Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Mauno Koivisto – prezydent czasów przełomu

Esko Aho, były premier Finlandii, śmierć Mauno Koivisto, 9. prezydenta Finlandii rządzącego w latach 1982-1994, nazwał „końcem ery”. Istotnie, były przywódca uczestniczył w najważniejszych wydarzeniach dwudziestowiecznej historii kraju, a w czasie rządów przyczynił się do przeformułowania podstaw polityki zagranicznej kraju po zakończeniu zimnej wojny i wprowadził go do Unii Europejskiej. 12 maja Finlandia obchodziła pierwszą rocznicę śmierci polityka.

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Mauno Koivisto w 1967 roku.

Nazwisko Koivisto na świecie kojarzy się przede wszystkim z końcem polityki finlandyzacji, polegającej na ograniczeniach w polityce wewnętrznej i zagranicznej wynikających z sąsiedztwa ZSRR, oraz z zakończeniem wieloletniej neutralności kraju na arenie międzynarodowej. W kraju byłej głowie państwa pamięta się też przeniesienie punktu ciężkości władzy wykonawczej z urzędu prezydenta na parlament, a więc odejście od półautorytarnego sposobu sprawowania władzy, jaki charakteryzował rządy jego poprzednika, Urho Kekkonena, jak również umożliwienie migracji fińskojęzycznej ludności z rosyjskiej Karelii po 1990 roku. O utrzymującej się popularności prezydenta świadczy trzeci wynik Koivisto (35%) w sondażu na najlepszego prezydenta w historii kraju, jaki został przeprowadzony w styczniu 2018 roku[1].

Wczesne lata

Mauno Koivisto urodził się 25 listopada 1923 roku w Turku, w rodzinie cieśli okrętowego. Osierocony przez matkę w wieku dziesięciu lat wychowywał się pod okiem ojca, protestanta będącego pod wpływem adwentyzmu. W późniejszych latach prezydent wielokrotnie zwracał uwagę na rolę Biblii w swoim życiu. Gdy miał 16 lat wybuchła tzw. wojna zimowa ze Związkiem Radzieckim (1939-1940), podczas której służył w oddziale strażaków. W okresie tzw. wojny kontynuacyjnej (1941-1944) służył w piechocie, a jednym z jego dowódców był m.in. Lauri Törni, jedna z kontrowersyjnych żołnierskich legend Finlandii, służący zarówno w armii fińskiej, w Waffen SS, jak i w armii USA.

Po wojnie Koivisto początkowo pracował w porcie w Turku gdzie był świadkiem strajków robotniczych pod koniec lat 40. Zaangażował się również w działalność polityczną, wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Finlandii (fin. Suomen sosialidemokraattinen puolue, SDP), w której poznał m.in. Rafaela Paasio, przyszłego premiera kraju. W 1949 roku Koivisto rozpoczął studia z zakresu socjologii na Uniwersytecie w Turku, które ukończył w 1953 roku. Trzy lata później obronił doktorat dotyczący społecznych relacji w porcie w Turku. Przyszły prezydent planował karierę uniwersytecką, ale rozpoczął w 1957 roku pracę w Helsińskim Pracowniczym Banku Oszczędnościowym (fin. Helsingin Työväen Säästöpankki), a w 1959 roku został jego dyrektorem generalnym i był nim aż do 1968 roku, czyli do momentu objęcia teki premiera kraju.

