Sztuki Przetrwania. Rozmowa z Kati Torp o Europejskiej Stolicy Kultury Tartu 2024

Tartu, najważniejszy ośrodek akademicki w Estonii, drugie największe miasto w kraju, znane jako „kulturalna stolica” Estonii, w przyszłym roku będzie nosić tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Współorganizatorem ESK w Tartu jest 19 gmin – cztery okręgi i miasto Viljandi położone w południowo-wschodniej Estonii. Tartu będzie nosić tytuł Europejskiej Stolicy Kultury jako drugie miasto w Estonii, wcześniej, w 2011 roku, ten zaszczyt przypadł Tallinnowi.

Kazimierz Popławski, Przegląd Bałtycki: Jak wyglądała droga Tartu po tytuł Europejskiej Stolicy Kultury? Tartu w estońskiej świadomości jest stolicą kultury i wybór tego miasta na Europejską Stolicę Kultury był całkiem oczywisty.

Kati Torp: Zacznę od krótkiej historii Europejskiej Stolicy Kultury w Estonii. W 2011 roku tytuł ten nosił Tallinn. Konkurs na tytuł jest wewnątrzkrajowy, toteż pewną oczywistością był wybór Tartu jako kolejnej estońskiej Europejskiej Stolicy Kultury. W ramach konkursu ostateczne rozstrzygnięcia zapadały w 2019 roku, kiedy walczyły ze sobą Tartu i Narwa.

Tartu oczywiście jest uznawane w kraju za stolicę kulturalną, to przekonanie jest silne zwłaszcza w niektórych dziedzinach, np. literatura – miasto nosi tytuł Miasta Literatury UNESCO, znana jest historia uniwersytetu, który zajmuje centralne miejsce dla lokalnej tożsamości. Tartu jest tak rozpoznawane również za granicą. Od zawsze odbywa się tutaj wiele działań kulturalnych i intelektualnych.

Tartu uzyskało tytuł dzięki swojemu dziedzictwu, natomiast koncept wydarzenia – „Sztuki Przetrwania” – to spojrzenie w przyszłość. Czy możesz wyjaśnić co kryje się za hasłem „Sztuki Przetrwania”?

„Sztuki Przetrwania” (est. „Ellujäämise Kunstid”, eng. „Arts of Survival”) to nasz koncept kreatywny, który nawiązuje do umiejętności, wiedzy i wartości, które posiadamy i takich, których chcemy się nauczyć lub rozwinąć, aby w przyszłości cieszyć się dobrym życiem. A więc tak, jest to spojrzenie w przyszłość. Jeśli weźmiemy to pod uwagę i spojrzymy na okres opracowywania koncepcji, a więc lata 2018–2019, to wówczas odpowiadał on w dużym stopniu na problemy i debaty klimatyczne i środowiskowe. Wówczas było to pytanie o to dokąd zmierzamy w kontekście klimatycznym, ale też na poziomie indywidualnym i społecznym. Jak zachowujemy nasze tożsamości, jak funkcjonujemy jako społeczności – w kontekście lokalnym, jak w szerszym ujęciu europejskim i globalnym.

Po rozstrzygnięciu konkursu wiele się wydarzyło – najpierw zmagaliśmy się z pandemią Covid-19 w 2020 roku, a od zeszłego roku trwa wojna na Ukrainie. Te wydarzenia dołożyły kolejne konteksty do wypracowanego konceptu wydarzenia. „Sztuki Przetrwania” dzisiaj są czymś już nieco innym niż w założeniach sześć lat temu. Jest to normalne, jak już coś opracujesz, opiszesz, określisz, w ciągu pół dekady się to zmieni. Chociaż…