegał karze więzienia nie krótszej niż 3 miesiące.

Stosunki homoseksualne, gwałt i pedofilia określone zostały w tej samej grupie artykułów. Za spółkowanie z nieletnim, z osobą, która z powodu choroby bądź innych przyczyn nie rozumiała znaczenia czynu lub z osobą niezdolną do przeciwstawienia się groziła kara do 3 lat więzienia.

Za jeszcze cięższe przypadki – spółkowanie z osobami poniżej 14 roku życia lub gwałt po pozbawieniu przytomności oraz doprowadzenie do gwałtu grożąc przemocą lub grożąc najbliższym ofiary – mogła grozić nawet kara więzienia ciężkiej pracy.

Istniał także odrębny artykuł dotyczący molestowania seksualnego, gdy czynu tego dopuszczali się funkcjonariusze. Urzędnik, który popełnił przestępstwo dokonując oględzin kobiety, urażających jej poczucie wstydu, bez jej zgody oraz nie posiadając wymaganego do przeprowadzania tej czynności upoważnienia, podlegał karze więzienia. Dalej zostało podkreślone, że nawet wypadku uzyskania zgody, jeśli została ona zdobyta dzięki kłamstwu, funkcjonariuszowi groziła kara więzienia.

Za zabójstwo rodziców karano szczególnie

Za zabójstwo wymierzano karę nie krótszą niż 8 lat więzienia ciężkiej pracy. Zabójstwo matki lub ojca omawiał odrębny artykuł Statutu Karnego, za ten czyn wymierzano karę szczególną – dożywocie w więzieniu ciężkiej pracy.

Za zabójstwo, sprowokowane przez przemoc lub zniewagę ze strony zamordowanego, zabójca podlegał karze zwykłego więzienia.

Za uczestnictwo w pojedynku groziła kara więzienia do 1 roku, a jeśli pojedynek zakończył się ciężkim uszkodzeniem ciała lub śmiercią – kara więzienia do lat 4. Choć pojedynki były zakazane, traktowano je lżej niż inne zabójstwa.

W ustawie podkreślono, że jeśli któryś z uczestników pojedynku oszukuje i nie przestrzega umówionych warunków, pojedynek można traktować jako zamiar zabójstwa lub zabójstwo.

Karze więzienia podlegali także sekundanci pojedynków.

Inne ciekawe artykuły

W Statucie Karnym istniał odrębny artykuł, przewidujący surową karę za… kastrację. Za wykastrowanie człowieka, nawet za jego zgodą, groziła kara więzienia ciężkiej pracy.

Za trzymanie gołębi pocztowych lub zamontowanie telegrafu, jeśli celem tego była pomoc w zbieraniu informacji na temat Litwy agentom lub rządom obcych państw, groziła kara więzienia.

Za wykonywanie praktyki lekarskiej bez prawa lub po utraceniu prawa do jej wykonywania groziła kara aresztu lub grzywna. Jeśli lekarz taki leczył trującymi bądź silnie oddziałującymi lekami lub wykonywał krwawe operacje, podlegał karze więzienia.

Za wypiek chleba, do którego dodano produkty niezdatne do spożycia, groziła kara aresztu lub grzywna. Jeśli domieszki te były szkodliwe dla zdrowia, handlarz lub kombinator lądował w więzieniu.

Za rozcieńczanie piwa wodą bądź innym produktami lub za mieszanie piw różnych browarów groziła grzywna pieniężna.

Za niebezpieczną lub zbyt szybką jazdę w mieście lub na wsi groziła kara aresztu lub grzywna.

Za publiczne picie napojów odurzających w mieście groziła grzywna. Sprzedawcy z barów i restauracji, w których sprzedawano alkohol, jeśli pozostawili na pastwę losu wyraźnie pijanego człowieka opuszczającego lokal, podlegali karze aresztu lub grzywny.

Za upolowanie żubra groziła grzywna w wysokości 2500 litów, za upolowanie samicy łosia lub jelenia – 250 litów.

Za umyślne publikowanie fałszywych pogłosek oraz za nieuzasadnione wywoływanie niepokoju w społeczeństwie groziła kara aresztu lub grzywna. Jeśli takie pogłoski bądź zamieszanie prowadziły do przeciwstawienia się tłumów władzy, przestępcy groziła nawet kara więzienia.

Za kradzież konia groziła kara więzienia nie krótsza niż 3 lata. Za ponowną kradzież konia, już po odsiedzeniu wcześniejszego wyroku, groziła kara więzienia ciężkiej pracy do lat 8.

Odrębny artykuł został poświęcony zakazowi handlu niewolnikami. Za sprzedaż kogoś do niewolniczej służby lub do niewoli lub za handlowanie Murzynami groziła kara więzienia ciężkiej pracy. Ponadto, jeśli osoba posiadała statek przeznaczony do tego typu handlu, był on konfiskowany.

Za porwanie obcego dziecka lub za ukrywanie go w celu wzbogacenia się na jego żebractwie itp., groziła kara więzienia. Funkcjonariusze policji lub innych służb, którzy z powodu nieostrożności pozwolili więźniom uciec, podlegali karze więzienia.

 

Artykuł pierwotnie ukazał się na portalu 15min.lt. Przedruk za zgodą redakcji. Tłumaczenie z języka litewskiego Sonia Gabryszewska.

 

Zdjęcie tytułowe: Litewscy funkcjonariusze w okresie międzywojennym. Zdj. Archiwum Policji Litewskiej.

Polub nas na Facebooku!