Pod czujnym okiem sąsiada

Fińska rzeczywistość polityczna okresu zimnej wojny była daleka od współczesnych wyobrażeń o krajach nordyckich, była zdominowana przez politykę tzw. „finlandyzacji”. Dotyczyła ona specyficznych relacji sąsiedzkich ze Związkiem Radzieckim ograniczających Helsinki w prowadzeniu polityki zagranicznej. Ich ramy określał „Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej” z 1948 roku, w którym Finlandia i ZSRR zobowiązywały się do niewstępowania w sojusze skierowane przeciwko sobie oraz pomocy wzajemnej w przypadku ataku zarówno na Finlandię jak i na Związek Radziecki przez terytorium Finlandii. Ponadto strona fińska wyrażała w nim wolę pozostania poza obszarem konfliktów wielkich potęg i zachowania neutralności. Układ ten w praktyce oznaczał ograniczenie możliwości realizowania niezależnej polityki zagranicznej za cenę względnej swobody życia politycznego w kraju. Prowadziło to w dalszych latach do samoograniczania się Finlandii w działaniach na arenie międzynarodowej, przewidywania dwa kroki naprzód czy dane działanie może rozdrażnić Kreml, czy nie. Helsinki odmówiły uczestnictwa np. w Planie Marshalla, zaś do ONZ przystąpiły dopiero w 1955 roku. Fińska polityka wewnętrzna również była narażona na wpływ Moskwy, przykładowo Kreml wywarł wielki wpływ na przebieg wyborów prezydenckich w 1961 roku (wydarzenie znane jako tzw. „kryzys not”).

Z biegiem lat gwarantem utrzymania tej linii politycznej stała się osoba prezydenta kraju – najpierw Juho Kusti Paasikiviego (rządzącego w latach 1946-1956), a następnie Urho Kekkonena (rządzącego w latach 1956-1981). To przede wszystkim ten ostatni polityk, przed prezydenturą sprawujący także urząd premiera z ramienia Partii Agrarnej (później Partii Centrum, fin. Keskustapuolue), stał się chodzącym symbolem dystansu Finlandii wobec świata i wymuszonej przyjaźni z Kremlem. Utrzymujący bliskie relacje z radzieckim kierownictwem i cieszący się jego zaufaniem Kekkonen patronował fińskiemu systemowi politycznemu budzącemu wątpliwości jeśli chodzi praworządność. Z jednej strony w kraju odbywały się demokratyczne wybory parlamentarne i prezydenckie (w systemie elektorskim) a wolność słowa była teoretycznie nieskrępowana. W praktyce dochodziło do przypadków autocenzury w mediach, wyraźna zmiana kierunku polityki zagranicznej przez jakikolwiek rząd była niemożliwa, zaś ambasada Związku Radzieckiego przy ul. Tehtaankatu 1 w Helsinkach stała się jednym z ważniejszych urzędów w stolicy, odwiedzanym przez najważniejsze osoby w państwie. W każdej kluczowej kwestii politycznej ostatnie słowo miał prezydent, który podporządkował swoim działaniom bieg polityki fińskiej. Jako gwarant stabilności i akceptowany na stanowisku przez Kreml Kekkonen otrzymywał poparcie ze wszystkich liczących się stronnictw politycznych, w 1973 roku pominięto wręcz wybory prezydenckie, wydłużając na mocy specjalnej ustawy jego kadencję do 1978 roku. Co interesujące, Kekkonen stał się promotorem idei pokoju i rozbrojenia – to między innymi dzięki jego staraniom w Helsinkach podpisano w 1975 roku Akt końcowy KBWE – co miało wpływ na późniejszy wizerunek Finlandii w świecie.

Mauno Koivisto z córką Assi. 1957 rok.

Nie można powiedzieć, że jakakolwiek partia, nawet kekkonenowska Partia Centrum, miała uprzywilejowaną pozycję w fińskim systemie politycznym, natomiast przez pewien czas pariasem wśród fińskich partii, obok izolowanych od 1948 roku komunistów, była SDP. Socjaldemokratyczny rząd Karla-Augusta Fagerholma w 1958 roku został odsunięty od władzy po serii wrogich działań ze strony ZSRR, wynikających z włączenia do rządu dwóch ministrów z czasów wojny kontynuacyjnej, czego Moskwa sobie nie życzyła. Po tych wydarzeniach, znanych jako tzw. „kryzys nocnych przymrozków”, SDP popadła do połowy lat 60. w polityczną izolację, z której zaczęła wychodzić w momencie ocieplenia relacji z ZSRR i częściowego dopuszczenia faworyzowanych przez Moskwę komunistów z Demokratycznego Sojuszu Ludu Fińskiego (fin. Suomen kansan demokraattinen liitto, SKDL; sojusz różnych ugrupowań lewicowych, w których dominującym była Fińska Partia Komunistyczna) do władzy. Jednym z polityków nowej, powojennej generacji był właśnie Mauno Koivisto.

