Polska krew babci Minny. O korzeniach pisarki Leelo Tungal

Leelo Tungal urodziła się 22 czerwca 1947 roku w Tallinnie. Spod jej pióra wyszło ponad 70 książek: tomików wierszy i powieści dla dzieci i młodzieży. Za bogaty dorobek w dziedzinie literatury dziecięcej pisarka otrzymała wiele nagród. Autorka porusza w swoich książkach problemy etyczne i socjalne, a życie codzienne bohaterów przedstawia w zmiennej tonacji emocjonalnej, ale zawsze ze szczerym współczuciem dla zmartwień małego człowieka. Jej powieści emanują optymizmem i pochwałą życia, charakterystyczny jest w nich też dialog z czytelnikiem oraz dowcip. Poczucie humoru nie opuszcza autorki nawet wtedy, gdy porusza poważne tematy.

Tak jest też w przypadku zbeletryzowanej autobiografii pt. Mała towarzyszka i dorośli (est. Seltsimees laps ja suured inimesed, 2008). To pierwsza i najbardziej znana część trylogii. Powieść została wpisana w 2010 roku na Listę Honorową IBBY, a w 2018 na podstawie całej trylogii Seltsimees laps nakręcono film. Powieść Mała towarzyszka i dorośli jest propozycją bardziej dla dorosłych niż dla dzieci. „Dorosła“ jest bowiem rzeczywistość książkowa, którą opisuje mała narratorka. Świat widziany oczami dziewczynki fascynuje i porusza tym bardziej, że w utworze mamy do czynienia z autentycznym i osobistym materiałem, w którym nie brakuje opisów okropieństw trudnych powojennych lat. Osobiste losy bohaterów splatają się z wielką historią i polityką: książka doskonale pokazuje pierwsze lata budowy nowych, radzieckich porządków i stosunków społecznych. W całej swej wymowie tekst jest jednak optymistyczny.

Polska krew babci Minny

Z perspektywy polskiego czytelnika interesujący będzie jednak inny wątek – Tungal w książce wspomina i opisuje swoją babcię, pół-Polkę. Czarna przerażająca postać ze skrzydłami z chusty wydaje syczące i świszczące dźwięki niczym wiedźma pod postacią wielkiego ptaka – takie „efektowne wejście” ma w powieści babcia Minna.

Minna przeklina ówczesną władzę, działania sowieckiego aparatu represji, wskutek których jej synowa, matka małej Leelo, została aresztowana przez enkawudzistów. Leelo Tungal relacjonuje wszystkie zdarzenia z dziecięcej perspektywy, a swojej babci poświęca osobny rozdział zatytułowany „Polska krew babci Minny”. Przedstawia ją tu z dużą dozą humoru i podziwu – dowiadujemy się na przykład, że była świetną gospodynią domową, potrafiła zatańczyć krakowiaka, dość często również... droczyła się z dziadkiem Robertem.

Robert Heinrich Tungal (także Tunkel, Dunkel; 1881–1968) – dziadek Leelo i mąż Minny – urodził się w majątku Harku w okolicy Tallinna jako syn ogrodnika. W 1903 roku Robert przebywał na kilku dworach rosyjskich, gdzie pracował jako mleczarz. To w tym czasie, prawdopodobnie na dworze w guberni jekaterynburskiej, poznał młodą, osiemnastoletnią Minnę Katharinę Jägermann (1885–1973), którą poślubił w zborze luterańskim w guberni kałuskiej.