Inny język estoński: ochrona i popularyzacja języka võro

Południowy estoński był historycznie podzielony na dialekty tartuski, mulgi i võro, a jedynym z nich, który zachował znaczną liczbę rodzimych użytkowników (kilkadziesiąt tysięcy) jest võro, używany głównie w regionach Võru i Põlva w południowo-wschodniej Estonii. Aktywiści działający na rzecz zachowania języka võro ​​przekonują, że dialekt ten na tyle różni się od standardowego estońskiego, że należy go uznać za odrębny język. Nie znajduje to jednak odzwierciedlenia w prawie, które stanowi, że estoński (oparty na odmianie północnej) jest jedynym językiem urzędowym w kraju. Võro ​​pozostaje jednak żywym językiem: zorganizowano m.in. festiwal pieśni i tańca w języku võro Uma Pido, który po raz pierwszy odbył się w 2008 roku i dotychczas miał pięć edycji. Regularnie publikowana jest również literatura w języku võro.

Kadri Koreinik, naukowczyni z Uniwersytetu w Tartu, specjalizująca się m.in. w języku võro, oraz Sulev Iva, aktywista i nauczyciel języka võro, rozmawiali z Willem Mawhoodem z redakcji Deep Baltic o historii języka i kultury Võro, jego różnicach võro w stosunku do języka estońskiego oraz obecnej sytuacji języka i perspektywach jego zachowania i rozwoju.

Will Mawhood: Rozumiem, że historycznie võro ​​był często uważany za dialekt, ale teraz jest powszechnie uważany za odrębny język. Trudno jest określić, gdzie kończy się dialekt, a zaczyna język, ale jakie są konkretne powody, dla których twierdzi się, że võro to język oddzielny od estońskiego?

Kadri Koreinik: Pomimo zmian wywołanych kontaktem i standaryzacją (notabene standardowego języka estońskiego naucza się już od około stu lat), język võro ​​zachowuje wiele swoich typowo południowoestońskich cech i różni się od standardowego estońskiego pod kilkoma cechami: posiada inne fonemy, takie jak zwarcie krtaniowe, afrykaty, niektóre dyftongi, ma zachowaną harmonię samogłoskową (w przeciwieństwie do estońskiego, w którym nie ma harmonii samogłoskowej), są między nimi także pewne różnice fleksyjne, liczne leksykalne czy obecność negacji. Obliczenia oparte na wymowie, morfologii i podstawowym słownictwie pokazują, że tylko około jedna piąta języka võro ​​pokrywa się z estońskim. To zestawienie porównuje ze sobą mówiony język võro, ​​nagrany w połowie XX wieku, ze standardowym językiem estońskim i ignoruje nowe odmiany (i liczne zapożyczenia z estońskiego z jednej strony i wzbogacenie standardowego estońskiego słowami potocznymi z drugiej) w języku võro.

Sulev Iva: Võro ​​na pewno różni się językowo od estońskiego na tyle, że jest językiem niezależnym i fakt ten jest uznawany przez większość czołowych badaczy języków fińskich. Przez całe życie rozważałem i nazywałem mój ojczysty võro ​​„językiem”, a Instytut Võro ​​i inne organizacje działające na rzecz języka võro ​​od samego początku…