Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Grodno: malowniczy Niemen, zamki i muzea

Od dwóch lat, do wybranych regionów Białorusi można wjechać bez wizy. Jedną ze stref bezwizowych jest Grodno z okolicznymi gminami i Kanałem Augustowskim. Położone tuż za polską granicą miasto zachwyca zabytkami i przepięknym nadniemeńskim krajobrazem. Zapraszamy w podróż do Grodna.

Artykuł postał dzięki wsparciu spółki Tavex. Firma Tavex dostarcza metale szlachetne oraz oferuje usługi wymiany walut i usługi płatnicze. Firma Tavex oferuje konkurencyjne stawki wymiany ponad 50 walut, w tym rubla białoruskiego, w swoim kantorze w Warszawie przy ul. Świętokrzyskiej 32 oraz przez Internet.

Niemal 900-letnie liczące 370 tys. mieszkańców Grodno położone jest zaledwie kilkanaście kilometrów od polsko-białoruskiej granicy i 80 kilometrów na północny-wschód od Białegostoku. Dzięki objęciu Grodna i okolicznych gmin ruchem bezwizowym, od prawie dwóch lat turyści mogą tam podróżować w prosty sposób, od początku 2018 r. także korzystając z połączeń kolejowych. Warto skorzystać z ułatwień, by poznać długą historię i atrakcje miasta.

Nad Niemnem

Stojąc na lewym brzegu Niemna lub na moście spajającym brzegi rzeki, stare Grodno wygląda jakby ktoś z rozmysłem poukładał jego zabytki na półkach tworząc z nich wystawę. Na stromych skarpach wzdłuż prawego brzegu Niemna w pierwszej linii stoją kościół Znalezienia Świętego Krzyża, Grodzieński Teatr Dramatyczny, dalej Nowy Zamek i Stary Zamek, a za doliną Horodniczanki dostrzec można kamienno-drewnianą cerkiew św. św. Borysa i Gleba. W drugiej linii, zza wymienionych obiektów wyłaniają się wieże Bazyliki katedralnej św. Franciszka Ksawerego i kopuła Monasteru Narodzenia Matki Bożej.

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Niemen ze swoją piękną doliną definiuje charakter Grodna. Piękna dolina jest idealnym miejscem na spacer i odpoczynek – lewy brzeg Niemna to park, w którym można usiąść i zadumać się nad historią, którą przypominają stojące naprzeciwko wymienione wcześniej zabytki.

Kościół Znalezienia Świętego Krzyża i Grodzieński Teatr Dramatyczny. Zdj. Kazimierz Popławski.

Zwiedzanie Grodna zaczynamy od zamków – Starego i Nowego. Stoją one na szczytach sąsiednich nadniemeńskich skarp i łączy je kamienny most. Stary Zamek powstał XIV w. i służył za rezydencję księcia Witolda. W ciągu wieków zamek był wielokrotnie przebudowywany a współczesny kształt otrzymał w XIX w., kiedy twierdza stała się koszarami armii carskiej. Zamek był ulubioną siedzibą Stefana Batorego, podczas panowania którego Grodno stało się faktyczną stolicą Rzeczypospolitej. Oprócz zamku-koszar na kompleks składa się brama, pozostałości murów oraz pozostałości cerkwi – Górnej i Dolnej – datowanych na XII w. Obecnie trwa kontrowersyjna przebudowa Starego Zamku – zamysłem władz jest przywrócenie jego XVI-wiecznego kształtu, ale według historyków projekt przebudowy jest dosyć luźną interpretacją dawnego kształtu twierdzy.

Współcześnie w Starym Zamku działa Państwowe Muzeum Historyczno-Archeologiczne. W czasie długiego spaceru po zamkowych komnatach poznamy historię miasta i regionu, włączając w to ich polską przeszłość, czasy sowieckie aż po ich współczesne dzieje; w części pomieszczeń prezentowane są przedmioty archeologiczne obrazujące prehistorię regionu; trzecią częścią są wystawy poświęcone przyrodzie regionu.

W muzeum w Starym Zamku… Zdj. Kazimierz Popławski.