Premier-bankowiec

Koivisto jeszcze jako szef banku aktywnie uczestniczył w procesie wychodzenia SDP z izolacji, 1 maja 1965 roku w Nokii podczas przemówienia poparł ideę współpracy z fińskimi komunistami, czym wsparł linię Rafaela Paasio, ówczesnego szefa socjaldemokratów. Rok później, po zwycięstwie SDP w wyborach do Eduskunty (parlamentu fińskiego), Paasio został premierem rządu tzw. „Frontu Ludowego” – szerokiego sojuszu ugrupowań parlamentarnych z udziałem SKDL. Koivisto objął w nim stanowisko II wicepremiera i ministra finansów. Jego aktywność w tym okresie dotyczyła między innymi uzdrowienia sytuacji związków zawodowych. Dwa lata później, w 1968 roku, w wyniku przetasowań politycznych w partii Koivisto zastąpił Paasio na stanowisku, zostając jednocześnie szefem Banku Finlandii (fin. Suomen Pankki). Za jego rządów miał miejsce jeden z epizodów „finlandyzacji”, mianowicie rezygnacja Finlandii z wejścia do tzw. Nordyckiej Unii Gospodarczej (NORDEK), duńskiego projektu mającego być formą ponadnarodowej współpracy na wzór Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA). W 1970 roku Koivisto rozważał dołączenie kraju do tej inicjatywy mając na względzie korzyści gospodarcze, jednak ostatecznie zrezygnował z uwagi na możliwie negatywną reakcję ZSRR. Dania i Norwegia otrzymały w tym samym roku zaproszenie do EWG, przez co akcesja Finlandii mogła sprawić wrażenie, że NORDEK stanie się dla niej „pomostem” do Wspólnot Europejskich, co w oczach Kremla byłoby niedopuszczalne. Zresztą już w 1961 roku Finlandia wycofała się z niemalże sfinalizowanej akcesji do EFTA właśnie z uwagi na protest Nikity Chruszczowa, poprzestając wyłącznie na stowarzyszeniu z nią.

Mauno Koivisto w czasie wojny.

Koniec pierwszego rządu Koivisto przypadł na rok 1970, kiedy po wyborach parlamentarnych partie komunistyczne tworzące SKDL straciły znacząco poparcie. SDP wygrała wybory, ale straciła część miejsc w Eduskuncie, a Koivisto stanowisko. Po utracie władzy pozostał szefem Banku Finlandii (do 1982 roku). W tym okresie dokonał m.in. rewaluacji marki fińskiej. Koivisto ponownie został premierem w 1979 roku, dwuletnie rządy upłynęły pod znakiem próby sił szefa rządu starzejącego się prezydenta Kekkonena, nie będącego w stanie narzucić swojej woli Koivisto. Wprawdzie Kekkonen nie planował startować w kolejnych wyborach prezydenckich (zaplanowanych na 1984 rok), niemniej jako swojego następcę wolał widzieć kogoś z rodzimej Partii Centrum, przez co zwalczał premiera jako potencjalnego kandydata SDP.

