Polska i Finlandia w cieniu imperium. Recenzja zbioru „In the Shadow of the Soviet Empire”

Od końca lutego w przestrzeni medialnej pojawiały się pytania o prawdopodobieństwo realizacji scenariusza fińsko-radzieckiej wojny zimowej w latach 1939-1940 w konflikcie rosyjsko-ukraińskim. Niejednokrotnie padało pojęcie „finlandyzacji” jako żądania Moskwy pod adresem Kijowa. Po trzech miesiącach wojny, już w zupełnie nowym kontekście, szczycące się dotychczas tak bohaterską obroną, co i tradycją neutralności, Helsinki, znalazły się na ustach wszystkich. Tym razem jednak Finlandia zaistniała jako państwo gotowe zrobić wszystko dla wzmocnienia swojego bezpieczeństwa. Wobec powyższego zaskakująco aktualna staje się dziś publikacja, przekształcanego z oczywistych względów, Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia pt. In the Shadow of the Soviet Empire. Poland and Finland. Two Borderlands. Studies and Essays. Została ona wydana w ubiegłym roku pod redakcją prof. Marka Kornata.

Publikacja, poświęcona Warszawie i Helsinkom egzystującym w cieniu czerwonej Moskwy, składa się z dziesięciu artykułów w większości dotyczących okresu międzywojennego i II wojny światowej. Praca zbiorowa polskich i fińskich badaczy ukazuje meandry polityki niepodległych państw, co prawda uczestniczących w wielu debatach, konferencjach, przedkładających rozliczne propozycje stabilizacji, ale które w zdecydowanie za krótkim okresie rekonwalescencji świata po wielkiej wojnie, osiągały fiasko tych rozmów wobec rozbieżnych interesów i nieufności. Do pewnego stopnia dyplomacja bilateralna wzięła górę nad wielostronną.

Lektura książki podzielonej na artykuły polskich i fińskich badaczy daje dużo do myślenia o podejściu do tytułowego tematu przedstawicieli akademickiego świata obu narodowości. Rzuca się w oczy zaburzona proporcja oferowanych treści. Rodzimi autorzy zapisali 150 stron wobec 85 przypadających na fińskich historyków, a należy podkreślić identyczną liczbę artykułów u jednych, i u drugich. Jako polski odbiorca, z jednej strony odczuwam niedosyt fińskiego punktu widzenia, z drugiej jednak – przyjęta struktura może być odczytana jako ciekawy przykład różnic między obu tradycjami akademickimi preferującymi w jednym przypadku dłuższe, w drugim – krótsze formy wypowiedzi.

Odmienności te dostrzega się także w samej zawartości artykułów, na co zwraca w słowie wstępnym uwagę prof. Marek Kornat. Prace fińskich historyków koncentrują się na realnych związkach Warszawy z Helsinkami, opinią Finów na temat roli Polski i Polaków w polityce ich państwa, a także na wpływie, jaki Rosja i Związek Radziecki wywarły na Finlandię w postrzeganiu kraju położonego nad południowym brzegiem Bałtyku. Szczególnie pouczający pozostaje artykuł prof. Kariego Aleniusa „Poland’s Way is Not Our Way” – Poland in Finnish Schoolbooks. Z jednej strony unaocznia, dlaczego przez dziesięciolecia Polska nie mogła stanowić dla Finów pozytywnego punktu odniesienia – koncentrując się w podręcznikach historii raczej na tym, co różniło oba kraje na przestrzeni wieków, a także wskazując polskie losy…