Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Wesprzyj Fundację Bałtycką i Przegląd Bałtycki

Sauli Niinistö. Prezydent wszystkich Finów

Ponowny wybór Sauliego Niinistö na urząd prezydenta Finlandii znaczną większością głosów to nie tylko wyraz poparcia tego konkretnego polityka, ale także – a może przede wszystkim – dążenie, by Finlandia pozostała oazą spokoju w coraz bardziej rozhuśtanym politycznie świecie.

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

„Jestem bardzo zaskoczony takim poparciem. Muszę głęboko się zastanowić, jak być tego wartym” – tak swoją wygraną w pierwszej turze i poparcie 62,1% głosujących skomentował stary-nowy prezydent Finlandii[1]. Świetny wynik Niinistö wyróżnia się na tle historii politycznej kraju – jeszcze żaden polityk od czasu wprowadzenia bezpośrednich wyborów prezydenckich nie uzyskał tak wysokiego poparcia. Szukając odpowiedzi na przyczyny sukcesu prezydenta należy spojrzeć na całokształt jego działalności w ciągu 6 lat prezydentury oraz specyfiki okresu sprawowania władzy.

Zrównoważony prezydent na niezrównoważone czasy

Sauli Niinistö. Zdj. Matti Porre / Tasavallan presidentin kanslia / Flickr.

W latach 2012-2018 na świecie doszło do znacznych przemian politycznych i społecznych. Wydarzenia takie jak referendum dotyczące Brexitu, wybór Donalda Trumpa na stanowisko prezydenta USA, czy przetoczenie się fali populizmu przez Europę, definiowały ostatnie lata jako czas niepokoju i niepewności. W Finlandii szczególnie duże wrażenie wywarła aneksja Krymu przez Rosję w 2014 r. W kraju, w którym wciąż żywa jest nieufność i niepewność wobec zamiarów wschodniego sąsiada, osoba sprawnie prowadząca politykę zagraniczną i reprezentująca kraj na arenie międzynarodowej wydaje się pożądana. Politolog Tapio Raunio z Uniwersytetu w Tampere podkreślił, że Finowie przyzwyczajeni są do prezydenta jako gwaranta bezpieczeństwa narodowego[2]. Z kolei według dziennika „Helsingin Sanomat” w Finlandii oczekuje się „prezydenta, który zachowuje się jak prezydent”[3]. Sauli Niinistö jest obecnie politykiem spełniającym te kryteria – wyważony, poważny i ostrożny w wypowiedziach, balansujący pomiędzy różnymi aktorami polityki krajowej i międzynarodowej, oprócz tego doświadczony polityk – w latach 90. zdobył reputację skutecznego ministra finansów[4]. Dodatkowo, „The New York Times” przytacza słowa Teivo Teivainena z Uniwersytetu Helsińskiego, który stwierdził, że prezydent po prostu był ostrożny i nie popełnił żadnych większych błędów w okresie swojej prezydentury[5]. Uwagę zwraca też fakt, że w kampanii wyborczej unikał kwestii mogących położyć się cieniem na jego wizerunku. Należy też podkreślić, że w Finlandii po kilku latach kryzysu i stagnacji w gospodarce nastał okres ulgi[6].

Sama kampania prezydencka może być uznana za osobliwą. Z uwagi na obchody stulecia kraju w 2017 r. Niinistö nie prowadził kampanii wyborczej, co nie uchroniło go przed zarzutami o mniej lub bardziej umyślne wykorzystywanie eksponowanego stanowiska. Tuula Haatainen z Partii Socjaldemokratycznej (SDP) stwierdziła, że prezydent miał możliwość dodatkowej prezentacji i spotkań z ludźmi w okresie obchodów[7]. Ponadto prezydentowi sprzyjało udane życie prywatne – w październiku Niinistö i jego małżonka Jenni Haukio ogłosili, że spodziewają się potomka (syn pary prezydenckiej przyszedł na świat 2 lutego 2018 r.[8]), natomiast pies prezydenta – Lennu – stał się hitem Internetu[9]. Wszystko to sprawiło, że obok opinii męża stanu Niinistö towarzyszył również wizerunek „zwyczajnego” człowieka.

