Dlaczego Litwa powinna uczcić 150. rocznicę urodzin Józefa Piłsudskiego?

Tymczasem istnieje przynajmniej sześć powodów, dla których Litwa powinna uczcić 150. rocznicę urodzin Józefa Piłsudskiego.

1. Dlatego, że w XX wieku Piłsudski był jedną z najważniejszych postaci w Europie. Także dlatego, że postać ta jest częścią naszej historii. Nie historii Polski, a Litwy. Piłsudski należał do Polski nawet krócej niż do Litwy – jeśli nie do współczesnej Litwy, to bez żadnych wątpliwości do Wielkiego Księstwa Litewskiego.

I nawet wówczas, gdy Piłsudski należał już tylko do Polski, wciąż marzył o federacji Wielkiego Księstwa i Polski. Nie tylko Litwini, którzy nie chcieli nawet słyszeć o odtworzeniu unii, w której z pewnością dominowałaby większa Polska, ale i najbliższe otoczenie Piłsudskiego, uważali jego marzenia za brednie.

Jakkolwiek niepoważne byłyby te brednie i ich następstwa, które ułatwiły sowieckiej Rosji wbić klin między broniących Europę Środkową od bolszewizmu, porównując marszałka z dzisiejszymi politykami, możemy przyznać, że był to czas, gdy istnieli politycy potrafiący marzyć.

2. Dlatego, że przodkowie Piłsudskiego należeli do szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego. Rodzina Piłsudskiego wywodziła się z jednego z najstarszych żmudzkich rodów, pochodzącego od wspominanego w źródłach już w XV wieku Giniotasa. Walczący z marszałkiem polscy politycy atutowali go wzbudzającą emocje zarówno w Polsce, jak i na Litwie, kartą krzyżacką – po unii w Krewie z 1385 roku Giniotasowie nie przestali spiskować przeciw Jagielle. Tak jak książę Witold, który potem zresztą do Krzyżaków zbiegł.

Matka Piłsudskiego, Maria Billewiczówna, także była żmudzką szlachcianką – urodziła się w Adamowie w rejonie szyłelskim. Przyszły marszałek przyszedł na świat 5 grudnia 1867 roku w Zułowie w rejonie święciańskim.

3. Dlatego, że Piłsudski, choć inaczej niż my, kochał Litwę. Być może czynił to nawet w bardziej romantyczny sposób niż nasi romantycy epoki odrodzenia, a przeszłość Wielkiego Księstwa cenił wręcz zbyt romantycznie, ale mimo to kochał. Niewielu Litwinów o tym wie, ale Piłsudski o Litwie mówił tylko z miłością i szacunkiem.

Jakkolwiek dziwnie dziś to brzmi, Piłsudski był wrogiem polskiego nacjonalizmu i szowinizmu, a już zupełnie dwuznaczny jest fakt, że sam Piłsudski uważał siebie za Litwina. Marszałek zawsze podkreślał, że jest Litwinem, a na Warszawę czy Poznań patrzył jak na obce kraje.

Przez to nie był rozumiany zarówno na Litwie, jak i w Polsce. Narodowcy obu państw odrzucili jego przesiąknięte XIX-wiecznym romantyzmem marzenia, a federalistyczne idee nie spotkały poparcia nawet w jego najbliższym otoczeniu. Dlatego umierając, czuł się przegrany, ponieważ nie udało mu się zrealizować swojego głównego życiowego celu.

Na wykładzie o marszałku, który odbył się tej jesieni w…