Sąsiedni Nowy Zamek, wzniesiony w pierwszej połowie XVIII w., wielokrotnie przebudowywany, zwraca uwagę sowiecką emblematyką i architekturą socrealistyczną, którą obiekt zyskał w wyniku odbudowy po zniszczeniu w czasie II wojny światowej. Obiekt służył za siedzibę regionalnych struktur partii komunistycznej. W Nowym Zamku działa niewielkie muzeum. To tutaj miały miejsce dwa ważne wydarzenia w historii Rzeczypospolitej: zwołano tu ostatni Sejm, a król Stanisław August Poniatowski zrzekł się korony królewskiej.

Nowy Zamek. Zdj. Kazimierz Popławski.

Trzecim obiektem na trasie zwiedzania jest warowna cerkiew św. św. Borysa i Gleba, znana również jako cerkiew na Kołoży, położona na wysokiej nadniemeńskiej skarpie. Jest to najprawdopodobniej najstarszy zachowany obiekt świadczący o długiej historii miasta, a jednocześnie jest jedną z najstarszych świątyń prawosławnych w Europie. Pierwsza wzmianka o cerkwi pochodzi z 1138 r., miała zostać zbudowana przez księcia Wsiewołoda Dawydowicza (1116–1142). Cerkiew ma prostą sześcienną bryłę, a dwuspadowy dach wieńczy niewielka kopuła. Specyficzna kamienno-drewniana konstrukcja obiektu jest efektem katastrofy do jakiej doszło w 1853 r. – w wyniku osunięcia się skarpy, południowa część świątyni uległa zniszczeniu, ale pozostałą część udało się zachować. Odbudowana część jest drewniana. W środku należy zwrócić uwagę na dwie oryginalne apsydy, krzyże z płytek oraz gliniane naczynia wmurowane w ściany, które dają świątyni niezwykłą akustykę.

Dolina Niemna, po prawej stronie cerkiew św. św. Borysa i Gleba. Zdj. Kazimierz Popławski.

Spacer z Doliny Szwajcarskiej deptakiem na Plac Sowiecki

Z cerkwi św. św. Borysa i Gleba wybrać się można na dłuższy spacer przez Park na Kołoży aż do Doliny Szwajcarskiej. Dolina to malowniczy park stworzony wzdłuż Horodniczanki i niewielkiego spiętrzenia jej wód. Kierując się stąd do starej części miasta, zanim wrócimy na deptak na ul. Sowieckiej, miniemy plac z okazałym pomnikiem Lenina. Ul. Sowiecka (dawna ul. Dominikańska) to pieszy deptak, który stanowi jednocześnie główną ulicę handlową miasta, znajduje się przy niej także wiele restauracji. Sowiecką dojdziemy do Placu Sowieckiego (dawy Pl. Batorego), przy którym znajdują się Bazylika katedralna św. Franciszka Ksawerego oraz kościół Znalezienia Świętego Krzyża i Grodzieński Teatr Dramatyczny.

Ulica Sowiecka – główny deptak i ulica handlowa w Grodnie. Zdj. Kazimierz Popławski.

Barokowa Bazylika katedralna św. Franciszka Ksawerego to dawny kościół jezuitów. We wnętrzu XVII-wiecznej świątyni zachowało się wiele z oryginalnych barokowych elementów wystroju, m.in ołtarze w nawach bocznych, ołtarz główny oraz ambona. Obok świątyni działa słynna ponad 300-letnia apteka i Muzeum Aptekarstwa. Przy skrzyżowaniu ul. Batorego i Marksa, kilka metrów od bazyliki, znajduje się „Batorówka” – pałac Stefana Batorego, z którego monarcha korzystał w czasie przebudowy Starego Zamku. Pałac pod koniec XIX w. spłonął, po pożarze został odbudowany tylko częściowo, ponownie odbudowywany był po II wojnie światowej. Dalej przy ul. Marksa znajduje się Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny i klasztor Brygidek z XVII w.

W środku Bazylika katedralna św. Franciszka Ksawerego, po prawej stronie „Batorówka”, po lewej stara apteka. Zdj. Kazimierz Popławski.

