Między polityką, ideologią i interpretacją historii. Rosyjskie media wobec Europy Środkowo-Wschodniej

Dla osiągnięcia celów w polityce zagranicznej i wewnętrznej wykorzystywana jest nie tylko każda okazja (wydarzenia na świecie, konflikty, wojny, kataklizmy, epidemie), ale wszystkie dostępne środki w postaci dyplomacji, instytucji oraz mediów. Ostatnie wydarzenia związane z koronawirusem pokazują, że szereg krajów chce uzyskać wymierne korzyści, pod osłoną chęci niesienia pomocy medycznej skrywają się nierzadko i inne cele. Jednym z narzędzi osiągania tych celów są media. Na pytania o wpływ Rosji na mediach i zarazem kształtowanie opinii publicznej w krajach Europy Środkowo-Wschodniej odpowiadają eksperci z Łotwy, Litwy, Białorusi i Czech.

ŁOTWA

Spośród trzech krajów bałtyckich Łotwa boryka się z największymi problemami w sferze polityki społecznej i wobec mniejszości narodowych. Szczególnie mniejszość rosyjska jest znacząca i wpływowa, co skrupulatnie wykorzystuje Moskwa. Na pytania o media na Łotwie odpowiada dr Sandra Užule-Fons, historyk, dziennikarka, realizatorka filmów dokumentalnych, m.in. „Bałtycki Poker. W co gra Putin?” (2016) o wpływach Rosji w krajach bałtyckich, wykładowca Zakładu Bałtystyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Jak po odzyskaniu niepodległości zmienił się rynek mediów na Łotwie? Czy rosyjskie media ciągle mają wpływ na mieszkańców Łotwy i kreowanie przekazu medialnego? Które grupy społeczne są szczególnie podatne?

Tak jak i w innych republikach, lokalny (łotewski) rynek mediów po odzyskaniu niepodległości w 1991 roku musiał dostosować się do nowych warunków i była to też okazja dla nowych, niezależnych mediów. Pojawiły się dzienniki, gazety rozrywkowe i w ogóle cała paleta prasowa. Zmiany dotyczyły również telewizji, ale miała ona mniej zasobów i na początku korzystała z formatów z poprzedniej epoki lub z formatów rosyjskiej telewizji, która się szybko rozwijała. Na kształt sytuacji medialnej na Łotwie wpływ miało kilka przełomowych momentów, jak wyprowadzenie wojsk radzieckich w 1994 roku, systematyczne przechodzenie na język łotewski (wymuszone kolejnymi ustawami), dojście do władzy Władimira Putina w 2000 roku. Rok wcześniej Łotwa podpisała dokumenty o wstąpieniu w struktury NATO i Unii Europejskiej, co wywołało bardzo duże zainteresowanie ze strony Rosji. Następnym momentem przełomowym było oczywiście wstąpienie Łotwy do NATO i potem Unii Europejskiej a ostatnie ważne wydarzenie to aneksja Krymu w 2014 roku. Na początku swojej działalności różne gazety, jak np. największa ogólnokrajowa Diena, miały zazwyczaj wydania dwujęzyczne – po łotewski i po rosyjsku. Z czasem treści w mediach zaczęły się jednak zmieniać pod wpływem Moskwy, która coraz bardziej starała się kreować opinię publiczną na Łotwie. Pojawiały się rozbieżności pomiędzy mediami łotewsko- i rosyjskojęzycznymi, nawet czasami w obrębie tego samego wydawnictwa. Na przykład na stronie internetowej jednego portalu tytuły i zawartość były inne w wersji…