Wybory prezydenckie obnażyły też słabość pozostałych ugrupowań politycznych, w tym „tradycyjnych” partii z Partią Centrum (Kesk.) i SDP na czele[10]. Istotnym jest fakt, że Niinistö startował jako kandydat niezależny, bez oficjalnego poparcia macierzystej Partii Koalicji Narodowej (Kok.). Dzięki temu wyróżnił się na tle innych, „starych” polityków (jak choćby Paavo Väyrynen czy Matti Vanhanen) oraz postawił się w ponadpartyjnej roli męża stanu. Ponadto do wyborców nie trafiła ze swoim antyunijnym i antyimigranckim przekazem kandydatka Partii Finów (PS) Laura Huhtasaari, choć niewątpliwie wprowadziła te tematy do dyskursu politycznego[11], nie weszły one do głównej debaty politycznej. Zagraniczni komentatorzy zwracają uwagę, że kontrkandydaci Niinistö uczestnicząc w kampanii wyborczej mogli bardziej walczyć o poparcie w kolejnych wyborach: parlamentarnych w 2019 r. [12] czy prezydenckich w 2024 r.[13]. Interesujący jest fakt, że najgorszy wynik uzyskał kandydat Szwedzkiej Partii Ludowej (SFP-RKP) Nils Torvalds, jedyny kandydat otwarcie deklarujący poparcie dla wejścia Finlandii w struktury NATO[14].

Blisko NATO, ale nie za bardzo

Kwestia ewentualnej akcesji Finlandii do Paktu Północnoatlantyckiego była jednym z głównych tematów kampanii prezydenckiej. Niejednoznaczny stosunek do niej prezydenta Niinistö mógł się okazać przepisem na wygraną. W czasie prezydentury starał się on zachowywać zasadę neutralności ze wskazaniem na Zachód – świadomy współczesnych zagrożeń dbał o zabezpieczenie swojego kraju poprzez uczestnictwo w inicjatywach na rzecz poprawy bezpieczeństwa, jednocześnie nie zgłaszając akcesu Finlandii do NATO[15]. W wywiadzie udzielonym „Gazecie Wyborczej” przyznał, że jego kraj zawsze może ubiegać się o członkostwo w NATO i nie ma ku temu żadnych prawnych przeszkód (w odróżnieniu od neutralnej Szwecji)[16]. Koresponduje to z opinią byłego prezydenta Estonii Toomasa Hendrika Ilvesa, który w swoim artykule stwierdził, że chociaż członkostwo Szwecji i Finlandii w NATO poprawiłoby bezpieczeństwo w regionie, nie dojdzie do niego w najbliższym czasie. Były estoński przywódca zauważył też, że polityka wspierania neutralności Finlandii została przez polityczne elity zastąpiona przez podkreślanie przynależności kraju do Zachodu[17]. Należy przy tym pamiętać, że w czasie kadencji Niinistö Finlandia uczestniczyła w ćwiczeniach wojsk Sojuszu, a prezydent aktywnie współpracował z władzami Paktu i uczestniczył w szczycie NATO w Warszawie w lipcu 2016 r.[18]. W kontekście wyborów prezydenckich i słabego (25-procentowego przed dwoma laty[19]) poparcia Finów dla przystąpienia ich kraju do Paktu Północnoatlantyckiego, wspomniany już Teivo Teivainen w wypowiedzi dla chińskiej agencji Xinhua zauważył, że Niinistö potrafił zarówno zadowolić swoimi wypowiedziami zwolenników akcesji Finlandii do NATO, jak i jej przeciwników. Jego zdaniem to klucz do popularności prezydenta. Agencja przytacza też opinię Eliny Kestila-Kekkonen z Uniwersytetu w Tampere, według której w sytuacji, w której rząd jest zajęty polityką krajową, prezydent mógł stworzyć dla siebie przestrzeń polityczną, w której nie byłby narażony na dużą krytykę[20].

Absolutnie większe zdecydowanie Sauli Niinistö wykazywał jak dotąd na polu zacieśniania współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa w ramach Unii Europejskiej. Za jego prezydentury Finlandia aktywnie wspierała powstanie unijnej inicjatywy obronnej PESCO (ang. Permanent Structural Cooperation; pol. Stała współpraca strukturalna). Ważnym elementem polityki Niinistö było bezpieczeństwo ze strony tzw. zagrożeń hybrydowych, w których prezydent upatrywał realne zagrożenie dla kraju[21]. 2 października 2017 r. w Helsinkach zainaugurował powstanie Europejskiego Centrum do Walki z Zagrożeniami Hybrydowymi (The European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats; Hybrid CoE). Podczas jego otwarcia zwrócił też uwagę, że należy bardziej dbać o spójność społeczeństw, gdyż to właśnie ich podziały stwarzają podatny grunt na zagrożenia hybrydowe[22].

