Midsommar – Szwedzi świętują przesilenie letnie

Dawne ludy bałtyckie, germańskie i słowiańskie łączyło wiele elementów kultury sięgającej czasów przedchrześcijańskich. Świętowanie letniego przesilenia słonecznego, gdy dzień jest najdłuższy, a noc najkrótsza, miało miejsce m.in. na ziemiach polskich i białoruskich (Noc Kupały), na Łotwie było to Līgo, na Litwie Rasos sventė, w Estonii Jaaniõhtu i Jaanipäev, w Finlandii Juhannus i właśnie w Szwecji midsommar. O ile w Polsce, ze względu na mocne wpływy Kościoła katolickiego, Noc Świętojańska nie ma już tak powszechnego charakteru, to Łotysze czy Szwedzi obchodzą ją masowo. Choć o szczegółach dawnych obrzędów związanych z tym świętem ognia, wody, słońca, urodzaju i płodności już niewielu Szwedów pamięta, jest to jednak doskonały czas na spotkanie z rodziną, znajomymi i sposób na cieszenie się krótkim latem i długim dniem.

Brakuje dokładnych informacji, od kiedy obchodzono midsommar w Skandynawii. Dokumenty islandzkie potwierdzają te obrzędy już dla XIII wieku, wiadomo jednak że od samego początku chrześcijaństwa Kościół intensywnie zwalczał to pogańskie święto różnymi dostępnymi metodami i środkami. Choć przesilenie słoneczne wypada w różne dni tygodnia w zależności od roku, to w Szwecji zwyczajowo celebruje się tę najkrótszą noc w roku w piątek między 19 a 25 czerwca. Do 1952 roku miało to miejsce zawsze 23 czerwca, czyli w wigilię św. Jana Chrzciciela, bo to właśnie z tym patronem związane były obrzędy w czasach chrześcijańskich. Teraz szwedzkie midsommar ma charakter czysto świecki.

W piątkowe popołudnie, w przeddzień midsommar, wszyscy zbierają się na centralnym placu wsi, najlepiej trawiastym, aby tańczyć i bawić się. W midsommarafton (czyli wigilię midsommar) wystawiane są stoły i krzesła, przy których można siąść, zjeść i napić się czegoś, pojawiają się także straganiki z domowej roboty przetworami, które można zakupić: różnej maści wypieki (ciasta, chleby, bułeczki, torty, miody itp.). Centralnym miejscem placu jest tzw. drzewko majowe (midsommarstång / majstång), które zwyczajowo ozdabia się liśćmi, gałązkami i kwiatami. Tradycja drzewka majowego przybyła do Szwecji prawdopodobnie z Niemiec w wieku XIV-XV, a jego nazwa związana jest z dawnym maja, co miałoby oznaczać „udekorować liśćmi” lub z niemieckiego Maibaum (drzewko majowe). Szwedzi chętnie ubierają się tego dnia w stroje ludowe, aby podkreślić swoje przywiązanie do tradycji. Na drzewku nierzadko pojawiają się też szwedzkie flagi, które podkreślają narodowy charakter tego święta.

Zebrani, w tym dzieci, tańczą wokół drzewka, organizowane są też zazwyczaj różne gry i zabawy. Nie brakuje również śpiewów przy akompaniamencie akordeonu czy gitary. Tego dnia ulubioną piosenką i związanym z nią tańcem jest niewątpliwie Små grodorna (Małe żabki). Dzieci i dorośli…