Geneza i znaczenie estońskiego eposu Kalevipoeg

Pożycz mi swoją harfę, Vanemuine,
Wspaniała opowieść porusza mi serce.
Ze skarbu starych czasów
Pragnę zaśpiewać pieśń.

Obudźcie się głosy szarej przeszłości!
Poruszcie się tajemnicze słowa,
Które o lepszych czasach śpiewacie
I o uroku piękniejszych dni!

Chodź, mądra córko pieśniarza,
Szybko oddal się od jeziora Endla!
Zbyt długo już w srebrnym lustrze
Swoje jedwabne włosy czesałaś.

Pomóżcie mi oddać jej szary cień,
Obrazować dawno zanikłe cechy
Dzielnych bohaterów, potężnych czarowników
Oraz wypraw syna Kaleva![1]

W XIX wieku bracia Grimm zbierali niemieckie baśnie, starając się odtworzyć ich jak najbardziej pierwotny charakter. Joachim Lelewel dokonał tłumaczenia skandynawskiej Eddy, zaś Adam Mickiewicz zainspirowany ludowymi obrzędami związanymi z dniem zadusznym stworzył część II Dziadów. Popularność zaczęły też zdobywać eposy narodowe. Wielu uczonych z państw, które do tej pory jeszcze takowego utworu nie posiadały, powzięło zamiar jego stworzenia. W Polsce rolę tę spełnił Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, oparty na kulturze szlacheckiej. Elias Lönnrot, zbieracz fińsko-karelskich pieśni (run), opracował epopeję pt. Kalevala (Kraina Bohaterów[2]), w oparciu o pieśni ludowe. Pierwsze wydanie Kalevali ukazało się w 1835 roku. Za przykładem Finów wkrótce podążyli Estończycy.

Badania estońskiego folkloru

Ważną rolę w badaniu estońskiego folkloru odegrali bałtyccy Niemcy, którzy przeważali wśród miejscowej inteligencji. Wśród Niemców, nazywanych estofilami, szczególnie popularne były idee romantyczne. Ferdinand Johann Wiedemann, językoznawca, ugrofinista, opracował słownik estońsko-niemiecki. Folklor wyspy Ozylia (obecnie Saaremaa) badał Johann Wilhelm Ludwig von Luce. Johann Heinrich Rosenplänter wydawał w Parnawie pismo naukowe Beiträge zur genauern Kenntniß der ehstnischen Sprache poświęcone językowi estońskiemu. W jednej z jego prac po raz pierwszy wspomniano o ludowym bohaterze-olbrzymie, Kalevipoegu, który miał stać się w przyszłości główną postacią eposu[3].

Spośród etnicznych Estończyków – budzicieli estońskiej tożsamości, warto przypomnieć trzy nazwiska: Kristjana Jaaka Petersona, Friedricha Reinholdza Kreutzwalda oraz Friedricha Roberta Faehlmanna. Germańskie brzmienie ich nazwisk było następstwem procesów zachodzących na początku XIX wieku: chłopom (a do tej grupy należała większość Estończyków) nadano nazwiska po zniesieniu poddaństwa, a wymyślanie ich powierzono niemieckiej szlachcie. Niekiedy dokonywano bezpośredniego tłumaczenia nazwisk na estoński, jak w przypadku F.R. Kreutzwalda, który po estońsku nazywał się Vidri Rein Ristimets[4]. To właśnie on stał się głównym twórcą przyszłego estońskiego eposu, choć na początku pracował nad nim przede wszystkim F.R. Faehlmann.

Faehlmann z zawodu był wykładowcą medycyny, a później lektorem języka estońskiego. Z jego inicjatywy na uniwersytecie w Dorpacie[5] w 1838 roku założone zostało Estońskie Towarzystwo Naukowe (est. Õpetatud Eesti Selts, niem. Gelehrte Estnische Gesellschaft), które powzięło za cel badanie przeszłości i teraźniejszości ludu estońskiego, jego języka…