Niedźwiedź syty

Rosyjskie media z zadowoleniem przyjęły reelekcję Niinistö na stanowisko głowy państwa, cytując jego słowa: „Nie widzę przyczyn dla zmiany polityki wobec Rosji. Mamy różne punkty widzenia na Ukrainę, Krym. Ale głównym celem jest rozwój dobrosąsiedzkich stosunków”[23]. Agencje cytowały też treść gratulacji wystosowanych przez prezydenta Władimira Putina podkreślając, że stosunki między krajami odbywają się w sposób konstruktywny i dobrosąsiedzki[24]. Odnośnie najważniejszej dla Rosji kwestii jaką jest ewentualne wejście północnego sąsiada do NATO, sam nowo wybrany prezydent powiedział agencji TASS, że wejście do Paktu Północnoatlantyckiego stanie się możliwe tylko „jeśli Rosja zacznie widzieć w UE i w Finlandii takiego wroga jakiego widzi w NATO”[25].

Prokremlowskie media starały się przedstawić wynik wyborów jako sprzeciw wobec potencjalnej akcesji do NATO i wyraz poparcia Finów dla polityki neutralności[26]. Rosyjski politolog Fiodor Łukianow prognozował w wywiadzie dla RIA Novosti brak wyraźnych zmian w polityce rosyjsko-fińskiej i zachowanie status quo dodając, że kraj będzie starać się wykorzystać każdą możliwość rozwoju stosunków pozostając częścią linii politycznej UE. W podobnym duchu wypowiedział się Aleksiej Wołkow z Rosyjskiej Akademii Nauk, określając fińskiego prezydenta człowiekiem „po którym wiadomo czego się spodziewać – od niego można oczekiwać stabilności i zrównoważonej polityki”[27]. Faktem jest, że Finlandia Niinistö – jak stwierdziła Teija Tiilikainen, szefowa Fińskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, zarówno wspiera sankcje UE wobec Rosji jak i prowadzi z nią dialog. Dodała, że przede wszystkim jest to związane z działalnością prezydenta, jako że polityka zagraniczna jest jego domeną[28]. W ten sposób Niinistö, w ocenie The Economist, próbował tworzyć swój obraz jako pośrednika między superpotęgami[29]. Budzi to skojarzenia z działalnością jego poprzedników, szczególnie Urho Kekkonena i Mauno Koivisto, do którego działalności prezydent odwołał się na przemówieniu podczas Lennart Meri Conference w Tallinie 13 maja 2017 r., dzień po jego śmierci[30].

Finlandyzacja 2.0?

Styl w jakim Sauli Niinistö uprawia politykę zagraniczną może nasuwać skojarzenia z rządami jego poprzedników – Urho Kekkonena (rządzący w latach 1956-1981) i, w mniejszym stopniu, Mauno Koivisto (rządzący w latach 1981-1994). Szczególnie ten pierwszy, dominująca twarz polityki Finlandii lat zimnej wojny, wydaje się odpowiednim punktem odniesienia jako współautor tzw. polityki „finlandyzacji”. Kekkonen, balansując na arenie politycznej między Wschodem a Zachodem, przestrzegał ścisłej neutralności kraju pozostawiając go poza europejskimi blokami politycznymi i wojskowymi, utrzymując bliskie i „specjalne” relacje z Moskwą (mimo co najmniej dwóch poważnych kryzysów dyplomatycznych między krajami), pozostawiając względną swobodę w polityce wewnętrznej (chociaż istniała, w ograniczonym zakresie, cenzura medialna). Warto zauważyć, że w opublikowanym w styczniu 2018 r. sondażu na największego prezydenta Finlandii w historii zwyciężył właśnie Kekkonen, wyprzedzając wciąż urzędującego Niinistö i Koivisto[31]. Na podium nie zakwalifikowali się ani marszałek Carl Gustaf Mannerheim, laureat Pokojowej Nagrody Nobla Martti Ahtisaari czy pierwsza kobieta na stanowisku prezydenta Tarja Halonen.

