Ita Kozakiewicz, czyli ideały z 1990 roku gdzieś się zawieruszyły

Demostenes z Rygi

Ita Kozakiewicz urodziła się w 1955 roku w mieszanej, polsko-łotewskiej rodzinie. Poliglotka, absolwentka francuskiego liceum w Rydze i romanistka po skończonych studiach na Uniwersytecie Łotewskim. Pracowała jako korektorka w ryskim wydawnictwie „Liesma” oraz dziennikarka w piśmie „Twórczość ludowa”, a także jako tłumaczka z języka polskiego i francuskiego. Pod koniec lat siedemdziesiątych XX wieku zaangażowała się w działalność w Klubie Przyjaciół Polski „Polonez” w Rydze. 6 listopada 1988 roku, na bazie pierestrojki i łotewskiego odrodzenia narodowego zwanego „atmodą”, powstało w Rydze Towarzystwo Kultury Polskiej, którego została przewodniczącą. Szybko przyszły zmiany i 30 listopada 1989 roku powstaje oficjalnie Związek Polaków na Łotwie. Organizacja, którą w 1940 roku zlikwidowali Sowieci. Na czele związku staje Ita Kozakiewicz. W międzyczasie angażuje się w Łotewski Front Narodowy, który można nazwać łotewską „Solidarnością”.

***

Czym był ten front?

Powstał na samym początku „rewolucji łotewskiej”, która odbywała się na Łotwie tak samo jak w wielu innych republikach sowieckich, choćby na sąsiedniej Litwie. Była to organizacja społeczna, ale parała się również polityką. Występowała z takich pozycji, że Związek Sowiecki niczego dobrego krajowi nie przyniósł poza masową imigracją rosyjskojęzycznej ludności. Owszem, rozwinął przemysł czy gospodarkę rolną, ale zrobił spustoszenie w kulturze i mentalności społeczeństwa. Przeciwko Łotewskiemu Frontowi Narodowemu występowała organizacja „Interfront”, opowiadająca się za prawami „najeźdźcy”. Ita czuła, że to jest jej moment. Wiedziała, że nie może przepuścić takiej okazji. Wstąpiła do Frontu Narodowego, dostała się nawet do jego zarządu. Przydała się, bo była świetnym mówcą, co mnie zadziwia po dziś. Tę „świetną mowę” można było zresztą usłyszeć w trzech językach: polskim, łotewskim i rosyjskim. Ludzie patrzyli na nią oczarowani jak Demostenesa, greckiego mówcę i polityka.

Zachwyty nad łotewską Polką

Stosunek większości Łotyszy wobec Ity był nacechowany zachwytem. Bardzo ją lubiano. „Gdyby tylko potrafić tak jak ona”, marzył niejeden członek Frontu Narodowego. Trzeba powiedzieć, że po powstaniu frontu pojawiła się na Łotwie cała masa organizacji narodowo-kulturalnych, było ich nawet paręnaście: ukraińska, białoruska, ormiańska, żydowska etc. Powstał także wspomniany Związek Polaków na Łotwie, w skład którego weszło wielu tych, którzy bywali na potańcówkach u Ity.

Jaką Ita była osobą? Z perspektywy lat dobrze widać, że miała talent i trafiła na „dobry moment”. Ludzie byli w niej zakochani. Nazywali łotewską Joanną d'Arc. Była przywódcą demokratycznym, broń Boże autorytarnym czy władczym. Nie przemawiała do nas rozkazami. Tłumaczyła długo i cierpliwie swoje stanowisko. To co mogę jej zarzucić, choć to łatwe z pozycji czasu, to fakt, że była nastawiona na „wieczną…