Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

„Razem”, czyli jak obchodzić stulecie niepodległości po fińsku

Obchody stulecia niepodległości Finlandii są nie tylko prezentacją siły kulturowego soft power tego kraju. To również pretekst do zastanowienia się nad współczesną i nowoczesną formą obchodów świąt i rocznic narodowych.  

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Finowie podobno są niepokonani w wyolbrzymianiu swoich narodowych stereotypów i ich wyśmiewaniu[1]. Przykładem tego może być niezwykła popularność komiksu internetowego Finnish Nightmares Karoliiny Korhonen, zabawnie opisującego „trudne” sytuacje z którymi introwertyczni mieszkańcy Północy muszą się codziennie mierzyć, jak choćby jazda w windzie sam na sam z nieznajomym, czy też konieczność prowadzenia niezobowiązującej rozmowy bez używania wyłącznie zdawkowych odpowiedzi. W końcu nie bez powodu mówi się, że introwertyczny Fin patrzy podczas rozmowy na swoje czubki butów, a ekstrawertyczny – na czubki butów rozmówcy. Ale Finlandia to nie tylko kraj zamkniętych w sobie ludzi popijających fińskie piwo kupione w Estonii za pół ceny, zdolnych do rozmowy jedynie w saunie. Państwo fińskie jest kojarzone także z wysokim poziomem życia, dużym wsparciem socjalnym, przodującą w świecie oświatą i znajomością języka angielskiego, w warstwie kulturowej zaś z architekturą Alvara Aalto, muzyką Jeana Sibeliusa, wierszami Johana Runeberga, rozwiniętym przemysłem informatycznym (Linux, Angry Birds), czy też z twórczością Tove Jansson i Muminkami. Ten kraj właśnie ukończył sto lat, a organizując jego urodziny Finowie pokazują, że Finlandia ma całemu światu do powiedzenia to, że nieważne, które urodziny obchodzisz, ważne, żeby obchodzić je z całą narodową rodziną i że należy patrzeć naprzód, zamiast wstecz.

Przeczytaj także:  Od „Kalevali” do niepodległości Finlandii

Od 31 grudnia 2016 roku Finlandia oficjalnie obchodzi stulecie niepodległego państwa. Do udziału w obchodach są zaproszeni „wszyscy Finowie i przyjaciele Finlandii”[2]. Ta, wydawałoby się, sztampowa fraza jest podstawą filozofii całości obchodów skupionych wokół hasła „Razem”, wyrażającego ideę, że całe społeczeństwo Finlandii jest zaproszone nie tylko do uczestnictwa w obchodach stulecia, ale także do ich współtworzenia. Organizacja tego państwowego święta jest fenomenem na skalę europejską i przykładem sprawnego współdziałania obywateli z państwem.

Stwórzmy to razem  

Organizacją i koordynacją obchodów stulecia Finlandii zajmuje się powołane przy Kancelarii Premiera 14 sierpnia 2013 r. stowarzyszenie Suomi 100[3] (szw. i ang. Finland 100), na czele z Sekretarzem Generalnym, filozofem Pekką Timonenem[4]. W wywiadzie udzielonym „Rzeczypospolitej” w październiku br. przedstawił on polskiemu czytelnikowi oryginalną i nowoczesną koncepcję obchodów niepodległości, która jest, przez to istniejące przy rządzie stowarzyszenie, promowana. Główny nacisk został położony nie na – jak można by się było spodziewać – upamiętnianie wydarzeń historycznych, ale na wartości formujące współczesny obraz Finlandii, kojarzone na całym świecie, takie jak: demokracja, równość, wolność słowa, tolerancja, edukacja, szacunek dla prawa, solidarność i zrównoważony rozwój. Uwagę poświęcono nie tyle przeszłości, co przyszłości społeczeństwa – temu, kim Finowie chcą stać się za kilka lat czy dekad. Interesujące jest także i to, że Timonen zwrócił uwagę na sukces Finlandii w budowie nowoczesnej gospodarki na bazie trudności gospodarczych kraju na przestrzeni całego stulecia[5]. Warto wspomnieć, że Finlandia już od dłuższego czasu prowadzi intensywną autopromocję w tym obszarze, przykładem jest, promowana m.in. przez Ambasadę Finlandii w Warszawie, publikacja pt. 100 fińskich innowacji społecznych[6].

