Na cztery dni przed Bitwą Warszawską. Sto lat łotewsko-sowieckiego układu pokojowego

Wojna o niepodległość

Daty ogłoszenia niepodległości bywają symboliczne. Litwa ogłosiła niepodległość 16 lutego 1918 roku, jednak przyszło jej nawet trzy lata walczyć o obronę niezależności i kształt swoich granic. Ostatecznie przyjęte zostaną one w 1923 roku, gdy Okręg Kłajpedy wejdzie jako jednostka autonomiczna w skład państwa litewskiego. Estonia ogłosiła swą niezawisłość 24 lutego 1918 roku, jednak dzień później poddana została okupacji niemieckiej. Dopiero 2 lutego 1920 roku podpisano w Tartu układ estońsko-sowiecki, będący jednocześnie uznaniem przez Rosję Sowiecką Estonii jako niepodległego kraju. Gdy mowa o Polsce to kluczowa wydaje się nie data 11 listopada 1918 roku, a 15 sierpnia 1920 roku, gdy Wojska Polskie odparły nad Wisłą ofensywę sowiecką, zagrażającą naszej wolności. Takie przypadki w regionie można by mnożyć.

18 listopada 1918 roku Rada Narodowa Łotwy ogłosiła w Teatrze Narodowym niepodległość swojego kraju, rychło okazało się jednak, że zarówno Niemców, jak i Sowietów niekoniecznie interesuje wola małego nadbałtyckiego kraju. Strona bolszewicka planowała włączyć Łotwę w skład Wielkiego Imperium, powołując do życia 18 grudnia 1918 roku Łotewską Socjalistyczną Republikę Radziecką na czele z łotewskim komunistą Pēterisem Stučką. Okres 1918-1920 łotewska historiografia nazywa Latvijas brīvības cīņas („łotewskie walki o wolność”), względnie Latvijas Neatkarības karš („łotewska wojna o niepodległość”).

W tym okresie Łotyszom przyjdzie się zmierzyć zarówno z wojskami niemieckimi, jak i bolszewickimi. Warto także pamiętać, że zakusy na łotewskie terytoria mieli także Litwini i Polacy. 1 grudnia 1918 roku nowo proklamowana republika została najechana przez Rosję Sowiecką, wśród niej znajdzie się wielu „czerwonych strzelców łotewskich”, do 1990 roku obiekt oficjalnego kultu Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 7 grudnia Sowieci wzięli Alūksne, 18 grudnia Valkę, 23 grudnia Cēsis, zaś na południu Dyneburg zostanie zajęty 9 grudnia 1918 roku. Ryga zostanie zdobyta przez Armię Czerwoną w dniu 3 stycznia 1919 roku, po czym rozpocznie się trwający parę miesięcy eksperyment z rządami „czerwonych” w centralnej Łotwie. Pod koniec stycznia 1919 roku Łotewski Rząd Tymczasowy wycofa się do Lipawy. Niepodległa Łotwa przetrwa na małym kawałku Kurlandii.

Wyzwolenie Rygi i Łatgalii

22 maja 1919 roku Ryga zostaje zajęta przez oddziały Freikorpsu. Wejście Niemców uznawane jest za wyzwolenie, jednak zaczyna się także polowanie na tych Łotyszy, którzy przez parę miesięcy służyli Łotewskiej Socjalistycznej Republice Rad. Na północy terytoria łotewskie zajmą sprzymierzone wojska estońskie. Kluczowa tutaj będzie bitwa pod Cēsis, która do dziś jest świętem narodowym w Estonii. 23 czerwca 1919 roku Estońska 3 Dywizja dowodzona przez gen. Ernsta Põddera pokonuje niemiecką Landeswehrę w bitwie pod Cēsis. W tym okresie…