Wydarzenie zorganizowane zostało przez Wydział Nauk Politycznych i Dyplomacji Uniwersytetu Witolda Wielkiego, Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Wielkiego Księstwa Litewskiego, Ambasadę Rzeczypospolitej Polskiej, Bibliotekę Litewskiej Akademii Nauk im. Wróblewskich, gdzie przebiegał drugi dzień konferencji oraz Instytut Polski w Wilnie, przy wsparciu finansowym spółki Orlen Lietuva. Drugiego dnia wygłoszono referaty historyczne dotyczące postaci wykładowców i twórców, które zostaną zamieszczone w planowanej publikacji podsumowującej. Wokół jubileuszowych obchodów 90-lecia powstania Instytutu, dotknięto także zagadnień o obecnym stanie podobnych badań wschodoznawczych. Służył temu panel dyskusyjny prowadzony przez profesorów Andrzeja Pukszto i Jana Malickiego. Zaproszeni goście podjęli próbę połączenia historii ze współczesnością.
Zanim przejdziemy do wspomnienia i refleksji nad badaniami sowietologicznymi z perspektywy współczesnej, zaprezentowanej przez naukowców i analityków podczas konferencji w Wilnie, warto w kilku słowach przybliżyć początki wileńskiego Instytutu. Historię inicjatywy i powstania Instytutu Naukowo Badawczego Europy Wschodniej w Wilnie przybliża prof. Marek Kornat w swojej publikacji: „Koncepcja zorganizowania placówki studiów wschodnich pojawiła w drugiej połowie lat dwudziestych w kręgu wileńskich federalistów, »krajowców« i demokratów. Tradycje »myśli wschodniej« były w tych środowiskach bogate i żywotne. Rok 1929 przyniósł konkretyzację formułowanych od dość dawna planów. Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej, utworzony wraz z Szkołą Nauk Politycznych (SNP) przy Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, rozpoczął działalność 23 lutego 1930 r. W tym dniu zwołano inauguracyjne zebranie członków-założycieli. Instytut był rezultatem współpracy trzech osób: Stefana Ehrenkreutza, wybitnego historyka prawa, badacza instytucji ustrojowych Wielkiego Księstwa Litewskiego; Janusza Jędrzejewicza, ówczesnego podsekretarza stanu w Prezydium Rady Ministrów, i Witolda Staniewicza (1888–1966), specjalisty w zakresie ekonomiki rolnej, rektora USB w latach 1934–1935, a w rządzie Kazimierza Bartla ministra reform rolnych (1926–1928). Prawdopodobnie, jak można to odtworzyć na podstawie trudnych do skonfrontowania z innym wiarygodnym źródłem wspomnień Wiktora Sukiennickiego Legenda a rzeczywistość, Ehrenkreutz przy wsparciu Staniewicza i Jędrzejewicza uzyskał w końcu 1929 r. zatwierdzenie ramowej koncepcji Instytutu przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.”
(Marek Kornat, fragment publikacji „Instytut Naukowo Badawczy Europy Wschodniej w Wilnie (1930–1939) i jego wkład w rozwój polskiej sowietologii”, „Kwartalnik Historyczny” Rocznik CVII. 2000. 3, Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego)
Kontekst międzynarodowy i sytuację w Europie bezpośrednio po zakończeniu I wojny światowej w swoim referacie wprowadzającym „Polska wobec Sowietów 1918–1939” przybliżył prof. Wojciech Materski: „[Czas po I wojnie światowej] to okres burzy i naporów (...). Państwo polskie, nie miało wytyczonych granic, a szczególnie trudną, skomplikowaną sytuację miało na wschodzie. Na wschodzie – gdzie działo się bardzo wiele, gdzie konflikty narastały lawinowo, gdzie nie było jasności po stronie polskiej,…
Treść dostępna dla prenumeratorów
Dołącz do naszej społeczności. Dzięki Twojej prenumeracie rozwijamy portal i publikujemy nowe artykuły.
