Młot i krzyż. Nowa historia wikingów – recenzja książki Roberta Fergusona

W 2016 roku nakładem Wydawnictwa Dolnośląskiego ukazała się książka autorstwa Roberta Fergusona, znanego badacza historii i kultury Skandynawii. Młot i krzyż. Nowa historia wikingów to nowe spojrzenie na dzieje wojowników z północy – ich podboje, kulturę, architekturę i literaturę. Periodyzacja dziejów wikingów nie jest jednoznaczna, a historycy angielscy, norwescy, szwedzcy czy duńscy podają różne daty jako początek i koniec epoki wikingów. Na przykład dla Brytyjczyków początkiem jest rok 793, kiedy napadnięto miejscowość Lindisfarne. Zdaniem autora książki periodyzacja jest płynna, ale historię ludów skandynawskich łączy jedno – zaczyna się w czasach pogaństwa, a kończy chrześcijaństwem. Jak w przypadku Wielkiego Księstwa Litewskiego, do którego sięgają Białorusini, Ukraińcy i Litwini, tak do spuścizny wikingów nawiązują Norwedzy, Duńczycy i Szwedzi. Historycy przełomu XIX i XX wieku reprezentujący każde z tych trzech państw starali się z pobudek ideologicznych klasyfikować okres wikingów jako złote czasy ich dziejów. Duńczycy dopiero co stracili na rzecz Prus Szlezwik i Holsztyn (1864 rok), a dawną kolonizacją Anglii chcieli odbudować poczucie siły. Norwegom zależało z kolei na podkreśleniu odrębności kulturowej ich kraju od Szwecji po uzyskaniu niepodległości w 1905 roku i na zaznaczeniu, że to oni skolonizowali Islandię i Grenlandię. Podniesienia na duchu potrzebowali także Szwedzi, którzy utracili Finlandię na rzecz Imperium Rosyjskiego. Robert Ferguson w swojej książce z jednej strony konfrontuje źródła, na których opierali się dawniejsi historycy (np. sagi) sięgając do najnowszych badań w zakresie archeologii, dendrochronologii czy analizy DNA, z drugiej strony wysnuwa swoje własne przypuszczenia odnośnie wydarzeń związanych z wikingami. Kompleksowe opisanie dziejów ludów północy wymagałoby niewątpliwie wielu tomów, a nie jednej książki, autor prezentuje jednak czytelnikowi solidne kompendium wiedzy w ciekawy sposób. Opowieść rozpoczyna od opisu odkopanych ponad 100 lat temu łodzi na Rolvsøy, w Slagen i najciekawszej – z Osebergu (odnaleziona w 1904 roku, a zbudowana z drzew ściętych w 820 roku). Ich budowa i wyposażenie przyniosły wiele ważnych odkryć nie tylko w zakresie budownictwa łodzi, ale również aspektów kulturowych, jak pochówek wikingów, ich choroby, ubiór czy wierzenia. Ferguson sporo miejsca poświęca pogańskiej kulturze regionu, która przez stulecia była zwalczana przez Kościół, momentami do tego stopnia, że groziło to nieprzetrwaniem do naszych czasów m.in. poezji staronordyckiej. Rozdział II został poświęcony legendom i mitologii skandynawskiej, ówczesnym świętom, czy na przykład kultem konia jako symbolu potencji i płodności. Jak pisze sam autor „pogaństwo ziem północnych wykształciło bogatą kulturę. Skandynawowie epoki wikińskiej mieli własną kosmologię i astronomię, własnych bogów, strukturę społeczną,…