Šarūnas Černiauskas: Na Litwie wraca prestiż zawodu dziennikarza

Šarūnas Černiauskas jest litewskim dziennikarzem śledczym. Pracował w gazetach „Diena” i „Lietuvos rytas”. Od 2015 roku kieruje działem śledczym w jednym z największych litewskich portali informacyjnych 15min.lt. Zajmuje się głównie tematami związanymi z korupcją, praniem brudnych pieniędzy i zamówieniami publicznymi. Należy do zespołów międzynarodowych sieci dziennikarzy śledczych: Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP) oraz International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ).

Jakiś czas temu alarmował pan w serwisach społecznościowych o sprawie ograniczenia dostępu do państwowych rejestrów przez rząd. Czym ta sprawa się zakończyła?

Jeszcze się nie zakończyła. To wszystko zaczęło się, gdy rząd zdecydował, że nie będzie więcej bezpłatnego dostępu do litewskiego rejestru państwowego dla dziennikarzy. To jest ogromny problem, ponieważ w litewskim rejestrze dokumenty mogą być bardzo drogie. Robiliśmy np. kilka materiałów śledczych o liderze partii rządzącej (Ramūnas Karbauskis – przyp. aut.) i to kosztowałoby nas co najmniej 10 tys. euro. To jest ogromna suma. Oni postanowili po prostu z tym skończyć. Dostaliśmy ofertę, zgodnie z którą musielibyśmy płacić jak wszyscy inni na rynku.

Do tej pory media były zwolnione z takich opłat?

Tak, wystarczyło tylko napisać mail do rejestru i w odpowiedzi otrzymywaliśmy te dokumenty, o które prosiliśmy. Kiedy zaczęliśmy mówić głośno o problemie ograniczenia dostępu dla mediów, minister komunikacji zaproponował zmianę ustawy i wprowadzenie mechanizmu kompensacyjnego. Ministerstwo samo kompensowałoby koszty, które media ponosiłyby za dostęp do rejestrów. Ta oferta została jednak odrzucona przez rząd. My zaczęliśmy wówczas głośno protestować. Ostatecznie ten sam rząd przyjął jednak ofertę mechanizmu kompensacyjnego, a propozycja zmian ustawodawczych trafiła do Sejmu. Czekamy, co będzie dalej. Mamy obietnicę, że będziemy mieć legalny bezpłatny dostęp do rejestrów, potwierdzony w ustawie.

Dlaczego dostęp do rejestrów jest tak ważny dla mediów?

To podstawa naszej pracy. Bez dostępu do rejestrów nie możemy zweryfikować sygnałów i informacji, które otrzymujemy. Wszystko co dotyczy majątku, nieruchomości, aktywów jest w rejestrze. Takie rzeczy trzeba sprawdzać. Robimy dużo materiałów śledczych, a do tego dostęp do rejestrów jest niezbędny.

Czy te próby ograniczenia dostępu odbieracie jako świadome działanie władzy, by utrudnić pracę dziennikarzom?

To bardzo możliwe. Tym bardziej, że to właśnie ten rząd bardzo długo obiecywał, że dostęp do państwowych rejestrów będzie szerszy i bardziej otwarty, ale nic w tej sprawie nie zrobił. Przez półtora roku rząd nic nie robił i dopiero, kiedy zaczęliśmy robić materiały śledcze na temat rządu i jego liderów, zaczął się ten cały kryzys. Nagle okazuje się, że nie mamy dostępu. Może to po prostu przypadek. A może nie?