Kaplica Trójcy Świętej i Plac Litewski w Lublinie. Śladami unii lubelskiej

Lublin, malowniczo położony na wzgórzach Wyżyny Lubelskiej, jedno z najstarszych polskich miast, miasto królewskie, ma wiele do zaoferowania turystom – Stare Miasto z zabytkami w stylu tzw. renesansu lubelskiego, zamek, parki i pałace oraz bogatą ofertę kulturalną. Wśród wszystkich atrakcji miasta nie można zapomnieć o wizycie w Kaplicy Trójcy Świętej na Zamku Lubelskim – w miejscu, które jest świadkiem historii, dla którego powiedzenie o spotkaniu Wschodu i Zachodu to stwierdzenie faktu, a nie wyświechtany slogan marketingowy. Jakie tajemnice kryje kaplica?

Znad Bałtyku nad Czarne, z Wilna do Krakowa

Lublin, którego historia sięga XII wieku, dzięki położeniu na szlakach handlowych znad Morza Bałtyckiego nad Morze Czarne i z Europy Zachodniej na Litwę i Ruś oraz lokalizacji na wschodnich rubieżach piastowskiej Polski szybko zyskiwał na znaczeniu. Pierwszy zamek w Lublinie powstał w XII wieku. W pierwszej połowie kolejnego stulecia umocniono go ceglaną wieżą (donżonem), która zachowała się do dziś. Obronno-mieszkalna wieża jest jedynym zabytkiem architektury romańskiej w Lublinie. Sto lat później, za panowania króla Kazimierza Wielkiego, na miejscu dotychczasowej twierdzy wzniesiono ceglany zamek wraz z obwarowaniami, który miał stanowić element systemu obronnego przed najazdami rusińskimi, jaćwińskimi, litewskimi i tatarskimi. To w czasie kazimierzowskiej transformacji Polski drewnianej w Polskę murowaną zamek zyskał omawianą kaplicę.

Wraz z zawiązaniem unii między Koroną Królestwa Polskiego a Wielkim Księstwem Litewskim i objęcia polskiego tronu przez Jagiellonów, Lublin stał się przystankiem na trasie królewskich podróży z Wilna do Krakowa. Lublin był ulubionym miejscem Władysława Jagiełły – być może dlatego, że to tutaj w czasie sejmu w 1386 roku został wybrany na króla Polski – który w czasie swojego niemal półwiecznego panowania gościł tu 35 razy. Za sprawą pierwszego Jagiellona na tronie Korony, Kaplica Trójcy Świętej jest dziś jednym z najcenniejszych zabytków w skali kraju – o czym dalej. Zamek Lubelski z czasem tracił znaczenie obronne – w XVI wieku król Zygmunt Stary rozpoczął jego przebudowę na rezydencję królewską, nad czym czuwali mistrzowie włoscy zatrudnieni także przy modernizacji zamku na Wawelu. Zamek poważnie ucierpiał w czasie XVII-wiecznych najazdów kozackich, siedmiogrodzkich i szwedzkich, jednak ten burzliwy okres przetrwała kaplica i późnoromański donżon. Kamienie ze starego zamku wykorzystano do budowy kamienic i brukowania lubelskich ulic. Nowy kształt zamek zyskał w latach 20. XIX wieku, kiedy na zamkowym wzgórzu wzniesiono gmach w stylu neogotyku angielskiego – budowa nowego zamku była inicjatywą Stanisława Staszica, a autorem projektu był prawdopodobnie Jan Stompf. Zamek zachował swój nowy kształt do dziś, do 1954 roku pełnił funkcję…