Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Odrodzona wspólnota. Obchody uroczystości 500-lecia reformacji w Grodnie

W Przeglądzie Bałtyckim pisaliśmy już o reformacji w krajach bałtyckich, Finlandii, w Niemczech i na Mazurach. Niewiele osób wie, że swoją tradycję protestantyzmu mają także Białorusini. 31 października 2017 roku w Grodnie odbyły się obchody 500-lecia Reformacji. Ta wyjątkowa uroczystość w kościele ewangelicko-augsburskim św. Jana zgromadziła sporą grupę mieszkańców miasta i gości. Wśród nich dyplomatów, a także przedstawicieli władz.

500 lat Reformacji - przeczytaj o reformacji w Polsce i krajach bałtyckich

Kościół ewangelicko-augsburski w Grodnie, powszechnie nazywany tu „kirchą”, jest jedynym czynnym historycznym kościołem luterańskim w kraju i stanowi niewątpliwie centrum wspólnoty luterańskiej. Historycznie wspólnota niemiecka w Grodnie jest obecna od XV wieku, początkowo byli to głównie robotnicy i rzemieślnicy z terenów Prus Wschodnich. W XVIII wieku do nich dołączyli przybysze z Saksonii (głównie katolicy), a wraz z rozwojem manufaktur i handlu – rzemieślnicy, handlarze i wojskowi z terenów obecnej Łotwy (głównie z Kurlandii) i Niemiec. Zaproszenie niemieckich rzemieślników przez grodzieńskiego starostę i podskarbiego nadwornego litewskiego Antoniego Tyzenhauza (jego przodkowie pochodzili z terenów historycznych Inflant) przyczyniło się do do rozkwitu grodzieńskich manufaktur i rozwoju miasta.

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Kościół powstał z karczmy…

Kościół ewangelicko-augsburski św. Jana. Zdj. Andrzej Tichomirow

20 listopada 1793 roku, zgodnie z wolą króla Stanisława Augusta Poniatowskiego kantyna, w której zbierali się luteranie miasta została im przekazana „w wieczne władanie”. Kantyna (czy też karczma) została przebudowana na kościół pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, potem w latach 1847-1849 i 1864-1872 zostały przeprowadzone inne przebudowy i remonty budynku. W 1912 roku kościół został radykalnie przebudowany w stylu neogotyckim oraz został zbudowany nowy dom dla pastora. W XIX wieku i w pierwszej połowie XX wieku wśród pastorów grodzieńskich byli również duchowni pochodzący z guberni kurlandzkiej i inflanckiej (obecnych terenów Łotwy). Jednym z nich był pochodzący z Wenden, czyli Kiesi na Łotwie, Adolf Oswald Plamsch. W 1944 roku wspólnota luterańska została rozwiązana, gdy większość Niemców ewakuowała się na tereny Prus Wschodnich, a budynek kościoła został przekazany archiwum obwodowemu.

W trakcie działań bojowych ucierpiał dach wieżowy, w związku z czym wieża wizualnie wyglądała na „obciętą”. W okresie powojennym został ostatecznie zlikwidowany cmentarz ewangelicki, a jego teren zabudowany. W 1993 roku niewielka parafia luterańska została reaktywowana, w 1995 roku budynek kościoła został zwrócony wiernym. W 2009 roku pastorem w Grodnie został Władimir Tatarnikow, który wraz ze wspólnotą parafialną rozpoczął starania o odbudowę kościoła. Dzięki wsparciu ambasady Niemiec na Białorusi, władz miasta oraz licznym ofiarodawcom budynek kościoła został odrestaurowany (wraz z odbudową dachu wieżowego i krzyży) w 2015 roku. Kościół również otrzymał nowoczesne organy i od kilku lat jest nie tylko miejscem modlitwy, ale również ważnym centrum kulturalnym Grodna.

Uroczystości z okazji Dnia Reformacji

Na grodzieńskie uroczystości, upamiętniające wystąpienie Marcina Lutra 31 października 1517 roku w Wittemberdze przybyli przedstawiciele władz obwodu grodzieńskiego, miasta Grodna, ambasador Niemiec na Białorusi, ambasador Słowacji na Białorusi, przedstawiciele ambasady USA na Białorusi oraz konsulatów generalnych Polski i Litwy w Grodnie, reprezentanci kościołów prawosławnego, rzymsko-katolickiego i greko-katolickiego, wierni oraz wszyscy zainteresowani.

Jedna z plansz wystawy. Zdj. Andrzej Tichomirow

W budynku kościoła została otwarta wystawa “#HereIStand: Marcin Luter, Reformacja i jej następstwa”, przygotowana przez ambasadę Niemiec, a zgromadzeni otrzymali broszurę z tekstem 95 tez Lutra w tłumaczeniu na język białoruski i przedmową historyka Andreja Baczyszczy.

Uroczystość otworzył pastor Władimir Tatarnikow, który przybliżył obecnym znaczenie jubileuszu Reformacji, podkreślił wpływ tego wydarzenia również dla ziem białoruskich i dla Grodna, opowiedział o historii parafii.

Ambasador Niemiec na Białorusi Peter Dettmar w swoim przemówieniu zwrócił uwagę na postać Marcina Lutra, jego myśl teologiczną, wkład w badania Biblii i rozwój języka niemieckiego. Ambasador również przekazał wspólnocie w Grodnie najnowsze jubileuszowe wydanie Biblii w języku niemieckim w tłumaczeniu Marcina Lutra.

Igor Popow z grodzieńskiego obwodowego komitetu wykonawczego (władz obwodu grodzieńskiego – przyp. red.) podkreślił ważność jubileuszu Reformacji, znaczenie wspólnoty luterańskiej oraz jej wkład w rozwój miasta oraz współpracę władz i parafii.

Ksiądz Gieorgij Roj z kościoła prawosławnego w swoim wystąpieniu przypomniał historyczne kontakty protestantyzmu z prawosławiem, zwrócił uwagę na to, że kościół ewangelicki w Grodnie jest usytuowany niedaleko od katedry prawosławnej i określił to jako owocne sąsiedztwo. Na ręce pastora Tatarnikowa ks. Roj przekazał najnowsze wydanie Nowego Testamentu w języku białoruskim, wydane przez cerkiew prawosławną.

W wystąpieniach niejednorazowo podkreślano znaczenie Reformacji dla ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz jubileusz 500-lecia wydania Biblii w języku starobiałoruskim przez Franciszka Skarynę.

Koncert Kapeli Grodzieńskiej. Zdj. Andrzej Tichomirow.

Kulminacją wieczoru był znakomity koncert Kapeli Grodzieńskiej pod kierownictwem maestro Władimira Bormotowa. Zebrani wysłuchali utworów muzycznych, związanych z tradycją Reformacji, m.in. Jana Sebastiana Bacha, Wolfganga Amadeusza Mozarta i Feliksa Mendelssohna-Bartholdy. Należy podkreślić, że znakomita akustyka jest ważnym atutem budynku, a koncerty muzyki klasycznej i festiwale organowe odbywają się tu regularnie.

***

Uroczystość 500-lecia Reformacji jest niewątpliwym symbolem odrodzenia wspólnoty luterańskiej w Grodnie, jej znaczenia nie tylko w kontekście religijnym, ale również kulturalnym i społecznym wieloetnicznego i wielowyznaniowego miasta Grodna.

 

Zdjęcie tytułowe: Obchody 500-lecia Reformacji w Grodnie. Zdj. luther.by.

Polub nas na Facebooku!