Najistotniejszą ideą obchodów jest ich forma – stowarzyszenie Suomi 100 ma za zadanie nie tyle koordynować oficjalne uroczystości, ile wspierać inicjatywy społeczne i różnorodne pomysły godnego i oryginalnego uczczenia stulecia Finlandii[7]. Przełożono to na formę ogłoszenia: jeśli masz ciekawy pomysł, projekt, który wiąże się z jednym z trzech tematów przewodnich: „100 lat Finlandii”, „Finlandia 2017” lub „Przyszłość Finlandii”  – zgłoś się do Suomi 100. Warunkiem otrzymania patronatu, umieszczenia wydarzenia na oficjalnej stronie obchodów oraz dalszego wsparcia jest również walor ideowy – pomysł ma integrować Finów, co znakomicie zostało wyrażone w języku angielskim jako „togetherness”, projekt ma być innowacyjny i – co warto podkreślić – dostępny jak najszerszemu gronu odbiorców, choćby tylko online[8]. Dlatego też w wyjątkowo obszernym programie znajdują się rozmaite lokalne inicjatywy i wydarzenia o najróżniejszych formach, jak na przykład „podróżująca sauna” w USA[9]. Kalendarz zestawia wydarzenia nie tylko z Finlandii, ale i z całego świata – są nawet dwie inicjatywy mające miejsce w Polsce, takie jak prezentacja aplikacji AReal Finland i Wioska Lapońska Kalevala. Oczywiście, nie zabraknie też elementów państwowych, jak choćby parady sił zbrojnych[10], czy też podróżującej po Europie wystawy pt. „Echoes – 100 Years in Finnish Design and Architecture”. Ekspozycja została zaprezentowana w dniach od 13 stycznia do 23 lutego 2017 r. w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie, gdzie otworzyli ją szefowie rządów Finlandii i Polski: Juha Sipilä i Beata Szydło[11]. Ponadto, we własnym zakresie w obchody zaangażowały się „flagowe” fińskie przedsiębiorstwa, takie jak potentat spożywczy Fazer[12] czy firma odzieżowa Marimekko[13].

Dowodem popularności takiego kształtu obchodów są liczby. Według danych opublikowanych przez „Rzeczpospolitą” 98% Finów słyszało o obchodach stulecia. Co więcej, aż 800 tys. osób z 5,5 mln mieszkańców Finlandii było osobiście zaangażowanych w jedno z rocznicowych wydarzeń[14].

Zalogujmy się razem

Opisane wyżej przedsięwzięcie nie mogłoby się udać bez – mimo wszystko – ubrania całości setnych urodzin Finlandii w pewien gorset wizualnej identyfikacji. Funkcję tę pełni oficjalna strona obchodów – Suomi Finland 100. Ten zaprojektowany w narodowe, niebiesko-białe barwy Finlandii portal internetowy służy wzajemnej komunikacji rządu, stowarzyszenia Suomi 100 i oddolnych inicjatyw. Warto w tym miejscu zauważyć, że w zależności od języka, w którym strona funkcjonuje stosuje się nazwę Suomi 100 lub Finland 100, niemniej logotyp we wszystkich wariantach zawiera podwójną nazwę kraju. Charakterystyczny motyw graficzny strony – kontury twarzy ludzkich poprzeplatane napisami „Razem” w trzech oficjalnych językach obchodów – powtarza się na wszystkich dokumentach, gadżetach i materiałach związanych ze świętem. Ponadto strona powiązana jest z kontami w mediach społecznych: Facebook, Twitter, Snapchat, Instagram czy YouTube. Na potrzeby promocji obchodów stworzono także hasztag #suomi100.

Strona Suomi Finland 100 stanowi przewodnik dla każdego szukającego przedsięwzięć rocznicowych w swojej okolicy. Za pomocą wbudowanej wyszukiwarki można w kilka sekund zlokalizować dane wydarzenie oraz przefiltrować wyniki według kryteriów zainteresowań, na przykład stosując słowa kluczowe: aktywność społeczna, jedzenie, nauka, sztuka i kultura itp. Prowadzony jest również sklep internetowy oferujący oficjalne gadżety i pamiątki obchodów, począwszy od długopisów, poprzez czekoladowo-miętowe cukierki Marianne – jeden z flagowych produktów marki Fazer, będącej dla Finów tym samym czym dla Polaków jest Goplana i E. Wedel razem wzięte, po  możliwość zakupienia oficjalnej flagi obchodów z napisem „Suomi Finland 100”. Jedną z najciekawszych funkcji portalu Suomi Finland 100 jest propozycja utworzenia własnej niebiesko-białej „Twarzy Finlandii” przy wykorzystaniu wbudowanego kreatora.

Portal posiada kilka wersji językowych. Poza podstawowymi językami obchodów, którymi są język fiński, szwedzki, angielski, pewne informacje są także dostępne w językach regionalnych: północnosamskim (Davvisámegiella), inari (Anarâškielâ), skolt (Nuõrttsäämas), kaalo (Kaalengo Tšimbaha; język fińskich Romów), a także w językach: rosyjskim, estońskim, somali (posługuje się nim znaczna mniejszość charakterystyczna dla Finlandii), arabskim, francuskim i niemieckim. Ponadto dostępne są również języki migowe: fiński (viittomakieli) i szwedzki (Teckenspråk). To sprawia, że informacje o obchodach niepodległości kraju mogą dotrzeć, choćby w ograniczonym zakresie, do szerszego grona odbiorców niebędących rodowitymi Finami, co nawiązuje do promowanej idei równości i wspólnotowości obchodów. Różnorodność językowa państwowych stron internetowych nie jest jednak niczym nowym. Podobne rozwiązanie przyjęto m.in. na stronie państwowych ubezpieczeń społecznych Kela.

