Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Najczęściej czytane w listopadzie

W listopadzie opublikowaliśmy 20 nowych artykułów. Oto najpopularniejsze z całej naszej biblioteki w listopadzie. Zachęcamy do przeglądania zestawienia i uzupełniania braków w lekturze!

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

1. Waldemar Wołkanowski, Pamięć ludzka jest krucha… Dawne cmentarze ewangelickie w Wilnie

Sprawa cmentarzy ewangelickich w Wilnie jest wciąż sferą badań naukowych, co cieszy, gdyż kwerendy archiwalne i podejmowanie dysput ciągle mogą wnieść coś nowego do dotychczasowej wiedzy. Wydawać by się mogło, że napisano już o tych nieistniejących obecnie nekropoliach dużo, ale pamięć jest zawodna, a dostępność niektórych publikacji ograniczona. Aby objąć zagadnienie w sposób kompleksowy, mówić należy o czterech cmentarzach dwóch ewangelickich konfesji.

2. Tomasz Otocki, Generał Pēteris Radziņš. Przyjaciel Polski i Ukrainy, sympatyk Międzymorza

Choć był postacią niezwykle ważną dla przedwojennych stosunków polsko-łotewskich generał Pēteris Radziņš jest w Polsce postacią zupełnie zapomnianą. Na Łotwie odwrotnie – trwa właśnie festiwal upamiętniania generała. Rada miejska Rygi planuje nazwać część Krasta iela imieniem słynnego wojskowego, zaś dwa tygodnie temu obok Zamku Ryskiego odsłonięto tablicę upamiętniającą Radziņša. Cztery lata temu podczas wizyty ministra obrony Artisa Pabriksa w Wilnie generał Radziņš został upamiętniony tablicą po litewsku, na siedzibie dawnej szkoły wojskowej, w której studiował. Jest to jednak postać ważna nie tylko dla Łotyszy, ale także Polaków i Ukraińców.

3. Audronius Ažubalis: Akceptujecie Łotwę, krytykujecie Litwę. To podwójne standardy 

Kiedy słyszę jak polscy politycy chwalą Łotwę i położenie lokalnej polskiej mniejszości, to robi mi się dziwnie. Gdyby Pan popatrzył na Łatgalię. Czy tam jest legalna oryginalna pisownia nazwisk? Ile szkół polskich jest w Łatgalii? Ile przedmiotów uczonych jest po łotewsku, a ile po polsku? Akceptujecie Łotwę, krytykujecie Litwę. To podwójne standardy – mówi w rozmowie z Przeglądem Bałtyckim były minister spraw zagranicznych Litwy, obecnie poseł konserwatystów na Sejm, Audronius Ažubalis.

4. Mirosław Jankowiak, Bogactwo językowe łotewskich cmentarzy

Południowo-wschodnia Łotwa należy do jednych z najbardziej zróżnicowanych narodowościowo, wyznaniowo i kulturowo regionów Europy. Mieszkają tutaj Łotysze, Łatgalczycy, Polacy, Rosjanie, Białorusi, Cyganie, Żydzi i inni. Odzwierciedla się to nie tylko w liczbie cmentarzy – katolickich, prawosławnych, luterańskich, starowierskich i żydowskich, ale również w języku samych nagrobków.

5. Tomasz Otocki, Społeczność LGBT w krajach bałtyckich. Po transformacji trochę łatwiej

André/Andrea myśli, że jest stworzeniem Bożym i nie wyobraża sobie życia bez wiary. Asieńka, urodzona w Łotwie Sowieckiej, nigdy nie była religijna. Kazimierz nigdy nie udawał nikogo innego, z kolei Asieńka i André/Andrea  przeszli przez swoje heteroseksualne małżeństwa. Mieszkający w Niemczech Algis chce wrócić na Litwę, bo kocha swój kraj i brzmienie języka litewskiego. Asieńka wyobraża sobie wyjazd do Niemiec i wzięcie ślubu w Hamburgu czy Monachium. Dużo ich dzieli, łączy fakt, że są członkami społeczności LGBT w krajach bałtyckich, która ma nieco trudniej niż ich koledzy i koleżanki w Europie Zachodniej. W podróż śladami homoseksualistów i transseksualistów na Węgrzech, w Polsce, Litwie i Łotwie zabiera nas niemiecka dziennikarka Marianne Zückler. „Osteuropa Express” to opowieść o wolności, miłości, seksualności i wykluczeniu społecznym.