Przy tej samej pierzei Pl. Sowieckiego znajduje się, nieco cofnięty, kościół Znalezienia Świętego Krzyża. Pobernardyński kościół z początku XVII w. działał nieprzerwanie w okresie sowieckim, dzięki czemu zachowały się w nim liczne dzieła sztuki sakralnej. W jego wnętrzu należy zwrócić uwagę na ołtarze w nawach bocznych (XVIII w.), obraz Matki Bożej Messyńskiej (XVII w.), kaplicę Matki Bożej Loterańskiej (XVII w.) oraz ambonę.

Na tej samej wysokości placu, ale po jego drugiej stronie znajduje się gmach Grodzieńskiego Teatru Dramatycznego. Wieloboczny obiekt z wysokimi oknami i wieżyczkami przypomina nieco koronę, ale dostrzec można w nim inspirację nadniemeńskimi zamkami. Obiekt powstał w latach 1978-1984.

Pomiędzy obiektami – sakralnym i kulturalnym – stoi… czołg T34.

Grodzieński Teatr Dramatyczny. Zdj. Kazimierz Popławski.

Ogromny Plac Sowiecki sprawia wrażenie, jakby czegoś tu brakowało – nieprzypadkowo. Przed wojną centrum Grodna miało dużo gęstszą zabudowę. Przy przedwojennym Placu Batorego, który zajmował tylko część współczesnego placu, stał ratusz oraz dominujący w panoramie miasta Kościół Najświętszej Maryi Panny, na cześć fundatora nazywany Farą Witoldową. Okazała XIV-wieczna świątynia została zburzona w 1961 r. przez władze sowieckie. Na jej miejscu utworzono plac miejski, gdzie w 2014 r. postawiono pomnik upamiętniający farę tak jako katolicką, jak i prawosławną świątynię.

Na zachód stąd w czasie okupacji niemieckiej znajdowało się getto. Po żydowskiej przeszłości miasta pozostała Wielka Synagoga (lub Synagoga Chóralna) przy ul. Bolszej Troickiej. Bożnica została zbudowana na początku XX w., ale zawiera elementy wcześniej istniejącej tutaj synagogi, która spłonęła pod koniec XIX w. Świątynia w ostatnich latach została odrestaurowana odzyskując dawną świetność. We wnętrzu synagogi działa małe muzeum poświęcone historii grodzieńskiej społeczności żydowskiej; jest ono częścią Państwowego Muzeum Historii Religii, które mieści się w Pałacu Chreptowiczów (XVIII w.) przy ul. Zamkowej. Idąc Zaułkiem Zamkowym łączącym synagogę i muzeum, od strony ul. Zamkowej przejdziemy przez symboliczną bramę z tablicą upamiętniającą Żydów, którzy zginęli w grodzieńskim getcie.

Wielka Synagoga. Zdj. Kazimierz Popławski.

Symboliczna brama w Zaułku Zamkowym z tablicą upamiętniającą Żydów, którzy zginęli w grodzieńskim getcie. Zdj. Kazimierz Popławski.

Sprzed Pałacu Chreptowiczów dostrzec można wieżę strażacką zbudowaną w XIX w. Obraz na fasadzie obiektu przedstawia strażaków z różnych epok, zwraca uwagę twarz kobiety strażaczki, która wygląda zupełnie jak Mona Lisa.

Wizyta w domu Elizy Orzeszkowej

Pomnik Elizy Orzeszkowej. Zdj. Kazimierz Popławski.

W Grodnie jest wiele muzeów, oprócz wcześniej wymienionych, warto zajrzeć do domu Elizy Orzeszkowej, która pochodziła z Milkowszczyzny na Grodzieńszczyźnie. Niski dom, w którym działa muzeum powstał w latach 60. XVIII w. Na przełomie XIX i XX wieku należał do Stanisława Nahorskiego – drugiego męża Orzeszkowej. Sama pisarka mieszkała w nim w latach 1894–1910. Dom po raz pierwszy mieścił muzeum poświęcone pisarce w okresie międzywojennym, ponownie otwarty został dla zwiedzających w 2001 r. W pobliżu muzeum, bliżej ulicy Telegraficznej, stoi pomnik dedykowany pisarce – monument stworzony w okresie międzywojennym zachował oryginalną polską inskrypcję.

