Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Wrota do przyszłości, Raimo Pullat – recenzja

Związki polsko-estońskie to zwykle niewielkie wycinki, ślady i mało znane historie, które często czekają na swoje odkrycie i przedstawienie społeczeństwom obu krajów. Jednym z najwytrwalszych odkrywców ów związków jest znany estoński historyk profesor Raimo Pullat. W swojej najnowszej książce „Wrota do przyszłości. Rola Politechniki Gdańskiej w kształtowaniu estońskiej inteligencji technicznej w latach 1904-1939” przybliża znaczenie gdańskiej uczelni technicznej i sylwetki wielu jej wybitnych studentów pochodzących z Estonii.

Prof. Raimo Pullat. Zdj. Tallinn.ee

Prof. Raimo Pullat. Zdj. Tallinn.ee

Profesor Raimo Pullat (ur. 1935 r. w Tallinnie) jest najbardziej znanym estońskim historykiem. Zajmuje się przede wszystkim badaniami w zakresie demografii historycznej i historii politycznej. Częścią jego zainteresowań badawczych są relacje łączące trzy narody: estoński, fiński i polski. Wśród ponad 30 jego monografii znaleźć można pięć książek poświęconych związkom łączącym Polskę z Estonią. Najnowszą z nich jest książka wydana przez Politechnikę Gdańską pt. „Wrota do przyszłości. Rola Politechniki Gdańskiej w kształtowaniu estońskiej inteligencji technicznej w latach 1904-1939”. Jak podkreśla sam profesor Pullat, książka ta ma być przyczynkiem do dalszych badań nad historią estońskiej inteligencji technicznej.

Edukacja techniczna w Estonii

Estonia po raz pierwszy uzyskała niepodległość w 1918 roku. Wcześniej inżynierowie działający w Estonii najczęściej edukowali się w Petersburgu lub Rydze. Wraz z wywalczeniem niezależności, petersburskie uczelnie właściwie zostały zamknięte dla studentów z małego nadbałtyckiego kraju. Początkowo w kraju nie funkcjonowała żadna wyższa uczelnia techniczna. W 2018 roku swoje stulecie będzie obchodziła Politechnika Tallińska (Talliński Uniwersytet Techniczny), ale proces rozwoju placówki od szkoły technicznej, przez instytut techniczny do politechniki trwał dwie dekady – do 1938 roku. Zanim uczelnia ta osiągnęła odpowiedni poziom, a następnie prestiż, studenci kierowali się za granicę: do Rygi, Gdańska, Warszawy, Brna, Pragi i uczelni niemieckich.

Między Niemcami i Polakami

Raimo Pullat, Wrota do przyszłości. Rola Politechniki Gdańskiej w kształtowaniu estońskiej inteligencji technicznej w latach 1904–1939

Raimo Pullat, Wrota do przyszłości. Rola Politechniki Gdańskiej w kształtowaniu estońskiej inteligencji technicznej w latach 1904–1939

Profesor Pullat przybliża okres 1904-1939, ale Politechnika Gdańska odgrywała największą rolę w okresie międzywojennym, kiedy – jak wspomniałem – estońscy studenci utracili możliwość kształcenia na uczelniach rosyjskich. Progi gdańskiej uczelni przekroczyło wówczas około stu studentów z Estonii. Studiowali oni m.in. budownictwo, architekturę, budowę maszyn.

Estońscy studenci wybierali Politechnikę Gdańską ze względu na stosunkowo bliskie położenie wobec kraju macierzystego oraz studia w języku niemieckim, którym wielu z nich dobrze się posługiwało. W Wolnym Mieście Gdańsk zdecydowaną większość mieszkańców stanowili Niemcy; Polacy stanowili około kilkunastoprocentową mniejszość. Również uczelnia była przede wszystkim niemiecka, ale studiowali na niej także polscy studenci. Specyficzny status polityczny Wolnego Miasta Gdańska – autonomiczne miasto-państwo pod egidą Ligi Narodów –  determinował również stosunki na Politechnice Gdańskiej, położenie polskich studentów oraz generował z czasem rosnące napięcie.

Wszystko to miało także wpływ na studentów estońskich. Wielu z estońskich studentów, za sprawą Niemców bałtyckich, znało kulturę niemiecką, co więcej wielu z nich miało niemieckich przodków. Pomimo tych związków, Estończycy w Gdańsku mieli bardzo dobre relacje ze studentami polskimi, a pod koniec lat 30. wspierał ich konsul honorowy Republiki Estońskiej Witold Kukowski. Obie grupy studentów utrzymywały relacje także na płaszczyźnie międzykorporacyjnej (warto wspomnieć, że ta tradycja przybyła do Polski właśnie z Estonii). Stopniowe zaognienie relacji między Niemcami i Polakami oraz wzrost nastrojów nazistowskich w Gdańsku i na Politechnice Gdańskiej stanowiło dla estońskich studentów kolejny – obok chociażby kłopotów finansowych – problem, który z czasem przekładał się na zmniejszającą się wśród nich atrakcyjność uczelni. Wraz z wybuchem II wojny światowej Estończycy zaprzestali podejmowania studiów w Gdańsku. W tym miejscu należy wspomnieć, że obecnie na Politechnice Gdańskiej nie studiuje żaden Estończyk – ani w trybie regularnym, ani w ramach wymiany międzynarodowej.

Estońscy „gdańszczanie”

Wykształceni w Gdańsku studenci najczęściej wracali do kraju, by budować nowe gmachy i obiekty infrastruktury drogowej, energetycznej i kolejowej, budować fabryki i konstruować maszyny. Niektórzy zasłynęli również na świecie. Raimo Pullat w swojej monografii przybliża sylwetki wielu absolwentów gdańskiej uczelni. Aby ukazać znaczenie Politechniki Gdańskiej dla estońskiej inteligencji technicznej okresu międzywojennego wystarczy wspomnieć o kilku inżynierach. Architekt Alar Kotla był autorem projektu bliskiego wszystkim Estończykom – amfiteatru, w którym odbywa się Święto Pieśni i gdzie miała miejsce Śpiewająca rewolucja; głównego gmachu Uniwersytetu Tallińskiego oraz wielu obiektów administracji publicznej i szkół. Oskar Martin był jednym z założycieli wydziału budownictwa na Politechnice Tallińskiej. Bernhard Kaasik zaprojektował urządzenie do zmiękczania wody, które zakupiła polska firma AESOLO (kierowana przez innego Estończyka – Jaana Tammsaara), i które wzbudziło duże zainteresowanie na świecie, jednak wybuch wojny pokrzyżował plany ekspansji.

 

Prof. Raimo Pullat

Wrota do przyszłości. Rola Politechniki Gdańskiej w kształtowaniu estońskiej inteligencji technicznej w latach 1904–1939

Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, 2015

Polub nas na Facebooku!