Legendarny kościotrup. Niezwykła historia stroju koszykarskiej reprezentacji Litwy na Olimpiadzie w Barcelonie

Sport narodowy Litwinów

Według statystyk, najpopularniejszym sportem na Litwie jest koszykówka. Jak do tego doszło? W koszykówkę w Stanach Zjednoczonych zaczęto grać pod koniec XIX wieku. Niedługo później sport ten dotarł na Stary Kontynent. Pierwsze koszykarskie mistrzostwa Europy odbyły się w 1935 roku w Szwajcarii, a w 1936 roku koszykówka stała się dyscypliną olimpijską. Na Litwie koszykówka na początku okresu międzywojennego nie zyskała dużej popularności. Zaczęło się to zmieniać dopiero w połowie lat 30. XX wieku. Wówczas na Litwę wróciło kilku Amerykanów o litewskich korzeniach, m.in. Juozas Žukas i Konstantinas Savickas, którzy zaczęli ją propagować. Męska reprezentacja Litwy osiągnęła pierwsze międzynarodowe sukcesy w 1937 roku w Rydze i w 1939 roku w Kownie – sięgnęła wówczas po mistrzostwo Europy. W 1938 roku w Rzymie żeńska reprezentacja zdobyła wicemistrzostwo Starego Kontynentu.

W czasie II wojny światowej Litwa straciła niepodległość i stała się jedną z republik ZSRR. Najlepsi gracze z Wilna, Kowna czy z Kłajpedy mogli wówczas występować pod czerwoną flagą Związku Radzieckiego. Historia sowieckiej koszykówki została zwieńczona złotym medalem olimpijskim – w 1988 roku w Seulu reprezentacja ZSRR stanęła na najwyższym stopniu podium. Vytautas Landsbergis, litewski mąż stanu walczący o uniezależnienie się od Związku Radzieckiego, skomentował to następująco: „Większość zespołu stanowili Litwini. Tak naprawdę Litwa zdobyła ten złoty medal dla Związku Radzieckiego”.

11 marca 1990 roku Litwa ogłosiła niepodległość. W dwa lata po tym wydarzeniu reprezentacja występująca pod żółto-zielono-czerwoną flagą zdobyła w Barcelonie brązowy medal igrzysk olimpijskich pokonując m.in. Wspólnotę Niepodległych Państw, czyli organizację zrzeszająca większość byłych republik Związku Radzieckiego. Od tego czasu reprezentacja Litwy gości na najważniejszych koszykarskich zawodach w Europie i na świecie, niejednokrotnie zdobywając na nich medale. Litwini lub osoby litewskiego pochodzenia grają w NBA, a niektórzy gracze z USA reprezentują barwy Žalgirisu Kaunas czy Lietuvos Rytas z Wilna.

Najbardziej utytułowanym litewskim zespołem jest Žalgiris Kaunas, który 23 razy zwyciężał w organizowanej od 1993 roku Lietuvos krepšinio lyga (w sezonie 2022-2023 gra w niej 12 klubów), 5 razy był drugi i raz trzeci. Drugim z kolei zespołem jest wileński Lietuvos Rytas, który może pochwalić się 6 pierwszymi miejscami, 15 drugimi i 4 trzecimi. Zauważalna jest dominacja tych dwóch klubów w litewskiej lidze koszykarskiej.

Druga religia

Można odnieść wrażenie, że mecze oglądają wszyscy Litwini, a zwycięstwo lub przegrana drużyny to powód do łez – raz szczęścia, raz smutku. „Koszykówka jest bardzo ważna na Litwie, żartobliwie często nazywana jest »drugą religią kraju«, po wierze rzymskokatolickiej” – mówi Marius, absolwent historii…