Wybór na prezydenta

Kwestia sukcesji nieoczekiwanie przybrała na sile jesienią 1981 roku, wraz z niespodziewanym odejściem Kekkonena ze stanowiska z uwagi nagłe pogorszenie stanu zdrowia i atak demencji. Do wyborów prezydenckich Partia Centrum wybrała Johannesa Virolainena, SDP postawiła na Mauno Koivisto. Wybory wygrał premier zdobywając 43,1% głosów i poparcie 145 z 301 elektorów. Wbrew początkowym obawom, Kreml i Leonid Breżniew uznali wybór Koivisto za „fakt kontynuacji kierunku polityki Finlandii”[2], uznając, że w rządach polityka socjaldemokracji nie ma zagrożenia dla interesów radzieckich w regionie. Pozycję „Manu” (jak został przezwany przez rodaków) w kraju budowały przede wszystkim cechy odróżniające go od poprzednika. Nie sprawował władzy autorytarnie i jednoosobowo, wyróżniał go skromny styl bycia i wysławiania się, umiejętność słuchania rozmówcy, poczucie humoru, na jego korzyść przemawiało też robotnicze pochodzenie i służba na froncie w czasie wojny. Historyk Jukka Nevakivi pisze o „efekcie Koivisto” – nawet jeśli prezydent podejmował niepopularne decyzje, nie umniejszały one jego osobistej popularności[3]. Z drugiej strony nowy prezydent dawał gwarancję kontynuacji dotychczasowej, stabilnej linii politycznej.

Rozpoczęta w styczniu 1982 roku prezydentura Koivisto charakteryzowała się dążeniem głowy państwa do wzmocnienia parlamentu i ograniczenia bezpośredniej ingerencji w jego pracę, jak miało to miejsce za czasów Kekkonena. Prezydent dążył do zapewnienia rządowi warunków do działania i zapewnienie mu poparcia politycznego, gdyż uważał, że to właśnie rząd i parlament decydują o kierunkach rozwoju społecznego. Choć przez większą część lat 80. u władzy pozostawała rodzima SDP, Koivisto nie przekształcił jej w „partię prezydencką”. Preferował też uczciwą grę polityczną i nie akceptował polityki faktów dokonanych, w 1987 roku miał być „oburzony” cichą przedwyborczą umową Partii Centrum, Partii Koalicji Narodowej (fin. Kansallinen Kokoomus, Kok.) i Szwedzkiej Partii Ludowej (fin. Suomen ruotsalainen kansanpuolue, RKP lub SFP), by po wyborach parlamentarnych utworzyć koalicję rządową bez udziału socjalistów. Umowę zresztą udało się prezydentowi przełamać – nowy rząd sformowały Kok., SDP i SFP. Koivisto starał się natomiast utrzymać wpływ na gospodarkę, szczególnie w dobie kryzysu ekonomicznego przełomu lat 80. i 90. Wymusił też zmiany w sądownictwie, doprowadzając do reform w zakresie uzasadnień prokuratorskich. Popularność Koivisto zapewniła mu reelekcję w 1988 roku.

Helsinki – miejsce spotkań

Zaskakujące jest, jak nieangażujący się w kwestie polityki międzynarodowej jako premier, Koivisto sprawnie rozwijał swoje stosunki z przywódcami światowymi, wzmacniając w ten sposób pozycję i wizerunek kraju w świecie. W początkowym okresie prezydentury Koivisto starał się utrzymywać bliskie relacje z przywódcami Związku Radzieckiego (w czym pomagała znajomość języka rosyjskiego), kontynuując linię polityczną poprzednika, został też honorowym przewodniczącym Towarzystwa Finlandia-Związek Radziecki[4]. Jednak w działaniach politycznych był mniej skłonny do ustępstw, nie starał się włączać komunistów do rządu, by zadowolić Kreml. Oprócz tego rozwijał relacje z przywódcami zachodnimi, w 1983 roku spotkał się w Helsinkach z wiceprezydentem USA George’em H.W. Bushem, w tym samym roku Koivisto odwiedził Stany Zjednoczone. Zaś w 1988 roku prezydent Ronald Reagan odwiedził Helsinki w drodze na szczyt amerykańsko-radziecki w Moskwie[5]. Szybkie nawiązanie kontaktów międzynarodowych zaowocowało kilka lat później, kiedy Helsinki zostały gospodarzem rozmów między przywódcami USA i ZSRR. Spotkanie to miało miejsce w 1990 roku i dotyczyło kwestii związanych z planowaną interwencją wojsk USA w Iraku[6]. Spotkania te, choć Helsinki występowały w nich jedynie w roli gospodarza rozmów, wzmocniły wizerunkowo Finlandię jako prozachodni, lecz neutralny kraj promujący pokój i jedno z potencjalnych miejsc do prowadzenia negocjacji.