6. Natalia Sindeckaja, Pamięć o I Rzeczypospolitej na terenie współczesnej Estonii

Z pocztu królów I Rzeczypospolitej do listy estońskiej zaliczają się Zygmunt II August, Stefan Batory oraz Zygmunt III Waza. Nie każdy z nich osobiście bywał na ziemiach zamieszkałych przez Estończyków, ale od prowadzanej przez każdego z wyżej wymienionych władców polityki inflanckiej zależały losy Estonii i jej mieszkańców. Niestety polskie zainteresowanie estońskimi terenami niczym nie różniło się od ambicji, które żywili wobec Estonii także inni zaborcy, a mianowicie Dania, Szwecja czy Rosja.

7. Agnieszka Smarzewska, Współczesna Litwa w pigułce. Recenzja książki Piotra Kępińskiego „Litewski spleen”

„O Litwie, dalibógże! mniej wiem niż o Chinach” – nikogo chyba już nie dziwi, że te słowa z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza niekiedy padają przy okazji mniejszych i większych imprez związanych z Litwą. O naszym sąsiedzie słyszymy najczęściej w kontekście politycznym, w dodatku – niestety – odnośnie konfliktów i sporów. Biorąc to pod uwagę, śmiało można założyć, że książek o Litwie nigdy w Polsce za wiele, zarówno tych tłumaczonych z języka litewskiego, jak i rodzimych. Tym bardziej cieszy fakt, że jesienią, nakładem wydawnictwa Kolegium Europy Wschodniej, ukazała się książka Piotra Kępińskiego pod tytułem „Litewski spleen”.

8. Tomasz Otocki, Życie po wielkiej tragedii. Żydowska Ryga

Przed wojną Ryga była jednym z ważnych centrów życia żydowskiego w Europie Wschodniej. Funkcjonowało tutaj około sześćdziesięciu synagog, żydowskie szkoły, a także liczne organizacje, zaczynając od charytatywnych, a kończąc na sportowych. Ikoną łotewskich Żydów był historyk Szymon Dubnow, który jest obecnie patronem żydowskiej szkoły w mieście, parlamentarzysta Mordechaj Nurok, będący nawet kandydatem żydowskiej frakcji w Sejmie na premiera, a także rabin Mordechaj Dubin, przyjaciel Ulmanisa, dzięki któremu do Łotwy sprowadzono emigrantów z III Rzeszy. W wyniku Holocaustu i wyjazdów z lat sześćdziesiątych dziś w kraju mieszka jedynie sześć tysięcy Żydów, działa zaledwie jedna synagoga na ryskiej starówce. Jednak po transformacji życie żydowskie na Łotwie odrodziło się.

9. Violeta Davoliūtė, Bohaterowie, złoczyńcy i racja stanu. Partyzanci i pamięć zbiorowa we współczesnej Litwie

Od czasu rosyjskiej agresji na Ukrainę wiosną 2014 roku i wraz z trwającą wojną polityczną przeciwko Zachodowi kraje leżące na linii frontu jak Litwa wzmacniają swoje potencjały obronne. Obok dyslokowania grupy bojowej NATO, zwiększenia wydatków na wojsko i przywrócenia poboru, uruchomiono kampanię społeczną i kulturalną, której celem jest krzewienie wiedzy o niedawnej historii litewskiego oporu zbrojnego przeciwko obcej władzy. W szczególności miejscowi powstańcy, którzy walczyli przeciwko sowieckim siłom bezpieczeństwa od 1944 roku do wczesnych lat 50-tych – znani w krajach bałtyckich jako „Leśni Bracia” – są przedstawiani jako wzór patriotycznego męstwa i wiodąca siła w historycznej walce o niepodległość. Jednak wysiłek w mobilizowaniu społeczeństwa za pomocą ich przykładu budzi także kontrowersje, które są nierozerwalnie związane z traumatycznym i złożonym doświadczeniem obcej okupacji, kolaboracji i oporu charakterystycznym dla tej części Europy.

10. Mirosław Jankowiak, Kiruna – jak powstało szwedzkie Klondike

Ponad 100 lat temu nikt nie zdawał sobie sprawy, że powstające miasteczko Kiruna wraz z kopalnią żelaza nie tylko staną się lokomotywą napędową industrializacji całej Skandynawii, ale będą miały strategiczne znaczenie tak dla Szwecji, jak i całej Europy.

Polub nas na Facebooku!