Daleka Narwa, czyli jak na wschodnim krańcu Europy spotkałam Polaków

Pani Teresa – drobna starsza kobieta w czarnym ubraniu zatrzymuje w supermarkecie księdza Grzegorza Senkowskiego i mnie. Przyszła tutaj po mszy po banany, a także, by odwiedzić swoją roślinę. My podjechaliśmy po pizzę, którą zjemy przed czekającą nas podróżą. Jeszcze nie wiem, gdzie dojedziemy, ksiądz zapewne ma już w głowie plan. Późnym wieczorem okaże się, że ta samochodowa wycieczka utwierdzi mnie w przekonaniu o konieczności opowiedzenia o tym miejscu. Rozmawiamy chwilę o twórczości pani Teresy. Po tragicznej śmierci syna zaczęła malować obrazy religijne. Uczyła się, patrząc na dzieła mistrzów. Jest Polką z parafii pod wezwaniem św. Antoniego w Narwie prowadzonej przez księdza Grzegorza. Msze w niewielkiej kaplicy odbywają się tutaj codziennie. Przychodzą osoby w różnym wieku. Przed nabożeństwem śpiewane są pieśni w języku polskim. Widok pani Julii - organistki i koordynatorki muzycznego wstępu sprawia, że wkraczam w jakiś porządek, w klarowność sacrum. Nawet gdy słyszę, że msza odbywa się tutaj po rosyjsku. Cieszy mnie, że rozumiem najważniejsze chyba zdanie z głoszonego także po rosyjsku kazania. Być może to, o co prosimy, okazuje się nie tym, czego potrzebujemy...

Nasza trasa biegnie przez region Idu-Virumaa, a więc Wschodniej Wironii, wzdłuż Zatoki Fińskiej, zahacza o Pühajõe, Toila, Monaster Zaśnięcia Matki Bożej w Kuremäe oraz o Sillamäe. W tej ostatniej miejscowości mieszka i pracuje mój przewodnik. Od strony zbudowanego w stylu stalinowskim ratusza ku morskiemu wybrzeżu biegnie reprezentacyjna promenada obsadzona drzewami oraz oświetlona szeregami latarń o kulistych kloszach. Idąc tą niedługą trasą trafiamy do kościoła, który niemal dotyka Bałtyku. Na krzyżu wieńczącym niewysoki, przypominający wieżę szczyt przysiada niekiedy mewa. Sillamäe było w erze sowieckiej miastem zamkniętym. Wzbogacano tutaj materiały nuklearne. Dziś odpady zostały przykryte sarkofagiem, którego skuteczność nie wydaje się być chyba stuprocentowa. Wnioski takie wyciągnęłam z artykułów naukowych znalezionych w sieci. Ksiądz Senkowski zdaje się być świadomy pewnej chybotliwości sytuacji. Przechodzi jednak ponad tym wszystkim do porządku, który nazwałabym odwagą pozbawioną złudzeń.

Do Narwy przyjechałam na dwa tygodnie, aby w ramach Narva Art Residency (NART) realizować swój antywojenny projekt, polegający na ukończeniu dwunastu tekstylnych rakiet, które zaczęłam szyć w Polsce. W pewnym momencie pobytu mam wrażenie, że nie zrealizuję planu z oczekiwanym przeze mnie samą rozmachem i zastanawiam się, w jaki sposób kontynuować rozpoczęte z dużym wysiłkiem przedsięwzięcie. To spotkanie z panią Teresą sprawia, że podejmuję decyzję o tym, aby zająć się obecnością Polaków w Estonii. A rakiety – poza jedną – zostaną w końcu w Narwie.

Z centrum miasta można dojechać autobusem…