Pieriestrojka, Karelia i kraje bałtyckie

W początkach drugiej kadencji Mauno Koivisto polityka gorbaczowowskiej „pieriestrojki” przyczyniła się do osłabienia i w rezultacie rozpadu Związku Radzieckiego. Prezydent Finlandii, świadom możliwych konsekwencji tego procesu dla kraju, zarówno pozytywnych i negatywnych prowadził zachowawczą politykę, obliczoną na zapewnienie Finlandii bezpieczeństwa i stabilności, a jednocześnie osiągnięciu korzyści politycznych. Sukcesem okazała się wizyta M. Gorbaczowa w Helsinkach w 1990 roku, podczas której przywódca radziecki stwierdził, że „Związek Radziecki uznaje bez zastrzeżeń neutralny status Finlandii i zamierza odtąd przestrzegać jego warunków w całym zakresie”[7]. W tym samym czasie po raz pierwszy w debacie politycznej pojawiła się kwestia ewentualnego powrotu Karelii do Finlandii, zagarniętej przez ZSRR w 1940 roku. Koivisto w rozmowach z Gorbaczowem nie upomniał się o jej zwrot[8] nie chcąc ryzykować bezpieczeństwa zarówno Finlandii (zwrot tych terenów wiązałby się z dużymi obciążeniami finansowymi), jak i ZSRR. Stosunek prezydenta do tej kwestii nie zmienił się nawet po późniejszym potępieniu aneksji Karelii przez prezydenta Federacji Rosyjskiej Borysa Jelcyna. Mauno Koivisto jest jednak pamiętany z powodu swojej nieoczekiwanej decyzji z 1990 roku o przyznaniu prawa Ingrom (potomkom Finów osiadłych w Ingrii) do repatriacji do Finlandii pod warunkiem znalezienia miejsca do zamieszkania i zdania testu językowego[9]. Do 2011 roku z takiej możliwości skorzystało ok. 30 tys. osób[10].

Z powodu ostrożnej polityki wobec rozpadu ZSRR Mauno Koivisto przez wiele lat był oskarżany o niesprzyjanie idei niepodległości państw bałtyckich, za co był szczególnie krytykowany w niedalekiej Estonii. Jeszcze w czasie spotkania z Gorbaczowem w 1989 roku zaznaczył, że życzy sobie rozwiązania tej kwestii w taki sposób, który nie osłabia nadmiernie ZSRR[11]. Wydaje się, że Koivisto nie wierzył w rozpad radzieckiego imperium i stawiał na dalszą liberalizację Związku Radzieckiego, obawiał się, że żądania niepodległości przez trzy republiki bałtyckie wywołają rozlew krwi i konflikt, który nieuchronnie wciągnie Finlandię w jego orbitę. Koivisto w 1991 roku zadeklarował, że Finlandia nie chce ingerować w wewnętrzne sprawy ZSRR, oraz że uznaje kraje bałtyckie jako de facto część Związku Radzieckiego[12]. Prezydent uważał, że przedstawiciele republik powinni negocjować swój status z Kremlem na bazie radzieckiej konstytucji, ci jednak nie chcieli takiego rozwiązania w związku z uznaniem utraty swojej niepodległości za nielegalną. Ostatecznie Finlandia uznała kraje bałtyckie w sierpniu 1991 roku jako kontynuacje państwowości istniejących przed 1940 roku, zaś Koivisto w 1992 roku stał się pierwszą głową kraju zachodniego która odwiedziła Tallinn[13]. Mimo to prezydent w kolejnych latach spotykał się z dalszą krytyką swoich działań, m.in. w 2008 roku o niewspieranie niepodległości Estonii oskarżył go jej prezydent Toomas Hendrik Ilves[14].

