Endemity to festiwal, który od lat stawia pytanie, czy trudne doświadczenia historyczne, połamana i wciąż budowana na nowo tożsamość regionu oraz jego skomplikowane położenie geograficzne stworzyły warunki do powstania literatury wyjątkowej – „endemicznej”, występującej tylko w tej części Europy. W tym roku pytanie to nabiera szczególnej wagi.
Wśród zaproszonych autorek i autorów znaleźli się twórczynie i twórcy, których pisarstwo od lat bezpośrednio zmaga się z doświadczeniem niestabilności – tożsamościowej, cielesnej, geopolitycznej i egzystencjalnej.
Bernadetta Darska (Polska), krytyczka literacka i eseistka, redaktor naczelna kwartalnika „Portret”, w książce Republika ludzi młodych. Opowieść o nowym człowieku przygląda się pokoleniu wchodzącemu w dorosłość w świecie pozbawionym stałych punktów odniesienia – diagnozując, jak niepewność kształtuje tożsamość, wybory i relacje najmłodszych dorosłych.
Inga Gaile (Łotwa), poetka, prozaiczka i przewodnicząca łotewskiego PEN Clubu, na festiwalu przedstawi swoją powieść Skarbeniek – historię kobiety, która z dnia na dzień zostaje sama z dwójką małych dzieci i pod presją bycia „matką doskonałą” zaczyna słyszeć w głowie głos alter ego – Skarbeńka. To książka o niepewności tożsamości, wewnętrznym rozdarciu i poszukiwaniu oparcia tam, gdzie go nie ma – inspirowana monologami ze współzałożonego przez Gaile łotewskiego „Stand-upu kobiet”. Gaile działa w ruchu feministycznym.
Podczas spotkania odbędzie się polska premiera opowiadania autorki „Śmierć Darwina”.
Julia Ilucha (Ukraina), poetka, prozaiczka i dziennikarka z Charkowszczyzny, w nagradzanym zbiorze Moje kobiety opisuje losy kobiet w obliczu rosyjskiej agresji – migrantek, żołnierek, ofiar wojny, których codzienność stała się synonimem permanentnego zagrożenia. W 2024 roku książka zdobyła nagrodę tytuł ukraińskiej Książki Roku BBC.
Sasha Iwaniuk (Ukraina/Polska), ukraińska badaczka i pisarka mieszkająca w Warszawie, autorka powieści Amor[t]e, od lat bada sytuację ukraińskich migrantek i migrantów w Polsce oraz prowadzi Klub Literacki „Po sąsiedzku”, poświęcony rozmowom o wykorzenieniu i tożsamości w cieniu wojny.
Birutė Jonuškaitė (Litwa), prozaiczka, poetka i tłumaczka Czesława Miłosza, prezeska Związku Pisarzy Litwy, na festiwalu zaprezentuje swój najnowszy tom poetycki Lista obecności (lit. Esamoji, 2024) – zbiór wierszy, w którym pyta o to, co znaczy „być obecnym” w czasach, gdy tożsamość, pamięć i przynależność stają się coraz mniej oczywiste. W dorobku pisarki temat ten pojawia się też w powieściach Maranta i Maestro, portretujących bohaterki żyjące na pograniczu kultur litewsko-polskich. Jej proza, określana jako „prozaiczna poezja”, krąży wokół motywu powrotu i niepewnej, granicznej tożsamości.
Jana Orlová (Czechy), poetka i performerka, w tomie Nie uciekniesz pisze o niepewności cielesnej i społecznej kondycji kobiet – ciele jako polu napięcia między tradycją a codziennością. Specjalnie dla Festiwalu Endemity przygotuje unikalny performance „Niepewność”.
Zbigniew Rokita (Polska), reporter i dwukrotny laureat Nagrody Nike, przyjedzie na festiwal ze swoją najnowszą książką Aglo. Banką po Śląsku. To opowieść-podróż tramwajem linii 7 („Siódemką”), który spina Katowice, Chorzów, Świętochłowice i Bytom w jedną, nieoczywistą aglomerację – „Aglo”. Rokita prowadzi czytelnika przez zakamarki skomplikowanej, wciąż na nowo definiowanej historii i tożsamości Górnego Śląska, kontynuując wątki znane z nagrodzonego Kajś i Odrzanii – tym razem patrząc na region jako miejsce nieustannie przesuwających się granic, tożsamości i przynależności.
W programie nie zabraknie też głosu Agnieszki Rembiałkowskiej, tłumaczki litewskiej prozy, m. in. Listy obecności Birute Jonuškaitė za którą została nagrodzona Nagrodą Ossolineum za Przekład Poetycki 2026 oraz prowadzących Martyny Bundy, Rafała T. Czachorowskiego,
Przemysława Czaplińskiego, Michała Domagalskiego, Agnieszki Lichnerowicz, Włodka Naumczyka oraz Joanny Roszak.
12. Festiwal Literatury Europy Środkowo-Wschodniej ENDEMITY
Termin: 8–11 października 2026
Miejsce: Poznań, Gniezno, Mieścisko
Wstęp: wolny
Program: www.endemity.pl
PROGRAM:
8.10, 18:30 | Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu, ul. Ratajczaka 38/40
Lista obecności – o byciu i niebyciu w czasach niepewności. Spotkanie autorskie z Birutė Jonuškaitė i Agnieszką Rembiałkowską
Prowadzenie: Rafał T. Czachorowski
9.10, 17:00 | Biblioteka Publiczna im. Czesława Chruszczewskiego w Mieścisku, ul. Kościuszki 11
Na pograniczu pamięci. Spotkanie autorskie z Birutė Jonuškaitė
Prowadzenie: Włodek Naumczyk
9.10, 20:00 |Stary Ratusz w Gnieźnie, ul. Chrobrego 41
Kim jest Skarbeniek? Alter ego wobec niepewności. Spotkanie autorskie z Ingą Gaile
Prowadzenie: Joanna Roszak
Tłumaczenie: Daniel Łubiński
10.10, 16:00 |Stowarzyszenie Łazęga Poznańska, ul. Św. Marcin 75
Głos, który zostaje. Spotkanie autorskie z Ingą Gaile
Prowadzenie: Martyna Bunda
Tłumaczenie: Daniel Łubiński
10.10, 18:00 |Stowarzyszenie Łazęga Poznańska, ul. Św. Marcin 75
Aglomeracja, której nie było. Spotkanie autorskie z Zbigniewem Rokitą
Prowadzenie: Michał Domagalski
10.10, 20:00 |Galeria Sztuki Zinek, ul. Św. Marcin 45/Pasaż pod Złotą Kulą
Jana Orlová – performance Niepewność
11.10, 16:00 |Bookowski. Księgarnia w Zamku, ul. Św. Marcin 80/82
Dzieci wojny, republika nadziei. Spotkanie autorskie z Bernadettą Darską
Prowadzenie: Przemysław Czapliński
11.10, 18:00 |Galeria Miejska Arsenał, Stary Rynek 6
Między ciszą a pamięcią. Spotkanie autorskie z Julią Iluchą i Sashą Iwaniuk
Prowadzenie: Agnieszka Lichnerowicz
Tłumaczenie: Oksana Oszowska
