Barwne oblicza pogranicza: Sejneńszczyzna we wspomnieniach mieszkańców

Trudno jednak nie zauważyć, że wyjątkowy charakter tych terenów wynika po części właśnie z ciągłych podziałów – owo „wieczne pogranicze”, którym bez wątpienia jest Sejneńszczyzna, stało się miejscem, w którym od wieków żyją obok siebie różne narody, różni ludzie. Myliłby się jednak ten, kto sądzi, że to na kwestiach geograficznych kończy się rozumienie granic w tym regionie – w okolicach Sejn doświadczymy bowiem także granic mentalnych, językowych, gwarowych, etnicznych, religijnych czy kulturowych. Dzięki burzliwej historii, ale też roli którą niegdyś pełniły, ziemie te stały się świadkami niezwykłego zjawiska – nie tylko koegzystencji, ale i przenikania się wielu kultur, które harmonijnie przeplatają się, czerpią od siebie to, co najlepsze i dzięki temu rozwijają się w niezwykły sposób. Niezwykły, ponieważ każde zderzenie kultur – nieuchronne na pograniczu – niemal zawsze powoduje przenikanie ich elementów, tzw. „dyfuzję kulturową”. Kultura pogranicza jest więc wyjątkowo różnorodna i bogata, rodzi się bowiem z połączenia przynajmniej dwóch, a zwykle kilku, często zupełnie różnych tradycji, języków itd. Wyjątkowości dodaje fakt, że owa nowo powstała kultura występuje wyłącznie na danym obszarze, na peryferiach – próżno szukać jej śladów „w centrum” jednego z narodów, które wpłynęły na jej kształt.

Poza pełnieniem od setek lat roli pogranicza, Suwalszczyznę wyróżnia jednak coś jeszcze. Żeby odpowiedzieć sobie na pytanie, co to takiego i kiedy miało swoje początki, musimy nieco cofnąć się w czasie. Wystarczy krótki rzut oka na mapę I Rzeczpospolitej, by przekonać się, jak wiele ważnych dróg i szlaków handlowych biegło wówczas przez Podlasie. Dość wspomnieć, że leżący w tym województwie Tykocin stał się pod koniec życia króla Zygmunta Augusta nie tylko centrum królewskich dóbr i siedzibą władcy, ale też w tamtejszej twierdzy przechowywano arsenał i skarbiec Rzeczypospolitej. To przez to miasto przebiegały szlaki handlowe na Litwę, dzięki czemu Augustów i leżące nieopodal Sejn Wigry były „po drodze” dla podróżujących do i z Wilna czy Kowna. Dlaczego ten historyczny aspekt jest tak ważny dla dzisiejszego kształtu Sejneńszczyzny? Cóż, to właśnie dzięki niemu ziemie te doświadczały stałego napływu ludności, podróżników, czy „ciągłego ruchu” przejezdnych – w tym handlarzy (ci ostatni zresztą odegrali pewną rolę dla obecności mniejszości żydowskiej na tych terenach). Można więc powiedzieć, że Sejneńszczyzna „od zawsze” gościła wielu ludzi, wiele kultur.

Polacy i Litwini – ludność rodzima

Przyjrzyjmy się obrazowi dzisiejszej Sejneńszczyzny. Jeśli spojrzymy na jej mieszkańców, nie trudno będzie dostrzec udział mniejszości litewskiej w życiu tych przygranicznych społeczności. Co warte podkreślenia, Litwini na tych ziemiach nie są „gośćmi”, nie są…