Słucki czyn zbrojny: Białorusini walczą o niepodległość

Słucki czyn zbrojny mimo to powoli wraca do świadomości Białorusinów, którzy próbują przywrócić pamięć o nim nie tylko za pomocą dokumentów historycznych i prac naukowych, ale również poprzez współczesną kulturę muzyczną i wizualną. Warto też zwrócić uwagę na to, że czołowi przywódcy powstania na Ziemi Słuckiej w okresie międzywojennym byli aktywnymi działaczami środowisk białoruskich na Litwie i Łotwie.

Rozmowy w Rydze jako katalizator

12 października 1920 roku w trakcie rozmów w Rydze pomiędzy delegacjami Polski i Rosji Radzieckiej (w skład tej delegacji wchodzili również przedstawiciele Ukrainy Radzieckiej, zaś delegacja rosyjska formalnie reprezentowała interesy Białoruskiej SRR) zawarto preliminaria pokojowe. Był to jeden z pierwszych kroków formalnych, który kilka miesięcy później doprowadził do ustaleń dotyczących powojennych granic pomiędzy II Rzeczpospolitą a republikami radzieckimi. Zgodnie z tym dokumentem, strona polska zobowiązywała się wycofać swoje siły zbrojne na zachód od Słucka. 18 października 1920 roku nastąpiło formalne zawieszenie broni. Jednak w rejonie powiatu słuckiego starcia zbrojne trwały jeszcze około dwóch miesięcy.

Tymczasowy pokój, wynegocjowany w stolicy Łotwy, który faktycznie pominął stronę białoruską i jej dążenia narodowe, dzieląc białoruskie tereny etniczne, stanowił jedną z głównych przyczyn, które doprowadziły do powstania zbrojnego o charakterze lokalnym. Podczas rozmów w Rydze kierownik delegacji radzieckiej Adolf Joffe proponował pozostawienie po polskiej stronie terenów na zachód od rzeki Berezyny (czyli faktyczną likwidację formalnie niezależnej Białorusi Radzieckiej, która to na wschodzie deklarowała granicę na Berezynie). Propozycja radziecka nie została ostatecznie zaakceptowana przez negocjatorów polskich.

Prowadzona przez bolszewików polityka „komunizmu wojennego”, rujnująca gospodarkę i dotychczasową strukturę społeczną spowodowała negatywną reakcję ze strony wielu warstw społecznych, przede wszystkim chłopów. Należy pamiętać, że w tym okresie Białorusini w zdecydowanej większości należeli do stanu chłopskiego i powoli zaczynali utożsamiać się z rozwijającą się od końca XIX wieku nowoczesną białoruską ideologią narodową. Istotnym czynnikiem było również i to, że Słuck wraz z okolicami znajdował się w tymczasowej strefie neutralnej pomiędzy siłami polskimi a bolszewickimi.

Dlaczego Słuck?

Sytuacja społeczna w rejonie Słucka wyróżniała się tym, że na tych terenach znacząca grupa chłopów popierała ideę niepodległości Białorusi, a istotny wpływ na nastroje polityczne miała partia socjalistów-rewolucjonistów (bardziej znana jako eserzy). Partia ta, mająca zdecydowanie lewicowy charakter, w odróżnieniu od bolszewików nie uważała marksizmu za dogmat, popierała postulaty chłopów i na terenach białoruskich stanowiła samodzielną siłę o zabarwieniu narodowym. Eserzy mieli istotny wpływ na wydarzenia w Mińsku w lutym i marcu 1918 roku, kiedy to proklamowano niepodległość Białoruskiej Republiki Ludowej (BRL). W latach 1919–1920 mimo częstej współpracy z bolszewikami…