Polsko-łotewskie braterstwo broni: „Operacja Zima” 1920 roku

Położona u brzegów górnej Dźwiny twierdza w Dyneburgu (łot. Daugavpils; za czasów carskich nazywany Dźwińskiem) jeszcze w czasach carskich odgrywała ważną rolę w pasie umocnień na zachodzie imperium. Na przełomie 1919 i 1920 roku dla stacjonujących tuż obok wojsk łotewskich i polskich (oraz formacji litewskich) zajęcie miasta i twierdzy było jednym z kluczowych wyzwań. Dla Łotyszy Dyneburg był ostatnim dużym łotewskim miastem i jednocześnie sercem całego regionu, które znajdowało się poza jurysdykcją rządu niepodległościowego. Dla Polaków zneutralizowanie bolszewickiej kontroli nad twierdzą miało podwójne znaczenie. Zabezpieczało lewe skrzydło frontu polsko-bolszewickiego ciągnącego się przez całą Europę Środkowo-Wschodnią. Ponadto dawało lepszą pozycję negocjacyjną w sporze z Litwinami.

Źródła sojuszu

Jesienią 1919 roku stosunki polsko-łotewskie zaczęły nabierać dynamiki. Wojsko Polskie latem 1919 roku gromiło siły bolszewickie niemal na wszystkich odcinkach frontu. Na początku sierpnia Wojsko Polskie zajęło Mińsk Litewski, a w ciągu następnych kilku tygodni ustanowiło trwały front na północy. Ten ciągnął się wzdłuż rzeki Berezyny i Dźwiny. Położenie na północnym odcinku nad Dźwiną zabezpieczono pod koniec września. Oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem Edwarda Rydza-Śmigłego jeszcze na przełomie sierpnia i września przekroczyły granice byłych guberni łotewskich i wraz z wojskiem litewskim na lewym skrzydle parły w kierunku Dźwiny i twierdzy. Miesiąc później, w dniach 27-28 września doszło do pierwszych starć o miasto między bolszewikami a Wojskiem Polskim. Przy wsparciu czołgów FT-17 Wojsko Polskie zajęło lewobrzeżne przedmieście twierdzy Grzywę (łot. Grīva; co ciekawe, Grzywa to część historycznej Semigalii, inaczej niż Dyneburg) łącznie ze znajdującym się tam fortem.

Równocześnie z polskimi postępami na froncie latem 1919 roku i walkami na przedmieściach twierdzy trwały polsko-łotewskie negocjacje. Strona łotewska widząc coraz większą aktywność Wojska Polskiego, a także Armii Litewskiej (ta od lipca 1919 roku stała na przedmieściach Dyneburga) na ziemiach łotewskich coraz bardziej obawiała się o kształt przyszłej granicy na południu. Obawiano się, że Polacy i Litwini nie opuszczą czasowo zajmowanych terenów. Okolice Dyneburga i Iłłukszty przez obu sąsiadów były uważane za ziemia historycznie związane z Litwą i Polską.

Polsko-łotewskie „sondowanie” trwało już od jakiegoś czasu. 22 września w Paryżu odbyło się nieoficjalne spotkanie polsko-łotewskie. Podobnie dla Łotyszy jak i Polaków największym wyzwaniem w ówczesnym momencie była pozycja niemiecka nad Bałtykiem. Dla obu państw ważną kwestią była neutralizacja niemiecko-rosyjskiej Zachodniej Armii Ochotniczej pod dowództwem Pawła Bermondta-Awałowa. Ta jesienią 1919 roku grasowała na przedmieściach Rygi i w miasteczkach północnej Litwy. Oļģerds Grosvalds, późniejszy poseł Łotwy w Warszawie, a w 1919 r. sekretarz delegacji łotewskiej na paryskim spotkaniu jak i…