Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Przez koszykówkę do wolności. O filmie „The Other Dream Team”

play

Właśnie mija dwadzieścia pięć lat od Igrzysk Olimpijskich w Barcelonie. Imprezy wyjątkowej, gdyż odbywającej się praktycznie tuż po wydarzeniach z przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, które przyniosły niepodległość krajom bałtyckim. Litwa, Łotwa i Estonia wreszcie mogły wystąpić pod swoimi flagami, a nie, jak dotąd, pod czerwonym sztandarem z sierpem i młotem. Były to też pierwsze igrzyska zjednoczonych Niemiec, a jednocześnie ostatnie dla Czechosłowacji.

Chcesz otrzymywać więcej informacji na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Sportowe zmagania w Barcelonie przyniosły nam prawdopodobnie najlepszą drużynę w dziejach koszykówki – historyczny „Dream Team” ze Stanów Zjednoczonych. Amerykańska ekipa przez igrzyska przeszła jak burza, wygrywając każdy mecz różnicą średnio 44 punktów i zdobywając złoto w meczu przeciwko Chorwacji. Po raz pierwszy w barwach USA na Olimpiadzie wystąpili aktywni gracze NBA, a pośród nich znalazły się prawdziwe legendy basketu, np. Michael Jordan, Larry Bird, Magic Johnson czy Karl Malone. Wyniki i styl kadry USA nie pozostawiły wątpliwości – byli to prawdziwi dominatorzy, którzy w stu procentach zasłużyli na przydomek „Dream Team”.

Inna drużyna marzeń

Trzecie miejsce na barcelońskich Igrzyskach zdobyła koszykarska reprezentacja Litwy, której losy zainspirowały litewsko-amerykańskiego reżysera Mariusa A. Markevičiusa do stworzenia w 2012 roku znakomitego filmu dokumentalnego pt. „The Other Dream Team” (pol. Inna drużyna marzeń, lit. Kita svajonių komanda).

Dzieło Markevičiusa nie opowiada jedynie o drodze Litwinów do brązowego medalu, ale, być może przede wszystkim, patrzy na wydarzenia w Barcelonie w szerszej perspektywie historycznej. Po pięćdziesięciu latach sowieckiej okupacji Litwa w końcu mogła wystąpić pod żółto-zielono-czerwoną flagą. Olimpiada w Katalonii była prawdziwym „wyzwoleniem” dla narodu litewskiego. Dzięki filmowi ludzie na całym świecie mogą poznać znaczenie koszykówki dla Litwinów, słuchając m.in. o tym, jak basket pomagał przetrwać zesłańcom na Syberii czy prześladowaniu najlepszych litewskich sportowców przez KGB i inne służby.

Całej historii niezwykłego smaczku dodaje fakt, że w meczu o brązowy medal w Barcelonie Litwa musiała zmierzyć się z tzw. „Wspólną reprezentacją”, a więc zespołem złożonym z zawodników z… większości byłych republik Związku Radzieckiego (w jej skład oczywiście nie wchodzili sportowcy z krajów bałtyckich). Valdas Adamkus występując w filmie wspomina, że był to mecz z gatunku live or die. Litwini stanęli na wysokości zadania i pokonali przeciwnika 82-78, a mecz stał się symbolem odradzającej się Republiki Litewskiej, walczącej o swoją wolność.

Amerykanie ruszyli z pomocą

Jedną z najciekawszych historii przedstawionych w dokumencie jest sprawa amerykańskiej grupy rockowej Grateful Dead – wielkich fanów koszykówki. Muzycy, po tym, gdy dowiedzieli się, że litewscy koszykarze otrzymali bardzo niski budżet na IO w 1992 roku, postanowili zatroszczyć się o ich trudną sytuację finansową i zafundowali koszykarzom podróż do Hiszpanii.

Na inny gest zdobył się artysta Greg Speirs z Nowego Jorku, który zaprojektował dla Litwinów specjalne koszulki, które zostały wykonane w technice tie-dye. Barwy t-shirtów odpowiadały barwom flagi Republiki Litewskiej, zaś w centralnej części koszulki znalazł się szkielet wykonujący wsad do kosza. Speirs wyznał, że ów kościotrup ma symbolizować feniksa odrodzonego z popiołów.

Wspomnienia, wzruszenia, radość

W trwającym prawie półtorej godziny filmie wypowiada się ogromna grupa osób związanych z koszykówką i polityką. Usłyszymy chociażby Arvydasa Sabonisa oraz Šarūnasa Marčiulionisa, którzy zaledwie cztery lata wcześniej na Olimpiadzie w Seulu musieli walczyć dla kadry ZSRR. Wówczas obiecano im, że będą mogli wyjechać i grać na Zachodzie, jeżeli tylko sowiecka reprezentacja zdobędzie złoty medal w koszykówce mężczyzn. Ten cel został zrealizowany, jednak do NBA początkowo trafił jedynie Marčiulionis, który w 1989 roku stał się pierwszym koszykarzem z ZSRR w historii amerykańskiej ligi. Sabonis w tym samym czasie wybrał grę w Hiszpanii, zaś do NBA trafił dopiero sześć lat później.

Przeczytaj także:  Konferencja bałtycka NBA

Dokument ukazuje również wspomnienia Amerykanów na temat reprezentacji Litwy. Byli koszykarze NBA, trenerzy czy działacze (np. Bill Walton, Dan Majerle, Chris Mullin czy David Stern) z wielkim zapałem opowiadają o niesamowitych chwilach w Barcelonie. Komentator Jim Lampley nie kryje nawet łez wzruszenia, gdy wspomina o uczuciu, które towarzyszyło Litwinom w momencie zobaczenia flagi swojego kraju na imprezie takiego kalibru.

Nie brakuje również osób stricte związanych z wydarzeniami przełomu dekad na Litwie, np. wspomnianego już byłego prezydenta Valdasa Adamkusa oraz Vytautasa Landsbergisa, jednego z założycieli Ruchu Niepodległości Litwy Sąjūdis i głowy Państwa Litewskiego w latach 1990-1992.

„The Other Dream Team” pomaga zrozumieć miłość narodu litewskiego do koszykówki, a zarazem pokazuje niesamowite pragnienie wolności i uwolnienia się spod jarzma komunistycznego okupanta. Jest pozycją obowiązkową dla każdego zainteresowanego kulturą i historią najnowszą naszych sąsiadów.

Polub nas na Facebooku!