„Jakie obowiązki miałbym mieć wobec przeszłości i historii? Moim zdaniem żadnych”. Z łotewskim poetą Kārlisem Vērdiņšem rozmawia Olga A. Wiewióra

Dynamiczna transformacja przestrzeni wymusza rekonstruowanie wzorców zachowań, schematów społecznych i kulturowych, a tym samym rodzi konieczność redefinicji ról i postaw. Proces ten nigdy nie przebiega bezboleśnie, a czas podszyty niepewnością i lękiem dla jednych przynosi wewnętrzną emigrację, dla drugich realną wojnę. Jaką rolę może w tym procesie odegrać poezja? Czy słowo, które trwa, jest w stanie oprzeć się kataklizmom i przeżyć wojnę? Czy słowo, którego boją się tyrani, a gardzą nim głupcy, potrafi opisać świat dla zwykłego człowieka? Czy słowo, które nikomu nie służy i jest wierne samemu sobie, jest zdolne do stworzenia wspólnoty? Dlatego położenie akcentu na wielość formułowanych opinii i wniosków znalazło swój szczególny wyraz w prezentowanej podczas festiwalu poezji tak, by umożliwić im dialog i porozumienie.

Jednym z gości Festiwal Miłosza był Kārlis Vērdiņš – urodzony w Rydze poeta, krytyk literacki i tłumacz. Rozmowa inspirowana prezentacją współczesnej poezji łotewskiej przełomu XX i XXI wieku w antologii „Wszystkie ptaki, co we mnie…” (tłum. Olga A. Wiewióra, wyd. Warsztaty Kultury, Lublin 2020) odnosiła się do sytuacji, w której kultura i jej tworzenie są kluczowymi elementami konstrukcji państwa i społeczeństwa.

Od upadku imperium sowieckiego i przemian politycznych minęło ponad trzydzieści lat. W tym czasie każdy z krajów, które uzyskały niepodległość w latach 90. XX wieku, skupiał się na odbudowie własnej podmiotowości – zarówno w sensie politycznym, jak i kulturowym. W krajach bałtyckich proces ten rozpoczął się w pewnym sensie wraz z powrotem języków narodowych do nadrzędnej roli. To szczególnie ważny kontekst, jeśli weźmiemy pod uwagę liczną mniejszość rosyjskojęzyczną zamieszkującą Litwę, Łotwę i Estonię. W Polsce od kilku lat obserwujemy wzrost zainteresowania literaturą i kulturą krajów bałtyckich. Na tę ciekawość wpływa także wojna na Ukrainie, na tle której kultura zyskała istotne znaczenie w budowaniu niepodległości, a język, słowo – zasadniczy wpływ na kreowanie obrazu świata.

W jednym z wywiadów łotewski poeta Juris Kronbergs stwierdził, że tworzy w języku, który za dwadzieścia lat być może już nie będzie istniał. Pisze wiersze, bo „język jest widzeniem, język jest trzecim okiem (drugim)” (z wiersza Wilk Jedno Oko w pamięci i języku[1]). Podobną myśl czytamy w wierszach Uldisa Bērziņša, który ostrzega i napomina: „Nie jest, nie było, nie będzie napisane – spieszcie się, czytajcie” (z wiersza Nie mówcie[2]). Zacytowane poetyckie wyznania nasuwają szereg pytań.

***

Kārlis Vērdiņš – poeta, krytyk literacki i tłumacz, urodził się w 1979 roku w Rydze. Ukończył studia z zakresu teorii kultury w Łotewskiej Akademii Kultury. Doktor literaturoznawstwa na Uniwersytecie Łotwy…