Nordycy debatują: Dania rozmawia o dołączeniu do współpracy obronnej UE

W roli ekspertów wystąpili Peter Viggo Jakobsen z Akademii Obrony oraz Christine Nissen z Duńskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Gościem specjalnym była zaś Ine Eriksen Søreide, norweska minister obrony w latach 2013-2017 oraz spraw zagranicznych w latach 2017-2021, obecnie szefująca komisji parlamentarnej zajmującej się tymi zagadnieniami. Debata wiele mówi nie tylko o zmieniającej się sytuacji bezpieczeństwa w regionie nordyckim, lecz także o północnej kulturze politycznej, pełnej dialogu i szacunku.

UE i NATO, NATO i UE

Debata to jedno z wydarzeń wpisujących się w przygotowania do ogólnokrajowego referendum, zaplanowanego na 1 czerwca. Duńczycy mają w nim zdecydować, czy kraj dołączy do współpracy obronnej Unii Europejskiej, zapoczątkowanej przez traktat w Maastricht. Przez 30 lat Kopenhaga sprzeciwiała się takiemu rozwiązaniu, preferując rozwiązania oferowane przez NATO. Rosyjska agresja przeciwko Ukrainie 24 lutego doprowadziła jednak do znaczących przewartościowań nad Sundem. Dania, dotychczas odznaczająca się dużym eurosceptycyzmem (odrzuca m.in. przyjęcie euro i nie uznaje obywatelstwa unijnego), poszukuje kotwic bezpieczeństwa w zmieniającej się sytuacji międzynarodowej.

J. Kofod wspomniał o tych uwarunkowaniach, jednocześnie podkreślając konieczność pilniejszego wsłuchiwania się w głos ekspertów i korzystania z doświadczeń innych państw. Przemawiająca z Oslo Ine Eriksen Søreide podzieliła się kilkoma celnymi spostrzeżeniami. Norwegia, choć nie jest członkiem UE (ale należy do NATO), z uwagą przygląda się debacie nt. bezpieczeństwa w Danii, Finlandii i Szwecji. Podczas gdy Kopenhaga rozważa zmianę paradygmatu na kierunku unijnym, Helsinki i Sztokholm są bliskie zerwania z wieloletnią polityką neutralności, jeśli chodzi o bloki obronne.

Dla Oslo nie jest to obojętne, ponieważ Norwegia już dwukrotnie była bliska członkostwu w Unii Europejskiej. Zawsze jednak przeważały względy gospodarcze, takie jak limity połowowe czy zamożność pochodząca ze złóż ropy naftowej. Teraz jednak nowa sytuacja bezpieczeństwa w Europie nakazuje rozglądać się za pogłębianiem współpracy w grupie państw zachodnich. UE to zaś gracz, który w ostatniej dekadzie dowiódł swojej skuteczności i atrakcyjności dla innych państw. Jeśli Dania zrezygnuje z jednej z klauzul opt-out, a Finlandia i Szwecja dołączą do Sojuszu Północnoatlantyckiego, Norwegia znajdzie się pod rosnącą presją, by rozważyć, w którym kierunku poprowadzić swoją politykę zagraniczną.

Ostrożny optymizm

Dotychczasowe rezultaty unijnej współpracy obronnej, według P. V. Jakobsena, nie są znaczące. Wspólnota próbowała różnych rozwiązań i mechanizmów, ale ich rezultaty okazały się dalekie od oczekiwań. Po zimnej wojnie to NATO nadawało ton polityce bezpieczeństwa w Europie. Nie oznacza to jednak, że wektor unijny nie posiada potencjału rozwojowego. Wręcz przeciwnie, sprostanie wyzwaniom na wschodzie i południu w niektórych przypadkach leży bardziej w interesie Europy niż Stanów Zjednoczonych…