Czy wybór polityka na pierwszy rzut oka tak przypominającego Urho Kekkonena na prezydenta świadczy, jak chce widzieć to Kreml, o rosnącym dystansie wobec Zachodu i poparciu większości fińskiego społeczeństwa dla polityki neutralności i finlandyzacji? Mimo pewnych podobieństw, linia Niinistö nie jest kontynuacją tzw. linii Paasikiviego-Kekkonena z czasów zimnej wojny, rozpatrywać ją należy raczej w kategoriach pragmatyzmu politycznego i chłodnej kalkulacji. Co ciekawe, kontrkandydat Niinistö w wyborach prezydenckich, Paavo Väyrynen, były polityk Partii Centrum z której wywodził się Urho Kekkonen, zarzucił urzędującej głowie państwa „dążenie do sojuszu wojskowego” poprzez poparcie Niinistö dla PESCO[32]. Za czasów Kekkonena, ściśle przestrzegającego neutralności Finlandii zarówno wobec NATO jak i Wspólnot Europejskich oraz promującego taki wizerunek kraju za granicą takie działanie byłoby nie do pomyślenia (i nie do zaakceptowania przez ZSRR). Ponadto podczas ostatnich wyborów pozycję obrońcy fińskiej neutralności zajął właśnie Väyrynen, podczas gdy Niinistö konsekwentnie stał na stanowisku podjęcia decyzji o akcesie do NATO w odpowiednim dla kraju czasie[33]. Oprócz tego, nic nie wskazuje na to, żeby 69-letni Niinistö chciał przebić rekord Kekkonena, rządzącego przez cztery kadencje jako osoba „mile widziana” przez ZSRR na tym stanowisku, aż do rezygnacji z uwagi na stan zdrowia w wieku 81 lat.

Pragmatyzm jest niezbywalną cechą polityki odległego od reszty Europy kraju, który, z uwagi na stosunkowo niedawne doświadczenia, nie ma najmniejszego zamiaru psuć sobie relacji z wielkim i potencjalnie groźnym sąsiadem. Oczekiwania Finów wskazują na chęć zachowania spokoju w polityce tak długo jak to możliwe przy zachowaniu silnych więzów z Europą. Sauli Niinistö jak dotąd spełnia dobrze tę rolę, choć nie jest to dla niego najłatwiejsze, gdyż, jak sam powiedział po rosyjsku na konferencji prasowej po swoim zwycięstwie: „Przepraszam bardzo, rosyjski język jest bardzo trudny”[34].

 

Przypisy:

[1] Finland’s President Niinisto declares election victory, Reuters, 28.01.2018, https://www.reuters.com/article/us-finland-election-president-win/finlands-president-niinisto-declares-election-victory-idUSKBN1FH0W6.

[2] Finland’s President Sauli Niinisto wins landslide re-election, France24, 28.01.2018, http://www.france24.com/en/20180128-finland-president-sauli-niinisto-wins-landslide-election.

[3] Finowie zachwyceni swoim prezydentem. Stanowisko wobec NATO jego „mocną stroną”, tvn24, 29.01.2018, https://www.tvn24.pl/finlandia-sauli-niinisto-prezydentem-z-ogromnym-poparciem,810293,s.html.

[4] Mr Congeniality. Finland’s down-to-earth president is set to sail to re-election, The Economist, 25.01.2018, https://www.economist.com/news/europe/21735614-sauli-niinisto-loves-dogs-hates-wild-parsnips-and-wont-do-anything-rash-finlands-down-earth.

[5] R. Martyn-Hemphill, Finland’s Scene-Stealing First Dog Is Missed During Dull Election, The New York Times, 27.01.2018, https://www.nytimes.com/2018/01/27/world/europe/finland-lennu-sauli-niinisto.html.

[6] J. Rosendahl, T. Forsell, Finland dodges government collapse after nationalists split, Reuters, 13.07.2017, https://www.reuters.com/article/us-finland-government-populists/finland-dodges-government-collapse-after-nationalists-split-idUSKBN1941IZ.

[7] Presidential Election: On The Campaign Trail, News Now Finland, 20.11.2017, http://newsnowfinland.fi/politics/presidential-election-on-the-campaign-trail.

[8] Finland’s presidential couple welcomes baby boy, Yle Uutiset, 03.02.2018, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finlands_presidential_couple_welcomes_baby_boy/10057510.

[9] R. Martyn-Hemphill, Finland’s Scene-Stealing First Dog Is Missed...

[10] A. Teivainen, YLE: Niinistö has consolidated position as presidential front-runner, Helsinki Times, 30.11.2017, http://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/15171-yle-niinistoe-has-consolidated-position-as-presidential-front-runner.html.

[11] R. Standish, Finland’s Marine Le Pen, Politico, 26.01.2018, https://www.politico.eu/article/laura-huhtasaari-president-election-finland-marine-le-pen/?utm_content=buffer0b783.

[12] R. Standish, Niinistö declares victory in Finnish presidential vote, Politico, 28.01.2018, https://www.politico.eu/article/niinisto-declares-victory-in-finnish-presidential-vote/.

[13] R. Martyn-Hemphill, Finland’s President Elected to 2nd Term, Avoiding a Runoff, The New York Times, 28.01.2018, https://www.nytimes.com/2018/01/28/world/europe/finland-election-sauli-niinisto.html.