Muzeum znajduje się przy ulicy imienia pisarki pozytywistki. Ta arteria łączy dworzec kolejowy z centrum miasta. Oprócz muzeum Orzeszkowej i dworca, znajduje się przy niej kilka innych interesujących obiektów: Sobór Opieki Matki Bożej, ZOO oraz niedaleko przy ul. Dzierżyńskiego Teatr Tyzenhauza (XVIII w., współcześnie Teatr Lalek) oraz przy ul. Cimiriazewa (dawnej Stanisławowskiej) dawny dwór Stanisława Augusta Poniatowskiego z XVIII w.

Sobór Opieki Matki Bożej zbudowany została w 1907 r. w stylu pseudoruskim. Świątynia została wzniesiona w hołdzie żołnierzom carskim, którzy polegli w wojnie rosyjsko-japońskiej.

Rezydencja Poniatowskiego została zbudowana w latach 60-70. XVIII w. przez Antoniego Tyzenhauza na podstawie projektu Giuseppe de Sacco. Po konfiskacie majątku po rozbiorach Rzeczypospolitej przez władze carskie majątek został sprzedany, w połowie XIX w. trafił w ręce Druckich-Lubeckich. Po II wojnie światowej budynek został przebudowany (m.in. dobudowano drugą kondygnację nad skrzydłami dworu) na potrzeby szkoły rolniczej. Zwiedzając rezydencję warto spojrzeć do góry, by dostrzec na ściance attykowej inicjały „SAR”, tj. Stanislaus Augustus Rex (król Stanisław August).  Za pałacem zachował się niewielki fragment parku.

 

Grodno bez wizy

Najwygodniejszym i najmniej uciążliwym sposobem na podróż do Grodna jest połączenie kolejowe. Pociąg relacji Kraków-Warszawa-Białystok-Grodno obsługiwany jest przez PKP TLK „Hańcza”. Pociąg wyrusza codziennie ze stacji Kraków Główny o godz. 4:26, o 7:55 z Warszawy Centralnej oraz z Białegostoku o 10:47, by dojechać do Grodna o godz. 14:12 (czasu miejscowego). Pociąg powrotny z Grodna wyrusza o godz. 15:31, z Białegostoku o godz. 17:16, ze stacji Warszawa Centralna o godz. 20:05, a w Krakowie jest o godz. 23:31. Cena biletów (w jedną stronę) z Krakowa to ok. 95 zł, z Warszawy ok. 70 zł, z Białegostoku ok. 35 zł.

Aby móc skorzystać z podróży bez wizy należy zakupić odpowiednie usługi turystyczne: zakwaterowanie w Grodnie, ubezpieczenie na cały okres podróży, usługi turystyczne o minimalnej wymaganej wartości oraz wypełnić dokument dotyczący podróży bezwizowej (wypełniając dokumenty określa się sposób wjazdu do grodzieńskiej strefy bezwizowej). Wszystkie formalności (w tym zakup ubezpieczenia, usług turystycznych i płatności) można załatwić na stronie bezviz.by. Wygenerowane na stronie dokumenty należy wydrukować. Dla każdej strefy bezwizowej obowiązują inne reguły i nie wolno ich mieszać. W Grodnie, bez rejestracji pobytu na komendzie Policji, można przebywać do 5 dni.

Podróżując do Grodna należy pamiętać, by mieć przy sobie środki pieniężne o wartości 93 zł na osobę na każdy dzień pobytu. Środki te mogą być w dowolnej walucie.

O czym pamiętać

Walutą obowiązującą na Białorusi jest rubel białoruski (BYN). 1 rubel to obecnie ok. 1,88 zł. Popularną walutą jest dolar. W bankach i kantorach na Białorusi można wymienić złotówki. Powszechne są płatności kartami. W Polsce korzystne kursy wymiany walut, w tym rubla białoruskiego, oferuje kantor Tavex, przy ul. Świętokrzyskiej 32 w Warszawie (tavex.pl).

 

Zdjęcie tytułowe: Panorama Niemna i Grodna. Zdj. Kazimierz Popławski.

Polub nas na Facebooku!