Tęsknota za wolnością. Estoński Festiwal Pieśni i Tańca w czasach okupacji radzieckiej

Festiwale Pieśni i Tańca to wydarzenia celebrujące kulturę tradycyjną i krzewiące tożsamość narodową, których początki sięgają XIX wieku, i które organizowane są w Estonii, Litwie i Łotwie. Biorą w nich udział amatorskie i profesjonalne chóry wykonujące pieśni ludowe, patriotyczne i utwory współczesne oraz grupy taneczne wykonujące tańce tradycyjne i inspirowane nimi współczesne układy taneczne. Pierwszy Estoński Festiwal Pieśni został zorganizowany w Tartu w 1869 roku. W 2003 roku tradycja została uznana za Arcydzieło Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości, a w 2008 roku wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Festiwale odegrały ważną rolę w okresie przebudzenia narodowego Estończyków i Łotyszy w XIX wieku oraz w procesie odzyskiwania niepodległości przez kraje bałtyckie w latach 80. XX wieku.

Wybuch II wojny światowej i jej konsekwencje dla Estonii, jak i pozostałych krajów bałtyckich, a więc, m.in., wyniszczenie gospodarcze i społeczne, zmieniające się okupacje i prześladowania, postawiły kontynuację silnie związanej z tożsamością narodową tradycji pod znakiem zapytania. Pomimo tych niezwykle trudnych przeciwności, po długiej przerwie, tradycję jednak kontynuowano po wojnie. Skoro w sowieckim systemie nie było miejsca na niezależność i tożsamość narodową, jak w takich warunkach mógł rozwijać się jeden z najważniejszych przejawów estońskiego patriotyzmu? Pierwszy festiwal w nowej rzeczywistości Pierwszy powojenny Festiwal Pieśni i Tańca zorganizowany został w 1947 roku. Przygotowania i przeprowadzenie wydarzenia obarczone było konsekwencjami wojny – z uwagi na zniszczenia wojenne i braki w dostępie do towarów chórom przekazano tkaniny na kostiumy, darmowe nuty i jedzenie. Dekret Rady Ministrów Estońskiej SRR z 10 stycznia 1947 roku zobowiązał lokalne Ministerstwo Przemysłu do wyprodukowania 5710 metrów wełny i 10 625 metrów tkaniny lnianej, 861 kg kolorowej przędzy wełnianej itd., aby śpiewacy i tancerze mogli wystąpić na festiwalu w strojach ludowych. Na scenach festiwalowych wystąpiło wówczas 28 000 wykonawców, których oklaskiwała publiczność licząca 100 000 osób, sprawiając, że była to jedna z największych edycji wydarzenia. Fanfary na otwarcie XII. Święta Pieśni, 1947 r. Zdj. Gunnar Loss / Estońskie Archiwum Narodowe. Co może być zaskakujące, mimo propagandy sowieckiej, repertuar pozostał wówczas w większości tradycyjny – w 80% składał się z estońskiej muzyki chóralnej. Pozostała część stanowiła realizację wymogów aparatu państwowego, dołączono m.in. pieśń chwalącą Stalina i Lenina. Urve Lippus w swoim artykule „Transformation of an Institution – the First Soviet Estonian Song Festival” wskazuje, że tylko pięć utworów z programu edycji z 1947 roku miało wyraźnie sowieckie piętno słowne i stylistyczne, nawiązujące do popularnej w…