Czerwona Estonia, czyli polsko-estońskie spotkania socjalistów

W porcie stojąc już na pokładzie serdecznie żegnaliśmy się śpiewami i okrzykami z odprowadzającymi nas towarzyszami estońskimi. Estonki rozdają nam kwiaty, grzmi śpiew „Międzynarodówki” śpiewanej przez naszą młodzież „Turową” – statek powoli rusza do Finlandji. Zabieramy ze sobą bardzo miłe wspomnienia o towarzyszach estońskich, najwybitniejszych w ruchu miejscowym – Reju, Ojnasie i Piiskarze, którzy poświęcili tyle zachodów naszej wycieczce.

Kazimierz Czapiński, „Robotnik”, lipiec 1927 r.

W dalekim kraju

Jest lipiec 1927 roku. „Przybywamy do Tallinna o godz. 11. Na dworcu oczekują nas imieniem estońskiej socjaldemokracji nasi przyjaciele i dobrzy znajomi – b. prezes konstytuanty poseł tow. August Rei, obecnie redaktor dziennika partyjnego „Rahva Sõna” niedawno założonego; b. kontroler państwa tow. Oinas; sekretarz partji tow. Piiskar i inni. Z ramienia Poselstwa Polskiego – p. minister pełnomocny Charwat, attaché legacyjny – p. Maliński, attaché wojskowy – p. Drymmer i inni. Po kilku mowach przywitalnych i fotografji siadamy do kilku omnibusów i udajemy się na nasze kwatery, urządzone w tak zw. 21 Szkole Ludowej, znakomicie, wprost luksusowo zaopatrzonej i urządzonej. Tu czujemy się znakomicie – wygodne posłanie na łóżkach i zwłaszcza (najważniejsze) prysznice dla opłukania zbrukanych w podróży ciał. Po śniadaniu rozpoczyna się zwiedzanie miasta i instytucji. Tu w Tallinnie pracujemy znacznie spokojniej. Tempo jest zwolnione, bo jesteśmy w mniejszym gronie (…) Zwiedzamy przede wszystkiem bardzo ciekawy ratusz talliński; oglądamy bardzo ciekawe archiwum z niezmiernie starymi dokumentami; w głównej sali ratuszowej wita nas wiceburmistrz tow. Virma (w Radzie Miejskiej na 86 radnych jest 15 socjalistów). Potem podążamy do parlamentu. Tu sędziwy tow. Martna, znany publicysta partyjny, wicemarszałek Sejmu udziela nam wyjaśnień. Salka sejmowa jest tu niezmiernie miła, śliczna i jakgdyby przytulna".

***

Początki estońskiej lewicy sięgają 1903 roku, gdy w Tartu zaczęto wydawać socjaldemokratyczne pismo „Uudised” („Nowości”). Jego redaktorem naczelnym został dziennikarz Peeter Speek, współpracowali z nimi wspomniany już przez Czapińskiego towarzysz Mihkel Martna oraz socjaliści bracia Gottlieb i Karel Ast. Spośród literatów do lewicowych dziennikarzy przyłączył się pisarz realista Eduard Vilde. Początkowo estońska socjaldemokracja nie śniła o niepodległości – maksimum możliwych postulatów wydawało się przekształcenie carskiej Rosji w demokratyczną republikę, w której mniejszości narodowe miałyby zagwarantowane swoje prawa. Ze względu na wsparcie dla radykalnych przemian społecznych środowisko „Uudised” uzyskało wsparcie inteligencji, robotników oraz młodzieży. Estońska lewica wzięła udział w wypadkach rewolucyjnych w 1905 r.

Powstała w 1917 r. Estońska Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza stała się nieodłączną częścią krajobrazu niepodległej republiki. Jej celem, podobnie jak w przypadku Polskiej Partii Socjalistycznej, było wprowadzenie ustroju socjalistycznego…