Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

„Władza, wyobraźnia i pamięć. Szkice o polityce i literaturze”, Leonidas Donskis

 „Władza, wyobraźnia i pamięć” to pierwszy wydany w Polsce zbiór rozważań litewskiego eseisty Leonidasa Donskisa. Autor zabiera czytelnika w podróż w czasie i ludzkiej świadomości – od Europy przednowoczesnej, przez nowoczesną po postnowoczesną. Ta podróż jest niezwykła, bo opowiedziana nie tylko przez poglądy filozofów, ale również przez pryzmat bohaterów najważniejszych dzieł literatury europejskiej.

Przeczytaj także:  „Balticum” Kwartalnika Herito – recenzja numeru poświęconego regionowi bałtyckiemu
Leonidas Donskis

Leonidas Donskis

Leonidas Donskis jest litewskim filozofem, pisarzem, eseistą i nauczycielem akademickim na Uniwersytecie Witolda Wielkiego w Kownie. W latach 2009-2014 pełnił mandat posła do Parlamentu Europejskiego. Donskis jest autorem wielu książek i artykułów, ale „Władza, wyobraźnia i pamięć. Szkice o polityce i literaturze” jest pierwszym zbiorem opublikowanym w języku polskim. Wkrótce ukazać się ma również tom rozmów Tomasa Venclovy i Leonidasa Donskisa pt. „W poszukiwaniu otuchy w epoce pesymizmu”.

Donskis w zbiorze „Władza, wyobraźnia i pamięć. Szkice o polityce i literaturze” eksploruje związki między polityką a literaturą, między władzą a wyobraźnią, między rzeczywistością a wyobraźnią. Autor poszukuje przemian indywidualnej i zbiorowej świadomości, identyfikuje najważniejsze uczucia motywujące ludźmi – jak miłość i przyjaźń. Rozważania litewskiego eseisty nie wiodą typową ścieżką badań politologa, socjologa, a nawet historyka idei czy filozofa. Donskis zauważa zmianę w europejskich społeczeństwach na przestrzeni wieków w wielkich dziełach literatury europejskiej analizując wielkie dzieła literatury europejskiej; wspomniane zmiany w postawach często pojawiają się w tych dziełach dużo wcześniej niż w traktatach filozoficznych.

Autor doskonale pokazuje jak bliskie są związki polityki i literatury, i jak – w wielu przypadkach – literatura europejska należąca już do powszechnie znanej klasyki dostarcza modeli, z których odczytać można zmianę w świadomości człowieka i w polityce. Donskis w takich dziełach jak „Romeo i Julia” Williama Szekspira czy „Don Kichot z La Manchy” Miguela de Cervantesa znajduje bohaterów, którzy doskonale egzemplifikują zmiany zachodzące na przestrzeni wieków w świadomości Europejczyków. Chociażby w dramacie „Romeo i Julia” pokazuje jak wielką zmianę przechodził nasz kontynent w czasie powstania tego dzieła – ścierały się wtedy świadomość i lojalność klanowa ze świadomością i lojalnością nowoczesną, w której więzi krwi zastępowane są dalece bardziej „liberalnymi” czynnikami jak przyjaźń i miłość. Podobnie w „Don Kichocie z La Manchy” Cervantesa Donskis utożsamia konserwatywne i proste rozumienie świata Sancho Pansy z wyobrażonym światem Don Kichota. Donskis ukazuje i dowodzi, że światy te mimo wielu sprzeczności przenikają się, wzajemnie napędzają i hamują. Doskonale widzimy jak w cień odchodzą przednowoczesne wartości oparte o więzi klanowe na rzecz uczuć przecinających linie dawnych podziałów.

W kolejnych esejach Donskis przygląda się również totalitaryzmom przez pryzmat dzieł Czesława Miłosza czy Milana Kundery. Przygląda się antyutopiom „My” Jewgienija Zamiatina, „Nowy wspaniały świat” Aldousa Huxleya oraz „Rok 1984” George’a Orwella. Twórczość tych autorów doskonale pokazuje jak skrajności prowadzą do nieprzewidzianych konsekwencji, jak społeczeństwo i świat mogą ulegać brutalnej polityce czy technokratyzmowi. Donskis wykazuje, że obroną przed tymi zniekształceniami i niejako przed samodestrukcją społeczeństwa jest zdrowy rozsądek, który przewyższa intelektualizm, który podatny jest na miraże i kłamstwa tworzone przez ideologie totalitarne.

Wreszcie Leonidas Donskis przygląda się człowiekowi ponowoczesnemu, który ulega pokusom współczesnego świata, który często spycha uczucia i szlachetne postawy na boczny tor, by udostępnić miejsca konsumpcjonizmowi i ludyczności. Autor z niemałą obawą zdaje się stawiać pytanie dokąd zmierza człowiek ponowoczesny? Dokąd doprowadzi redukcja nawet „płynnej uczuciowości” do technologizacji życia, redukcji uczuć i emocji. Czy takie podejście do świata może kończyć się fanatyzmem, sztuczną tożsamością, nienawiścią czy zniszczeniem społeczeństwa.

Zbiór jest oryginalnym spojrzeniem na świadomość społeczeństw europejskich oraz na kondycję współczesnego człowieka. Leonidas Donskis sięgając po największe dzieła literatury europejskiej w doskonały sposób identyfikuje i egzemplifikuje zmiany zachodzące w sferze świadomości i uczuciowości na przestrzeni wieków oraz doskonale pokazuje bliskie związki między literaturą a polityką.

 

Zdjęcie tytułowe: Lithuanian Ministry of Foreign Affairs / Flickr. Po lewej: Michaił Chodorkowski, po prawej: Leonidas Donskis.

 

Władza, wyobraźnia i pamięć: szkice o polityce i literaturze
Leonidas Donskis
Tłumaczenie: Małgorzata Gierałtowska
Wydawnictwo Kolegium Europy Wschodniej
Wojnowice 2015

Polub nas na Facebooku!