Maxim Karaliou: Życie łotewskie na Białorusi sowieckiej kwitnie w cieniu represji

Maxim Karaliou urodził się w 1984 roku w Witebsku. W 2007 roku ukończył z wyróżnieniem studia historyczne na Witebskim Uniwersytecie Państwowym im. Piotra Maszeraua. Uzyskał także wykształcenie pedagogiczne. W 2008 roku ukończył studia magisterskie w Witebsku, a w 2012 roku studia aspiranckie w Instytucie Psychologiczno-Pedagogicznych Problemów Dzieciństwa Rosyjskiej Akademii Edukacji w Moskwie. Od 2007 do 2020 pracował jako wykładowca na Witebskim Państwowym Uniwersytecie Medycznym. Od grudnia 2020 roku mieszka w Warszawie, gdzie podjął studia doktoranckie w Instytucie Historii  PAN. Jest założycielem rocznika naukowego „Łotysze i Białorusini. Razem przez wieki” (od 2012 roku), współautorem książek „Białoruscy Łotysze na pograniczu” (Mińsk 2012), „Konsulat i konsulowie Łotwy w Witebsku” (Mińsk 2015, Witebsk 2017), „Łotwa–Białoruś: 1918 – 2018” (Mińsk 2018) oraz  „Operacja łotewska w BSRR” (Ryga 2021).

Tomasz Otocki, Przegląd Bałtycki: Mamy dziś rozmawiać o mniejszości łotewskiej w przedwojennej Białorusi sowieckiej. Zastanawiam się od czego mielibyśmy zacząć naszą rozmowę. Być może odpowiednią datą jest 1 stycznia 1919 roku, kiedy ogłoszono powstanie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Chyba, że należałoby się cofnąć i zapytać, kiedy w ogóle pojawili się Łotysze na Białorusi?

Maxim Karaliou: Trzeba pamiętać, że wcześniej ani Łotwa, ani Białoruś, nie były niepodległymi krajami. Na pewno nie istniały pod takimi nazwami, jak obecnie. Niepodległość przychodzi dopiero w 1918 roku. Białoruska Republika Ludowa powstaje 25 marca 1918 roku, zaś Republika Łotewska parę miesięcy później, 18 listopada 1918 roku. Wczesny okres kontaktów łotewsko-białoruskich jest dobrze zbadany przez profesora Ēriksa Jēkabsonsa, który zajmował się tematyką istniejącego w latach 1919–1920 w Rydze przedstawicielstwa Białoruskiej Republiki Ludowej kierowanego przez Kastusia Jezawitowa.

Pan pochodzi z Witebska, więc może warto się nawet cofnąć jeszcze dalej. Po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej powstaje w Rosji gubernia witebska, do której dołączono trzy powiaty Inflant Polskich: dyneburski, rzeżycki i lucyński. Czy już wtedy można mówić o relacjach Białorusinów i Łotyszy?

Jeżeli sięgamy daleko, wtedy trzeba przytoczyć Księstwo Połockie, które walczyło z Zakonem Krzyżackim. Księstwo Połockie w XI wieku i na początku XIII wieku posiadało dwie twierdze nad Dźwiną, które nazywały się Kukenojs i Hersika. Już od tego czasu datujemy kontakty pomiędzy przodkami współczesnych Białorusinów i Łotyszy. Jeśli zaś mówimy o guberni witebskiej, która powstała w 1802 roku, to włączenie Inflant Polskich początkowo nie przełożyło się zbytnio na kontakty Łotyszy i Białorusinów. Dopiero po zniesieniu poddaństwa w guberniach bałtyckich więcej Łotyszy pojawia się na ziemiach białoruskich. W 1861 roku poddaństwo zostaje zniesione na wszystkich terenach Rosji. W latach sześćdziesiątych XIX wieku Łotysze zaczynają brać w arendę lub…