Rzeczywista rola Koivisto w historii odzyskania niepodległości przez kraje bałtyckie stała się publicznie znana dopiero kilka dni po jego śmierci, kiedy fińska państwowa telewizja Yle ujawniła, że co najmniej od 1988 roku Koivisto i fiński rząd przekazywał pod pozorem rozwoju współpracy kulturalnej fundusze na wspieranie estońskiej niepodległości. Po ogłoszeniu przez Estonię deklaracji suwerenności, fińskie elity miały zdecydować o wspieraniu niepodległości sąsiada tak dalece, jak to możliwe, oferując między innymi szkolenia z zakresu reguł gospodarki rynkowej i demokratycznego państwa wsparcie finansowe. Wyniosło ono ok. 100 mln marek fińskich (ok. 16 mln euro[15]) i trafiło na konto zlokalizowanego w Finlandii Towarzystwa Tuglasa (fin. Tuglas-seura), fińsko-estońskiego stowarzyszenia kulturalnego, gdzie pracował m.in. przyszły prezydent Estonii Lennart Meri. Wprawdzie o fakcie tym pisał jeszcze w 2013 roku historyk Heikki Rausmaa, niemniej dopiero kilka lat później stał się on publicznie znany. Historyk uzasadniał publiczną postawę Koivisto racją stanu Finlandii, potrzebą zachowania dobrych stosunków ze Związkiem Radzieckim. Były prezydent nigdy we wspomnieniach nie odniósł się do faktu wspierania Estonii, nie wspomniał o fińskiej pomocy nawet w uroczystościach upamiętnienia pobytu prezydenta Meriego w Towarzystwie Tuglasa w 2001 roku. Historyk Kaarel Piirimäe uzasadnił to troską prezydenta o relacje Finlandii z Rosją w przyszłości[16].

Finlandia wchodzi do Europy

Podczas prezydentury Koivisto Finlandia rozpoczęła powolną integrację z zachodnimi strukturami politycznymi. Jeszcze w 1986 roku Finlandia dołączyła do EFTA, a w 1989 roku do Rady Europy. W 1991 roku, gdy upadał ZSRR władze kraju postanowiły zerwać wiążące je ze wschodnim sąsiadem zobowiązania. Na podstawie faktu zjednoczenia Niemiec, a tym samym bezprzedmiotowości jednego z artykułów Układu z 1948 roku, Helsinki wypowiedziały cały dokument. Nowy układ o sąsiedztwie został podpisany już w 1992 roku przez premiera Esko Aho. W tym samym czasie prezydent Koivisto rozpoczął proces wprowadzania Finlandii do struktur zachodnich. Okazało się, że ten sam polityk, w którym Kreml jeszcze dziesięć lat wcześniej widział gwarancję zachowania neutralnej pozycji Finlandii stał się głównym napędowym procesu integracji swojego kraju z UE. Jeszcze w 1992 roku Koivisto stwierdził, że Finlandia spełnia wszystkie kryteria Traktatu z Maastricht, ustanawiającego Unię Europejską. W związku ze spełnianiem większości kryteriów negocjacje akcesyjne trwały krótko i zakończyły się 1 marca 1994 roku, kilka godzin przed końcem kadencji Koivisto[17]. Jego następcą został doświadczony dyplomata Martti Ahtisaari, późniejszy laureat Pokojowej Nagrody Nobla. 1 stycznia 1995 roku Finlandia stała się członkiem Unii Europejskiej. Koivisto natomiast nie zdecydował się na akcesję kraju do NATO, utrzymując w zakresie militarnym neutralność kraju. W wywiadzie w 2002 roku stwierdził, że nie ma potrzeby, by Finlandia dołączała do NATO, gdyż kraj nie jest w żaden sposób zagrożony[18].