Żyjmy dalej razem

Historia nie zajmuje najważniejszego miejsca w programie obchodów stulecia kraju, nie jest jednak całkowicie pominięta. Na przykład, 6 grudnia na różnych cmentarzach w całym kraju, przy grobach poległych na wojnach w obronie ojczyzny stanie gwardia honorowa dobrana tak, by wiek konkretnego przedstawiciela gwardii odpowiadał wiekowi konkretnego poległego[15]. Na portalu Suomi Finland 100 opublikowano artykuły przedstawiające obraz społeczeństwa i kraju z czasów przed uzyskaniem niepodległości[16] oraz dotyczące procesu powstawania państwa w 1917 roku[17]. Ponadto Mennica Finlandii (Suomen Rapahaja) zaplanowała na lata 2017-2019 wydanie serii monet kolekcjonerskich o nominale 5 euro[18]. Paradoksalnie, od początku realizacji temu projektowi towarzyszą kontrowersje. Pierwszą z serii monet, przedstawiającą scenę egzekucji podczas wojny domowej 1917-1918 wycofano z obiegu w atmosferze skandalu[19].

Wiodącym tematem obchodów jest jednak, przede wszystkim, przyszłość kraju i zamieszkujących go ludzi. Hasła promowane na stronie portalu Suomi Finland 100, podkreślające wartości ważne dla Finów i Finlandii – wolność, równość, bezpieczeństwo, tolerancję, ekologię, wspólnotę wyznaczają kierunek w jakim Finlandia chce się rozwijać w zakresie kształtowania postaw społecznych. Nieprzypadkowo w wydanym w październiku br. raporcie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Finlandii dotyczącym wewnętrznej strategii bezpieczeństwa (również opatrzonym logo Suomi Finland 100), za największe wyzwanie dla bezpieczeństwa kraju określono rosnące wykluczenie społeczne[20], a na portalu Suomi Finland 100 można rozwiązać quiz obejmujący zagadnienia równouprawnienia w Finlandii[21]. Uwagę zwraca też zaangażowanie rządu Finlandii w sprawy zmian klimatu, jak choćby uchwalenie planu mającego zmniejszyć zanieczyszczenie środowiska do 2030 roku[22], czy też zorganizowanie wyprawy przez Przejście Północno-Zachodnie, której celem jest wywołanie dyskusji na temat ocieplenia klimatu[23]. Ważną kwestią jest też zagadnienie bezpieczeństwa Finlandii w najbliższych latach, szczególnie wobec zaniepokojenia władz fińskich działaniami wschodniego sąsiada – Rosji[24]. Jest to też powód do debat o przyszłości Finlandii w Europie – jej wejścia do NATO, zachowania status quo lub powrotu do epoki „finlandyzacji” i neutralności.

W ostatnim rankingu Country Brand Index, tworzonym przez agencję Future Brand, Finlandia zajęła 13 miejsce[25], znajdując się w gronie 22 państw określonych mianem „country brands”. To określenie definiuje kraj, w którym takie aspekty jak jakość życia, system wartości, potencjał biznesowy, czy też kultura, potencjał turystyczny i historia są oceniane jednakowo wysoko. Jednak, to co najbardziej zwraca uwagę i co należy docenić, to jest dążenie rządzących krajem do maksymalnej aktywizacji społeczeństwa w budowaniu radosnej atmosfery święta stulecia państwa, ponad podziałami politycznymi i społecznymi. Przykład Finlandii pokazuje, że istnieje możliwość stworzenia godnych obchodów wyjątkowej rocznicy bez sztucznego patosu, ostentacji i pretensjonalnych uroczystości, bez rozdrapywania starych ran i gloryfikacji udziału państwa i obywateli w wojnach i konfliktach zbrojnych. Finom dano możliwość uczestnictwa we wspólnym święcie, poczucia, że są istotnie jego częścią, poczucia radości z pokoju, godności, ze zwykłego, spokojnego życia.

I dlatego, drogi czytelniku – zwróć uwagę! Portal Suomi Finland 100 zaleca, aby w dniu 5 grudnia, czyli ostatniego dnia pracy przed okrągłą rocznicą stulecia niepodległości, o godzinie 14:00 godnie uczcić święto niepodległości – zorganizować przerwę na kawę[26].

