Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Midsommar – Szwedzi świętują przesilenie letnie

Gdy centra dużych i małych miast powoli zamierają, Systembolaget – państwowe sklepy sprzedające alkohol – przeżywają istne oblężenie, a samochody wyjeżdżające w stronę lasów, jezior i letnich domków tkwią w korkach, to w Szwecji oznacza tylko jedno – zbliża się długo wyczekiwany midsommar.

Wszystkie treści w Przeglądzie Bałtyckim udostępniamy bezpłatnie. Wesprzyj nas - dzięki Twojej pomocy opublikujemy kolejne pogłębione artykuły dotyczące regionu Morza Bałtyckiego!

Dawne ludy bałtyckie, germańskie i słowiańskie łączyło wiele elementów kultury sięgającej czasów przedchrześcijańskich. Świętowanie letniego przesilenia słonecznego, gdy dzień jest najdłuższy, a noc najkrótsza, miało miejsce m.in. na ziemiach polskich i białoruskich (Noc Kupały), na Łotwie było to Līgo, na Litwie Rasos sventė, w Estonii Jaaniõhtu i Jaanipäev, w Finlandii Juhannus i właśnie w Szwecji midsommar. O ile w Polsce, ze względu na mocne wpływy Kościoła katolickiego, Noc Świętojańska nie ma już tak powszechnego charakteru, to Łotysze czy Szwedzi obchodzą ją masowo. Choć o szczegółach dawnych obrzędów związanych z tym świętem ognia, wody, słońca, urodzaju i płodności już niewielu Szwedów pamięta, jest to jednak doskonały czas na spotkanie z rodziną, znajomymi i sposób na cieszenie się krótkim latem i długim dniem.

Drzewko majowe, gmina Västervik. Zdj. Mirosław Jankowiak.

Brakuje dokładnych informacji, od kiedy obchodzono midsommar w Skandynawii. Dokumenty islandzkie potwierdzają te obrzędy już dla XIII wieku, wiadomo jednak że od samego początku chrześcijaństwa Kościół intensywnie zwalczał to pogańskie święto różnymi dostępnymi metodami i środkami. Choć przesilenie słoneczne wypada w różne dni tygodnia w zależności od roku, to w Szwecji zwyczajowo celebruje się tę najkrótszą noc w roku w piątek między 19 a 25 czerwca. Do 1952 roku miało to miejsce zawsze 23 czerwca, czyli w wigilię św. Jana Chrzciciela, bo to właśnie z tym patronem związane były obrzędy w czasach chrześcijańskich. Teraz szwedzkie midsommar ma charakter czysto świecki.

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

W piątkowe popołudnie, w przeddzień midsommar, wszyscy zbierają się na centralnym placu wsi, najlepiej trawiastym, aby tańczyć i bawić się. W midsommarafton (czyli wigilię midsommar) wystawiane są stoły i krzesła, przy których można siąść, zjeść i napić się czegoś, pojawiają się także straganiki z domowej roboty przetworami, które można zakupić: różnej maści wypieki (ciasta, chleby, bułeczki, torty, miody itp.). Centralnym miejscem placu jest tzw. drzewko majowe (midsommarstång / majstång), które zwyczajowo ozdabia się liśćmi, gałązkami i kwiatami. Tradycja drzewka majowego przybyła do Szwecji prawdopodobnie z Niemiec w wieku XIV-XV, a jego nazwa związana jest z dawnym maja, co miałoby oznaczać „udekorować liśćmi” lub z niemieckiego Maibaum (drzewko majowe). Szwedzi chętnie ubierają się tego dnia w stroje ludowe, aby podkreślić swoje przywiązanie do tradycji. Na drzewku nierzadko pojawiają się też szwedzkie flagi, które podkreślają narodowy charakter tego święta.

Przeczytaj także:  Krzyż skandynawski. Dlaczego flagi państw nordyckich są do siebie podobne?

Szwedzi w strojach ludowych, gmina Västervik. Zdj. Mirosław Jankowiak.

Zebrani, w tym dzieci, tańczą wokół drzewka, organizowane są też zazwyczaj różne gry i zabawy. Nie brakuje również śpiewów przy akompaniamencie akordeonu czy gitary. Tego dnia ulubioną piosenką i związanym z nią tańcem jest niewątpliwie Små grodorna (Małe żabki). Dzieci i dorośli skaczą wokół drzewka majowego udając żabki. Mimo że melodia jest francuskim marszem wojskowym, to sama piosenka jest ważnym elementem dziedzictwa kulturowego Szwedów.

Taniec przy drzewku majowym, gmina Västervik. Zdj. Mirosław Jankowiak.

Midsommarstång tradycyjnie ma kształt krzyża oraz dwa zawieszone po bokach wieńce. Zgodnie z wierzeniami jest to czas magiczny, a dobrą energią wypełnione są drzewa, kwiaty czy jeziora. W te dni Szwedzi często spacerują we wczesnych godzinach po lesie czy łąkach, aby znaleźć poranną rosę mającą uzdrawiającą moc. Choć wiele elementów tradycji odchodzi już w niepamięć, to starsi pamiętają jeszcze różne obrzędy, jak np. zbieranie w milczeniu przez panny siedmiu lub dziewięciu typów kwiatów, które potem wkłada się pod poduszkę. Wyśniony w nocy chłopiec miał być ich wybrańcem. Innym zwyczajem było zbieranie roślin, zwłaszcza leczniczych, i suszenie ich, by w ten sposób zachować moc tego szczególnego czasu na resztę roku. Potem można było wrzucić suszki do bożonarodzeniowej kąpieli, aby się wzmocnić na całą długą zimę. To już oczywiście historia, jednak zbieranie kwiatów (lub – w wersji dla zapracowanych – zamawianie ich w kwiaciarni) do świętojańskiego wianka na głowę to nadal żywa tradycja.

Późnym popołudniem dorośli zbierają się przy stołach suto zastawionych jadłem i napojami. Obowiązkowo muszą się na nim znaleźć: młode ugotowane ziemniaki posypane koperkiem, śledź w różnych postaciach oraz truskawki: z bitą śmietaną, na torcie czy z lodami. Ważnym elementem jest także alkohol, którego w tym szczególnym tygodniu sprzedaje się 50-60% więcej niż zwykle.

Midsommar to doskonały czas na pochwalenie się swoimi płodami rolnymi i wypiekami – chleby, torty, ciasta, obowiązkowo z truskawkami, czy miody to chluba gospodyń i gospodarzy. Gmina Västervik. Zdj. Mirosław Jankowiak.

Midsommar to obok Bożego Narodzenia najpopularniejsze święto w Szwecji, kiedy mieszkańcy opuszczają miasta i miasteczka, porzucając cywilizację na kilka dni, aby cieszyć się wsią, przyrodą, lasem i jeziorami. Zazwyczaj poważni i pragmatyczni Szwedzi stają się przez te parę chwil romantykami bawiącymi się do rana, wierzącymi w dawne wierzenia i legendy.

Przyroda w czasie midsommar ma dla Szwedów wyjątkowe znaczenie. Zdj. Mirosław Jankowiak.

 

Zdjęcie tytułowe: Szwedzi świętują midsommar, przesilenie letnie. Zdj. Petra Olofsson / Flickr / CC.

Polub nas na Facebooku!