[14] C. Deloy, Will outgoing President of the Republic Sauli Niinistö win the election in the first round of the Finnish Presidential election?, Fondation Robert Schuman, 09.01.2018, https://www.robert-schuman.eu/en/eem/1743-will-outgoing-president-of-the-republic-sauli-niinisto-win-the-election-in-the-first-round-of-the-finnish-presidential-election.

[15] Finowie zachwyceni swoim prezydentem...

[16] B. T. Wieliński, Prezydent Finlandii chce bezpiecznej UE, w której każdy przestrzega praworządności, Gazeta Wyborcza, 17.10.2017, http://wyborcza.pl/7,75399,22521918,prezydent-finlandii-chce-bezpiecznej-ue-w-ktorej-kazdy-przestrzega.html.

[17] Ильвес – финнам: в НАТО нельзя вступить, когда вокруг полыхает пламя, Postimees, 27.01.2018, https://rus.postimees.ee/4389391/ilves-finnam-v-nato-nelzya-vstupit-kogda-vokrug-polyhaet-plamya.

[18] President Niinistö at the Warsaw Summit: Deterrence and dialogue in balance in NATO’s relations with Russia, Suomen Tasavalan Presidentti (The President of the Republic of Finland), 11.07.2016, http://www.tpk.fi/public/default.aspx?contentid=348792&nodeid=44809&contentlan=2&culture=en-US.

[19] Poll: Finnish support for Nato membership still low, Yle Uutiset, 01.12.2016, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/poll_finnish_support_for_nato_membership_still_low/9329652.

[20] News Analysis: Will Finland give its incumbent president second term?, Xinhua, 19.01.2018, http://www.xinhuanet.com/english/2018-01/20/c_136909445.htm.

[21] B. T. Wieliński, Prezydent Finlandii chce bezpiecznej UE…

[22] President Niinistö at the inauguration of Hybrid CoE: We must take a better care of the cohesion of our own societies, Suomen Tasavalan Presidentti (The President of the Republic of Finland), 02.10.2017, http://www.president.fi/Public/default.aspx?contentid=367125&nodeid=44807&culture=en-US.

[23] Ниинистё заявил, что не видит причин изменять политику в отношении России, RT, 28.01.2018, https://russian.rt.com/world/news/475012-sauli-niinistyo-rossiya.

[24] Путин поздравил Ниинисте с переизбранием на пост президента Финляндии, RIA Novosti, 29.01.2018, https://ria.ru/world/20180129/1513518081.html.

[25] Ниинистё победил в первом туре на выборах президента Финляндии, получив более 62% голосов, TASS, 29.01.2018, http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4909849.

[26] Мнение: голосуя за Ниинисте, Финляндия голосовала за нейтралитет, RIA Novosti, 29.01.2018, https://ria.ru/radio_brief/20180129/1513497772.html.

[27] Политолог рассказал, как переизбрание Ниинисте скажется на отношениях с РФ, RIA Novosti, 29.01.2018, https://ria.ru/politics/20180129/1513532835.html.

[28] News Analysis: Will Finland give its incumbent president second term…

[29] Mr Congeniality. Finland’s down-to-earth president is set to sail to re-election…

[30] Speech by President of the Republic of Finland Sauli Niinistö at the Lennart Meri Conference in Tallinn on 13 May 2017, Suomen Tasavalan Presidentti (The President of the Republic of Finland), 13.05.2017, http://www.presidentti.fi/public/default.aspx?contentid=361865&nodeid=44807&contentlan=2&culture=en-US.

[31] Public survey: Kekkonen, Niinistö and Koivisto top-ranked presidents in Finnish history, Yle Uutiset, 06.01.2018, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/public_survey_kekkonen_niinisto_and_koivisto_top-ranked_presidents_in_finnish_history/10009515.

[32] Finowie zachwyceni swoim prezydentem. Stanowisko wobec NATO jego „mocną stroną”, tvn24, 29.01.2018, https://www.tvn24.pl/finlandia-sauli-niinisto-prezydentem-z-ogromnym-poparciem,810293,s.html.

[33] Niinistö: Goal of prosperous Europe without boundaries has not materialized, Eesti Rahvusringhääling (ERR), 13.05.2017, https://news.err.ee/595633/niinisto-goal-of-prosperous-europe-without-boundaries-has-not-materialized.

[34]Побеждающий на выборах в Финляндии Ниинистё не видит причин для перемен в отношениях с РФ, TASS, 28.01.2018, http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4909751.

 

Zdjęcie tytułowe: Zaprzysiężenie Sauliego Niinistö na prezydenta 1 lutego 2018 r. Zdj. Juhani Kandell / Tasavallan presidentin kanslia / Flickr.

Polub nas na Facebooku!