Maj 1939: Litewski Naczelny Wódz w Warszawie

W salonce zbliżającej się do Warszawy wraz z grupą oficerów litewskich oraz polskim attaché wojskowym w Kownie siedział Naczelny Wódz Armii Litewskiej gen. Stasys Raštikis. Była to pierwsza i ostatnia wizyta w przedwojennej Polsce litewskiego wojskowego i polityka tak wysokiej rangi. Wizerunkowo z pewnością wizyta ta miała charakter przełomowy. Polskie oraz litewskie media prorządowe traktowały to jak najważniejsze wydarzenie polityczne w obu krajach.

Medialny szum sprawiał wrażenie, że jest to wydarzenie epokowe, które zmieni stosunki międzypaństwowe na lata. Sanacyjna „Gazeta Polska” w tym okresie poświęciła wiele uwagi wizycie dyplomatycznej jak i samej Litwie. Poza materiałami relacjonującymi wizytę pojawiały się również teksty dotyczące kultury czy omówienia prasy litewskiej. W tym samym czasie rządowy litewski „Lietuvos Aidas” na pierwszej stronie publikował relacje telefoniczne z Warszawy. W przypadku mediów litewskich zainteresowanie Polską nie było raczej czymś dziwnym, zmianą był jednak ton, w jakim pisano o Polsce.

Mniej uwagi w Polsce poświęciła wizycie prasa opozycyjna. PPS-owski „Robotnik” w tamte dni więcej uwagi poświęcał polityce polsko-niemieckiej i nie relacjonował dokładnie wizyty litewskiego Naczelnego Wodza. Na łamach „Robotnika” pojawił się natomiast ciekawy felieton Mieczysława Niedziałkowskiego, w którym autor z nadzieją patrzył na ocieplenie polsko-litewskie.

Wbrew powszechnemu entuzjazmowi prasowemu, którego przykładem może być felieton Niedziałkowskiego, wizyta Raštikisa nie miała wielkiego znaczenia politycznego, a jej charakter był raczej kurtuazyjny. Warto jednak wspomnieć, że założenia były inne, wizyta w Warszawie miała całkowicie inny cel. Stasys Raštikis na przełomie lutego i marca sondował środowiska polityczno-wojskowe najbliższych sąsiadów. Było to związane z narastającym litewsko-niemieckim konfliktem o Kłajpedę.

Jak wskazuje świadek ówczesnych wydarzeń, polski attaché na Litwie płk Leon Mikiewicz idea wizyty litewskiego Wodza Naczelnego w Warszawie wyszła z jego własnej inicjatywy. 12 marca w trakcie nieoficjalnego obiadu Raštikis w poufnej rozmowie z Mitkiewiczem wyraził chęć złożenia wizyty w Warszawie. Mitkiewicz odniósł wrażenie, że litewskie wojsko szuka porozumienia z najbliższymi sąsiadami i wsparcia na wypadek konfliktu z Niemcami. Jednak w maju, gdy wizyta doszła do skutku temat ten nie był już istotny politycznie. Litwini 20 marca 1939 roku ulegli niemieckiemu ultimatum i oddali Kłajpedę Rzeszy. Podpisany został również litewsko-niemiecki pakt o nieagresji.

Napięty grafik

Oficjalnie gen. Stasys Raštikis przyjechał do Warszawy na zaproszenie polskiego Naczelnego Wodza marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Podróż w całości miała trwać 4 dni – od 8 do 12 maja, zaś sam pobyt w Polsce był zaplanowany od 9 do 11 maja. Za organizację pobytu w Warszawie odpowiedzialni byli dwaj polscy wojskowi attaché Mitkiewicz i szef Sztabu Głównego Wojska Polskiego…