Zbyt blisko zbrodni. O powieści Sigitasa Parulskisa „Ciemność i partnerzy”

Historycy, którzy badają dziś przebieg Holokaustu na Litwie, nie mają wątpliwości: zbrodnia, zaplanowana przez Niemców, wykonana została także rękoma miejscowych kolaborantów. Dane statystyczne, podawane przez różnych autorów, różnią się nieznacznie. Można szacować, że ok. 95 proc. z przedwojennej społeczności żydowskiej na Litwie, liczącej ponad 200 tys. osób, zostało zamordowanych. Większość z nich nie trafiła do obozów koncentracyjnych i zagłady, ale zginęła w masowych egzekucjach nad dołami śmierci, wyprowadzeni poza miasta i miasteczka, które zamieszkiwali.

Kto strzelał? Czasem Niemcy, czasem Litwini pod niemiecką komendą, czasem wyłącznie Litwini. Wydaje się, że gdyby nie udział lokalnych kolaborantów, unicestwienie Żydów litewskich nie mogłoby się odbyć tak szybko i tak – z braku lepszego słowa – skutecznie. Udział Litwinów…