„Świat rzeczy mieszkańca Tallinna w dobie Oświecenia” – recenzja książki

Książka „Świat rzeczy mieszkańca Tallinna w dobie Oświecenia” estońskiego historyka Raimo Pullata składa się z 18 rozdziałów obejmujących wprowadzenie do badań historycznych nad kulturą materialną, charakterystykę stylu i standardu życia mieszkańców miasta w okresie Oświecenia, jak też charakterystyki rzeczy stanowiących majątek ówczesnych obywateli miasta.

W pierwszych trzech rozdziałach autor wprowadza do badań historii kultury materialnej – przybliża inwentarz majątkowy jako podstawowe źródło wiedzy w tych badaniach oraz naświetla stan badań i znaczenie badań nad kulturą materialną. W kolejnych rozdziałach Pullat rysuje obraz miasta i życia miejskiego – charakteryzuje mieszkańców, kwestię dobrobytu i zdrowia, położenie i uwarunkowania geograficzne miasta, przestrzeń miejską i miejsce zamieszkania oraz rolniczy aspekt funkcjonowania miasta. Przy rozdziałach ogólnie charakteryzujących miasto i mieszkańców należy wspomnieć o przedostatnim rozdziale książki poświęconym luksusowi oraz jego regulacji. Następne rozdziały już bardziej szczegółowo przybliżają tytułowy świat rzeczy mieszkańców Tallinna: kulturę spożywania posiłków i napojów (w tym pojawienie się używek: kawy, herbaty, czekolady, alkoholu i tytoniu) prezentując jednocześnie przedmioty, które temu służyły oraz ubiór, meble i wyposażenie wnętrz, łóżko i kulturę spania, dzieła sztuki i ich znaczenie, instrumenty muzyczne, przedmioty związane z piśmiennictwem, broń oraz środki transportu.

Wiek XVIII jest nową epoką w dziejach Tallinna, który w wyniku wojny północnej przeszedł spod panowania szwedzkiego pod carskie. Po wyniszczającej wojnie i epidemii dżumy dla Tallinna nastał długi okres spokoju, kiedy miasto dynamicznie rozwijało się gospodarczo i demograficznie, co pociągnęło za sobą duże zmiany i wzrost bogactwa. Miasto wyszło poza swoje mury, nowe tereny poddane zostały urbanizacji. Okres rozwoju gospodarczego przekładał się także na bogacenie się mieszczan: rycerstwa i arystokracji, urzędników i inteligencji, kupców, rzemieślników, robotników, a to dalej przekładało się na zmianę i rozwój kultury materialnej.

Świat rzeczy mieszkańca Tallinna kształtowało kilka czynników. Pomimo ogromnej zmiany jaką przyniosła wojna północna i jej rozstrzygnięcia, wcześniej uprzywilejowanym warstwom społeczeństwa (Niemcy bałtyccy) udało się zachować swój status i pozycję. Chociaż w obiegu pozostawała szwedzka waluta, co pokazuje, że także pewne elementy szwedzkie pozostały, to wejście miasta w skład Imperium Rosyjskiego, otworzyło miasto na nowe wpływy. Tallinn pozostawał ważnym portem bałtyckim. Jak pisze autor, Tallinn stał się miastem między Amsterdamem a Petersburgiem. To stwierdzenie, biorąc pod uwagę pozycję Niemców bałtyckich, można rozszerzyć pisząc, że Tallinn był miastem między Rosją, Skandynawią, miastami niemieckimi i Europą Środkową. Zilustrować to można biorąc za przykład wybrane rzeczy omówione w książce – tallińczycy w XVIII wieku np. jeździli na saniach gdańskich, saniach ryskich i saniach kazańskich.

Pullat wskazuje, że preferencje mieszkańców Tallinna –…