Zesłaniec Bronisław Piłsudski. Zdj. Stanisław Ignacy Witkiewicz. Bronisław Piłsudski urodził się 2 listopada 1866 roku w dworze Zułów jako trzecie z dziesięciorga dzieci Józefa Wincentego Piłsudskiego oraz Marii z Billewiczów. W czasie nauki w I Gimnazjum w Wilnie, mieszczącym się w budynkach Uniwersytetu Wileńskiego, wraz młodszym bratem Józefem byli jednymi z założycieli polskiego kółka samokształceniowego Spójnia, które z dezaprobatą odnosiło się do różnych znamion rusyfikacji polskiej kultury i prześladowań działaczy niepodległościowych. Podczas studiów prawniczych na uniwersytecie w Petersburgu zaangażował się w działalność tajnych stowarzyszeń studenckich. Za udział w zorganizowaniu zamachu na cara Aleksandra III, do którego doszło w 1887 roku, został skazany z innymi spiskowcami, w tym z Aleksandrem Uljanowem, starszym bratem Włodzimierza Lenina, na karę śmierci. Ostatecznie Piłsudski, prawdopodobnie dzięki wstawiennictwu swojego ojca, uniknął szubienicy i został skazany na piętnaście lat katorgi na Sachalinie. W organizację zamachu zaangażowany był także Józef Piłsudski, którego skazano na pięcioletnie zesłanie w głąb Rosji. Na wyspie z początku przydzielono go do robót katorżniczych – pracował m.in. przy wyrębie drzew czy jako cieśla. Już wtedy zaczął nawiązywać pierwsze kontakty z lokalną ludnością, ale początkowo te relacje były dość przypadkowe i nie wynikały z czysto naukowego zainteresowania, jednak z czasem życie rdzennych mieszkańców wyspy zaczęło coraz bardziej ciekawić Piłsudskiego. Gdy lokalne władze zauważyły, że Piłsudski był dobrze wykształcony, zatrudniono go w kancelarii więziennej, gdzie zajmował się administracją, a także powierzono mu prowadzenie badań meteorologicznych i botanicznych. Mimo oficjalnego statusu zesłańca, Piłsudski zaczął być traktowany jako naukowiec – jego badania cieszyły się uznaniem i wkrótce zaczął otrzymywać coraz liczniejsze zlecenia z biura gubernatora. Król Ajnu Podczas pracy na wyspie poznał Lwa Sternberga, znanego już wówczas rosyjskiego antropologa, również przebywającego na zesłaniu. To właśnie Sternberg zainspirował Piłsudskiego do prowadzenia dziennika, w którym zapisywał swoje obserwacje na temat żyjących na Sachalinie ludów. Dzięki swojemu przyjaznemu usposobieniu i wrodzonej wrażliwości, udało mu się nawiązać bliskie kontakty z rdzenną ludnością wyspy, szczególnie z ludem Ajnów, który zamieszkiwał tereny południowego Sachalinu, a także japońską wyspę Hokkaido. Piłsudski zbierał materiały etnograficzne, robił zdjęcia i gromadził zabytki kultury materialnej, a także stworzył słownik języka ajnuskiego bazujący na zapisie fonetycznym przy użyciu alfabetu łacińskiego. Ponadto, uczył tamtejsze dzieci języka rosyjskiego, czytania i pisania oraz podstaw matematyki. Ajnu z Sachalinu. Zdj. Bronisław Piłsudski. W 1897 roku Piłsudski został zwolniony z kary katorgi z jednoczesnym nakazem osiedlenia się na rosyjskim Dalekim Wschodzie. Wkrótce otrzymał od Cesarskiej Akademii Nauk…
Treść dostępna dla prenumeratorów
Prenumeruj i wspieraj Przegląd Bałtycki!
