Lennusadam. Przystań nie tylko dla wodnosamolotów

Sto lat historii

Estońskie Muzeum Morskie (Eesti Meremuuseum) posiada obecnie dwa oddziały – starszy ulokowany w baszcie Gruba Małgorzata i nowszy w dawnym porcie hydroplanów – które dzieli zaledwie dwudziestominutowy spacer. Oddział w żelbetonowym hangarze otwarty jest dla zwiedzających od 2012 roku. Niezwykły obiekt sam w sobie stanowi wielką atrakcję. Wznoszenie budynku na polecenie cara Mikołaja II rozpoczęto jeszcze w trakcie trwania I wojny światowej. Obiekt zaprojektowany został w kopenhaskim biurze Christiani & Nielsen. Za jej twórców uważa się Herlufa Forchhammera, Svena Schultza oraz Knuda Højgaarda. Ta trójka inżynierów popisała się niemałym kunsztem, gdyż wzniesienie tego długiego na 109 i szerokiego na 36 metrów hangaru i zwieńczenie go trzema niskimi kopułami segmentowymi, ze względu na dostępne wówczas metody obliczeniowe i konstrukcyjne, było nie lada osiągnięciem. Brytyjski magazyn architektoniczny "The Builder" po ukończeniu budowy porównał nawet hangar do świątyni Hagia Sophia w Stambule, co świadczy o międzynarodowym uznaniu dla tego dzieła inżynierii budowlanej.

Z powodu działań wojennych budowa hangaru była kilkakrotnie przerywana, jednak zimą 1918 roku osiągnęła na tyle wysoki stopień zaawansowania, że wojska niemieckie wchodzące do Tallinna mogły użyć go jako schronienia dla swoich samolotów. W listopadzie 1918 roku baza hydroplanów przeszła w ręce Estończyków, którzy dokończyli prace budowlane przy hangarze i jego infrastrukturze, a w kolejnych latach znacząco ją rozbudowali. Lennusadam, który początkowo był miejscem stacjonowania eskadry lotnictwa morskiego z czasem stał się siedzibą kwatery głównej Estońskich Sił Powietrznych oraz szkoły lotniczej. Co ciekawe, w początkowym okresie funkcjonowania baza miała także cywilne zastosowanie – w 1921 roku służyła do obsługi lotów pocztowego Junkersa F.13 na trasie Tallinn–Sztokholm. W okresie międzywojennym baza wodnosamolotów wraz z przyległym basenem portowym przyjmowała kurtuazyjne wizyty przedstawicieli lotnictwa morskiego wielu europejskich państw. Prawdziwymi gwiazdami byli natomiast goszczący tu piloci – rekordziści i pionierzy awiacji Charles Lindbergh oraz Umberto Maddalena, czy pochodząca z Nowej Zelandii Jean Batten - jedna z pierwszych kobiet zajmujących się lotnictwem wyczynowym, posiadaczka wielu rekordów świata.

Po przyjęciu ultimatum Związku Radzieckiego i wraz z wkroczeniem do Estonii dodatkowych wojsk radzieckich 17 czerwca 1940 roku baza wodnosamolotów przeszła pod zarząd Floty Bałtyckiej ZSRR. W czasach sowieckich Tallinn nie był jednak kluczową bazą floty wojennej, stacjonowały tu głównie jednostki pomocnicze oraz małe okręty wojenne klasy trałowców, urządzono tu także bazę uzbrojenia minowego i torpedowego, a sam hangar wykorzystywano jako powierzchnię magazynową. Ponieważ infrastruktura była zaniedbywana, żelbetowe struktury hangaru ulegały stopniowej degradacji.

W 1992 roku po odzyskaniu niepodległości przez Estonię jej parlament uznał wprawdzie byłe…