 

[1] T. Moles, Przewodnik ksenofoba: Finowie, Warszawa 2017, s. 69.

[2] Finland 100 grand opening – The Party of the New Century!, Suomi Finland 100, http://suomifinland100.fi/grandopening/?lang=en.

[3] Suomen itsenäisyyden satavuotisjuhlavuoden hanke, Valtioneuvoton kansila – Prime Minister’s Office, http://vnk.fi/suomi100/perustiedot.

[4] Pekka Timonen Suomen itsenäisyyden 100-vuotisjuhlavuoden vastaavaksi pääsihteeriksi, yle Uutiset, 15.07.2014, https://yle.fi/uutiset/3-7356193.

[5] M. Szułdrzyński, Jedna szansa na sto lat, „Rzeczpospolita”, 20.10.2017, http://www.rp.pl/Plus-Minus/310199912-Jedna-szansa-na-sto-lat.html.

[6] 100 fińskich innowacji społecznych, red. I. Taipale, Katowice-Warszawa 2013.

[7] M. Szułdrzyński, Jedna szansa

[8] Welcome to create a programme for the centenary of Finland’s independence in 2017, Suomi Finland 100, http://suomifinland100.fi/wp-content/uploads/2015/12/Principles-and-requirements.pdf.

[9] Traveling sauna, http://www.travelingsauna.com.

[10] The Defence Forces’ Finland 100, Suomi Finland 100, http://suomifinland100.fi/project/the-defence-forces-finland-100/?lang=en.

[11] Architektura i wzornictwo z Finlandii na wystawie w Muzeum POLIN , Polskie Radio, 12.01.2017, https://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1714831,Architektura-i-wzornictwo-z-Finlandii-na-wystawie-w-Muzeum-POLIN.

[12] Suomi 100 – Fazer, fazer.fi, https://www.fazer.fi/tuotteet-ja-asiakaspalvelu/suomi100/.

[13] Finland 100 years anniversary events, marimekko.fi, https://www.marimekko.com/se_en/finland-100/events.

[14] M. Szułdrzyński, Jedna szansa

[15] Finland’s centenary of independence, Suomi Finland 100, http://suomifinland100.fi/congratulations-to-the-100-year-old-finland/finlands-centenary-of-independence/?lang=en.

[16] Finland and the Finns in 1917, Suomi Finland 100, 02.11.2017, http://suomifinland100.fi/finland-finns-1917/?lang=en.

[17] Towards freedom – Steps to independence taken in 1917 before the Declaration of Independence, Suomi Finland 100, 04.11.2017, http://suomifinland100.fi/towards-freedom/?lang=en

[18] Collector coins in the Decades of Independence series tell about the history of Finland, Suomen Rapahaja – Mint of Finland, 25.04.2017, https://www.suomenrahapaja.fi/eng/news/itsenaisyyden.

[19] Drowned asylum seeker child, civil war execution special coins spark online fury, “yle Uutiset”, 25.04.2017, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/drowned_asylum_seeker_child_civil_war_execution_special_coins_spark_online_fury/9581393.

[20] Internal Security Strategy to make Finland the safest country in the world, Sisäministeriö – Ministry of the Interior, 05.10.2017, http://intermin.fi/en/article/-/asset_publisher/sisaisen-turvallisuuden-strategia-rakentaa-maailman-turvallisinta-maata.

[21] How are we doing? Scenes from Finland today, Suomi Finland 100, http://suomifinland100.fi/our-common-finland/finland-now/?lang=en.

[22] First medium-term climate change plan under the Finnish Climate Change Act completed, Valtioneuvosto – Finnish Government, 14.09.2017, http://valtioneuvosto.fi/en/article/-/asset_publisher/kohti-ilmastoviisasta-arkea-suunnitelma-linjaa-paastovahennyskeinot-vuoteen-20-1.

[23] Arctic 100 Expedition sails through the Northwest Passage, Suomi Finland 100, 04.07.2017, http://suomifinland100.fi/arctic-100-expedition-sails-northwest-passage/?lang=en.

[24] P. Szymański, Korekta kursu w fińskiej armii: inwestycje w gotowość i rezerwę, Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW), 23.08.2017, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2017-08-23/korekta-kursu-w-finskiej-armii-inwestycje-w-gotowosc-i-rezerwe.

[25] FutureBrand Country Brand Index 2014-2015, futurebrand.com, http://www.futurebrand.com/uploads/CBI2014-5.pdf.

[26] Join the celebration, Suomi Finland 100, http://suomifinland100.fi/congratulations-to-the-100-year-old-finland/how-to-create-a-festive-atmosphere/?lang=en.

 

Zdjęcie tytułowe: Ilustracja projektu „Jedzmy razem” odbywającego się w ramach obchodów 100. rocznicy niepodległości Finlandii. Zdj. suomifinland100.fi.

Polub nas na Facebooku!