O liksneńskim meteorycie i hrabim Michale Plater-Zyberku

Właściciel Schloßberga

Szczególne zainteresowanie przestrzenią kosmiczną przejawiał hrabia Michał Plater-Zyberk (1777-1862), który mieszkał w majątku Schloßberg w Semigalii (obecnie Pilskalne k. Iłukszty w granicach Łotwy, rezydencja nie została zachowana). Był to człowiek, którego współcześni dobrze znali i szanowali. W młodości hrabia Michał Broel-Plater brał udział w insurekcji kościuszkowskiej (1794 r.), po czym przebywał z rodzicami za granicą. Po powrocie do ojczyzny w 1803 r. ożenił się z Izabellą Zyberk, ostatnią przedstawicielką rodu. Żeby uratować ród Zyberków przed ostatecznym wyginięciem, zgodził się on przyjąć nazwisko i herb żony, co wymagało specjalnej zgody cesarza Aleksandra I. Tak powstała nowa linia rodu hrabiów Platerów – Plater-Zyberków.

W 1805 r. Michał Plater-Zyberk został wybrany honorowym członkiem Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego, uczestniczył w wizytacjach szkół guberni witebskiej i mohylewskiej. W 1816 r., kiedy Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki został powołany na stanowisko gubernatora wileńskiego, hrabia Michał został jego zastępcą (wicegubernatorem). Ponieważ Lubecki został w tym samym czasie członkiem Komisji Likwidacyjnej w Warszawie – zajmującej się rozliczeniami finansowymi między Rosją, Prusami i Austrią – i nie przystąpił do wypełniania swoich obowiązków w Wilnie, Michał Plater-Zyberk musiał przez kilka lat pełnić obowiązki gubernatora cywilnego. Brał on także udział w dyskusji na temat likwidacji pańszczyzny chłopów na Litwie. Był członkiem kilku lóż masońskich w Wilnie: loży Dobrego Pasterza, loży Doskonałej Jedności i loży Szkoły Sokratesa (członek założyciel)[1]. Wśród współczesnych znany był jako człowiek wykształcony: był członkiem założonego w 1818 r. w Wilnie Towarzystwa Topograficznego, które zajmowało się upowszechnianiem edukacji, był założycielem Kurlandzkiego Towarzystwa Badania Literatury i Sztuki. W swoim majątku w Schloßbergu zebrał bogatą bibliotekę.

„Grom z nieba” i przedsiębiorczy chłopi

Hrabia Michał Plater-Zyberk nie mógł zignorować upadku meteorytu w bezpośrednim sąsiedztwie własnego majątku (Liksna znajduje się około 10 kilometrów od Schloßbergu). Jak podaje Helena Wereszycka, autorka biogramu hrabiego w „Polskim Słowniku Biograficznym”, napisał on nawet krótką rozprawkę „Über Meteorit in Lixna” (z tablicami)[2]. Nie udało nam się odnaleźć pracy o takiej nazwie, ale udało się znaleźć wiele innych publikacji.

Przede wszystkim, należy zauważyć, że hrabia Michał szybko wysłał notatkę ze szczegółowym opisem zaistniałego zdarzenia do gazety „Allgemeine Deutsche Zeitung für Russland”, która wydawana była w Mitawie (obecnie Jełgawa). 28 lipca 1820 r. notatka została opublikowana bez podpisu, w języku niemieckim, pod nagłówkiem „Mitawa, 25 lipca (nadesłano)”. W publikacji napisano o tym, że „w majątku Liksna, położonym w guberni witebskiej, powiecie dynaburskim, należącym do przewodniczącej izby ziemiańskiej hrabiny von Zyberk” 30 czerwca, między godziną 5 i 6 wieczorem na niebie można…