Na emeryturze

W ostatnich latach życia Mauno Koivisto nie pełnił żadnej funkcji politycznej, niemniej udzielał co pewien czas wywiadów, publikował również eseje i wspomnienia. Mieszkał w helsińskiej dzielnicy Katajanokka i podobno można go było co jakiś czas spotkać w mieście lub w tramwaju. Stopniowo pogarszał się jego stan zdrowia, na początku 2017 roku żona prezydenta ujawniła, że cierpi na chorobę Alzheimera. Były prezydent zmarł 12 maja 2017 roku, jego pogrzeb, który odbył się w helsińskiej katedrze 25 maja, zgromadził, poza obecnymi przywódcami Finlandii i elitą polityczną, około 30 tys. osób na ulicach. Mauno Koivisto został pochowany na cmentarzu Hietaniemi, w kwaterze zarezerwowanej dla prezydentów. W kwietniu 2018 roku ogłoszono wynik konkursu na nagrobek prezydenta – zwyciężył projekt zatytułowany „Mapa” przedstawiający pękającą na fragmenty czarną płytę, mającą symbolizować pofragmentowaną politykę światową[19].

We wspomnieniach o byłym prezydencie pojawiał się fragment ostatniego wywiadu, jaki Koivisto udzielił dziennikowi „Helsingin Sanomat” w styczniu 2013 roku, kiedy zapytany o to co jest warte w życiu odpowiedział: „W życiu zwykle mądrze jest ufać, że wszystko idzie dobrze. To często opłaca się, nawet jeśli w rzeczywistości w to się nie wierzy. Wiele razy zagrożenia stają się faktem, tylko dlatego że ludzie już są na nie przygotowani”[20].

Zapomniana wizyta

We wspomnieniach polskich mediów po śmierci Mauno Koivisto zaskakująco nie pojawiła się wzmianka o jego wizycie jaką złożył w Polsce w dniach 19-22 kwietnia 1989 roku. Spotkał się wówczas z I Sekretarzem KC PZPR Wojciechem Jaruzelskim, z którym odbył kilka rozmów, dotyczących m.in. wprowadzenia ruchu bezwizowego między Finlandią a PRL[21]. Miała również miejsce kolacja, podczas której zwykle powściągliwy prezydent powiedział Jaruzelskiemu, że Polska jest na czele państw socjalistycznych, które poszukują nowych rozwiązań dla swoich krajów oraz wyraził nadzieję, że Polska stanie się prawdziwą demokracją[22]. Zważywszy na ostrożność prezydenta przy kwestii uznania niepodległości państw bałtyckich, była to zaskakująca i odważna deklaracja, w pewien sposób oddająca istotę polityki uprawianej przez Koivisto – stonowanie w deklaracjach, ambicja w działaniach.

 

Podczas pracy korzystano m.in. z biografii Mauno Koivisto opublikowanej w portalu „Biografiakeskus” Towarzystwa Literatury Fińskiej i z pozycji „Historia polityczna Finlandii 1809-1999” (autorzy: O. Jusilla, S. Hentilä, J. Nevakivi, Kraków 2001).

 

Przypisy:

[1] Public survey: Kekkonen, Niinistö and Koivisto top-ranked presidents in Finnish history, “yle Uutiset”, 6 stycznia 2018, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/public_survey_kekkonen_niinisto_and_koivisto_top-ranked_presidents_in_finnish_history/10009515.

[2] O. Jussila, S. Hentilä, J. Nevakivi, Historia polityczna Finlandii 1809-1999, Kraków 2001, s. 348.

[3] O. Jussila, S. Hentilä, J. Nevakivi, Historia polityczna Finlandii…, s. 349.

[4] Экспрезидент Финляндии Мауно Койвисто умер на 94-м году жизни, „TASS”, 12 maja 2017, http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/4248899.

