Scena z planu filmu "Gunnar Hedes saga". Widoczni Julius Jaenzon, Mauritz Stiller, Mary Johnson i Einar Hanson. Zdj. Filmen i Sverige / CC0.

Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu

Skandynawska kinematografia kojarzy się dziś przede wszystkim z mrocznymi, zawikłanymi psychologicznie kryminałami i thrillerami z nurtu nordic noir. Dla wcześniejszych pokoleń był to przede wszystkim Ingmar Bergman, szwedzkie gwiazdy Greta Garbo i Ingrid Bergman, a później enigmatyczny eksperyment DOGMY. Zapominamy jednak, że u samych podstaw europejskiego kina twórczość co najmniej kilku Skandynawów odegrała pierwszorzędną rolę. Warto przypomnieć sylwetki dwóch: Mauritza Stillera i Carla Theodora Dreyera.

Jakub Michał Pawłowski
Jakub Michał Pawłowski
|

Mauritz Stiller to mistrz scenariusza, odkrywca i mentor wielkich gwiazd, wraz Victorem Sjöströmem współtworzył przełomowy nurt w światowym kinie niemym, zwany szkołą szwedzką. Carl Theodor Dreyer to wielki wizjoner kina, zmieniający myślenie o funkcji obrazu i przeżyć, którego utopijny projekt sfilmowania Medei Eurupidea dokończy dopiero inny duński geniusz... Lars von Trier. Pochodzą oględnie z tej samej dekady (Stiller ur. 1883, Dreyer ur. 1889), to znakomity czas dla skandynawskiej sztuki – szlaki przetarli już Henrik Ibsen, Edvard Grieg, Edvard Munch, w latach 90. XIX wieku August Strindberg staje się jednym z preceptorów berlińskiej bohemy. Europejscy miłośnicy malarstwa poznają twórczość artystów takich jak Albert Edelfelt, Anders Zorn, Akseli Gallen-Kallela, Vilhelm Hammershøi. Dużą popularnością cieszy się skandynawska proza: Selma Lagerlöf, Christian Krogh, Herman Bang, Holger Drachmann, Sigrid Undset, i wreszcie – Knut Hamsun. Pierwszą prawdziwą gwiazdą europejskiego kina stanie się mieszkająca w Berlinie duńska aktorka Asta Nielsen. Stillera i Dreyera łączy wyjątkowo skomplikowane dzieciństwo. Przychodzą na świat i umierają w Skandynawii, odnotowują znaczące epizody zagraniczne, obaj wracają do niej w dojrzałym życiu...

Mosze i gwiazdy

Mauritz, a właściwie Mosze (Moshe) Stiller pochodził z żydowskiej rodziny osiadłej w Helsinkach, stolicy Wielkiego Księstwa Finlandii, urodził się zatem jako poddany cara[1]. Ojciec był muzykiem pułkowym, rodzice…

🔒Widzisz tylko 12% tekstu. Cała historia jeszcze przed Tobą.

Prenumeruj, wspieraj i czytaj bez ograniczeń!

Dołącz do naszej społeczności. Dzięki prenumeracie rozwijamy portal i publikujemy nowe artykuły.

Popularny

Patron

17 zł miesięcznie

  • Dostęp do 1190+ tekstów Premium
  • 100 Monet na start i 15 co miesiąc
  • 5% stałej zniżki w sklepie
  • Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
  • Wspierasz niezależne dziennikarstwo!
Największe wsparcie

Przyjaciel

27 zł miesięcznie

  • Dostęp do 1190+ tekstów Premium
  • 200 Monet na start i 30 co miesiąc
  • 10% stałej zniżki i bezpłatna dostawa w sklepie
  • Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
  • Dzięki Tobie możemy się rozwijać!
Najbardziej korzystny

Roczna

149 zł rocznie

  • Dostęp do 1190+ tekstów Premium
  • 100 Monet na start i co roku
  • 5% zniżki w sklepie
  • Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
  • Wspierasz niezależne dziennikarstwo!

Na zawsze

799 zł jednorazowo

  • Dożywotni dostęp do wszystkich tekstów Premium
  • 500 Monet na start
  • 5% zniżki w sklepie
  • Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
  • Dzięki Tobie możemy się rozwijać!
Szczegółowe porównanie wszystkich wariantów

Czytelnicy o Przeglądzie Bałtyckim

Z zainteresowaniem czytam Wasz portal - świetna robota!

Rafał
Obserwuj w Google + Preferowane źródło w Google
Jak cytować ten artykuł

Przypis polski

J. M. Pawłowski, Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu, „Przegląd Bałtycki”, 31.03.2026, https://przegladbaltycki.pl/?p=24952.

APA 7

Pawłowski, J. M. (2026, March 31). Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu. Przegląd Bałtycki. https://przegladbaltycki.pl/?p=24952

W tekście:

(Pawłowski, 2026)

Chicago

Przypis

Jakub Michał Pawłowski, “Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu,” Przegląd Bałtycki, March 31, 2026, https://przegladbaltycki.pl/?p=24952.

Bibliografia

Pawłowski, Jakub Michał. “Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu.” Przegląd Bałtycki, March 31, 2026. https://przegladbaltycki.pl/?p=24952.

BibTeX

@article{pawlowski2026pb24952,
  author       = {Pawłowski, Jakub Michał},
  title        = {{Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu}},
  journal      = {Przegląd Bałtycki},
  entrysubtype = {newspaper},
  year         = {2026},
  month        = mar,
  url          = {https://przegladbaltycki.pl/?p=24952},
  langid       = {polish},
}

RIS

TY  - NEWS
AU  - Pawłowski, Jakub Michał
TI  - Skandynawscy mistrzowie szklanego ekranu
T2  - Przegląd Bałtycki
PB  - BALTIC MEDIA Kazimierz Popławski
PY  - 2026
DA  - 2026/03/31
UR  - https://przegladbaltycki.pl/?p=24952
LA  - pl
AB  - Skandynawska kinematografia kojarzy się dziś przede wszystkim z mrocznymi, zawikłanymi psychologicznie kryminałami i thrillerami z nurtu nordic noir. Dla wcześniejszych pokoleń był to przede wszystkim Ingmar Bergman, szwedzkie gwiazdy Greta Garbo i Ingrid Bergman, a później enigmatyczny eksperyment DOGMY. Zapominamy jednak, że u samych podstaw europejskiego kina twórczość co najmniej kilku Skandynawów odegrała pierwszorzędną rolę. Warto przypomnieć sylwetki dwóch: Mauritza Stillera i Carla Theodora Dreyera.
ER  -

Podobne artykuły