[5] L. Cannon, D. Oberdorfer, Reagan praises Helsinki accords’ achievements, “Washington Post”, 27 maja 1988, https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1988/05/28/reagan-praises-helsinki-accords-achievements/26a0123c-e485-446f-9831-e710d861373f/?utm_term=.5f458cba1981.

[6] B. Keller, Confrontation in the Gulf; Bush and Gorbachev, in Helsinki, Face the Gulf Crisis, “The New York Times”, 9 września 1990, https://www.nytimes.com/1990/09/09/world/confrontation-in-the-gulf-bush-and-gorbachev-in-helsinki-face-the-gulf-crisis.html.

[7] O. Jussila, S. Hentilä, J. Nevakivi, Historia polityczna Finlandii…, s. 368.

[8] B. Keller, Gorbachev, in Finland, Disavows Any Right of Regional Intervention, “The New York Times”, 26 października 1989, https://www.nytimes.com/1989/10/26/world/gorbachev-in-finland-disavows-any-right-of-regional-intervention.html.

[9] A. Gulijeva, Ingrian immigration to Finland after 1990. A case study in Turku, Turku 2003.

[10] Ingrian Finns’ repatriation queue closing, „yle Uutiset”, 27 czerwca 2011, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/ingrian_finns_repatriation_queue_closing/5382006.

[11] B. Keller, Gorbachev, in Finland

[12] Ex-President Koivisto secretly funnelled money to support Estonian independence, “yle Uutiset”, 15 maja 2017, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/ex-president_koivisto_secretly_funnelled_money_to_support_estonian_independence/9613509.

[13] K. Piirimäe, Koivisto, January 1991, and Estonian-Finnish Relations, “Politiikasta”, 28 czerwca 2017, http://politiikasta.fi/koivisto-january-1991-estonian-finnish-relations/.

[14] Presidentti Koivisto: ”Ei pidä provosoitua”, “Uusi Suomi”, 10 marca 2008, https://www.uusisuomi.fi/kotimaa/17302-presidentti-koivisto-”ei-pida-provosoitua”.

[15] Late Finnish president covertly supported Estonian independence, “ERR.ee”, 16 maja 2017, https://news.err.ee/596074/late-finnish-president-covertly-supported-estonian-independence.

[16] K. Piirimäe, Koivisto, January 1991…

[17] Statesman from humble background, Mauno Koivisto, led Finland into EU, “thisisfinland.fi”, 12 maja 2017, https://finland.fi/life-society/statesman-humble-background-mauno-koivisto-led-finland-eu/.

[18] Presidentti Koiviston vierailu Moskovaan esillä venäläismediassa, Ulkoministeriö (Ministerstwo Spraw Zagranicznych Finlandii), 3 lipca 2002, http://formin.finland.fi/public/?contentid=57319&contentlan=1&culture=fi-FI.

[19] Monument recalls „fragmented global politics” of ex-President Mauno Koivisto’s time, “yle Uutiset”, 9 kwietnia 2018, https://yle.fi/uutiset/osasto/news/monument_recalls_fragmented_global_politics_of_ex-president_mauno_koivistos_time/10151544.

[20] J. Rosendahl, Mauno Koivisto, Finland’s former president, dies at 93, „Reuters”, 12 maja 2017, https://www.reuters.com/article/us-finland-politics-koivisto/mauno-koivisto-finlands-former-president-dies-at-93-idUSKBN1882SJ.

[21] Pracowita i udana wizyta, „Dziennik Polski”, Vol. XLV (1989), nr 95 (13676), 22-23 kwietnia 1989, s. 1-2, http://mbc.malopolska.pl/Content/90079/dp_1989_095.pdf.

[22] P. Turunen, Kommentti: Koiviston puhe avasi Puolalle ovea länteen, „Ilta-Sanomat”, 15 maja 2017, https://www.is.fi/kotimaa/art-2000005211945.html.

 

 

Zdjęcie tytułowe: Mauno Koivisto. Zdj. PD.

Polub nas na Facebooku!