Joanna Maciejewska-Pavković, Belgrad, 1 lutego 2002 roku:
Pragnę Polonii Estońskiej przybliżyć postać mojej matki, osoby bardzo zasłużonej dla rozpowszechnienia kultury estońskiej w Polsce i rozszerzenia kontaktów polsko-estońskich.
Moi przodkowie po matce pochodzili z południowej Estonii. Pradziad Juhan Tamm był synem chłopa z miejscowości Ringiste w okręgu Karula, a prababcia Maarja, z domu Kargaja pochodziła z Karula. Tam się też poznali, gdyż pradziadek był przez jakiś czas w pobliżu nauczycielem ludowym. Zamieszkali w Vissi, gdzie przy cerkwi otworzyli sklep. Małżeństwo Tamm wkrótce przeniosło się do Valgi (do 1920 roku estońska Valga i łotewska Valka stanowiły jedno miasto – Wałk; tutaj pozostawiono nazewnictwo zgodnie z zapisem autorki wspomnień – przyp. red.) i przy ul. Vabaduse 12/14 (w czasach radzieckich Võidu) Juhan kupił dom i otworzył sklep kolonialny. Dom ten, później rozbudowany, istnieje do dziś. Przez władze wyzwolonej Estonii został zwrócony naszej rodzinie i od podstaw odnowiony.
W tamtych czasach Valga była miastem wielonarodowościowym, zamieszkałym przez Niemców, Rosjan, Łotyszy, Estończyków, Żydów. Była to też kolonia polska, głównie wykwalifikowanych fachowców i ich rodzin sprowadzonych przez władze carskie do pracy przy węźle kolejowym. To oni zbudowali kościół katolicki w Valdze. Juhan Tamm, dzięki swoim zdolnościom kupieckim, działalności społecznej (m.in. zajmował się polityką, założył w Valdze kółko śpiewacze, zafundował dzwon dla tamtejszej cerkwi) i walorom osobistym uważany był za szanowanego obywatela nie tylko między tamtejszymi Estończykami.
Cała czwórka dzieci Juhana Tamma – syn i trzy córki – otrzymała, jak na ówczesne czasy (a był to przełom XIX i XX wieku), solidne wykształcenie. Najstarszy syn Juhan był naczelnym geometrą w guberni hersońskiej. Córka, Emilie (Veister, ur. 1879 r.), późniejsza właścicielka posiadłości wiejskiej Sarapuu koło Karula, była znanym i szanowanym pedagogiem, prowadziła w Valdze prywatną szkołę. Byli uczniowie ją uratowali przed wywózką na Syberię przez władze bolszewickie po 1945 roku. Druga córka, Alise (ur. 1881 r.), moja babcia, skończyła Konserwatorium Muzyczne w Petersburgu. Pracowała jako muzyczny pedagog i występowała jako śpiewaczka. W rodzinnej tradycji istnieje m.in. pamięć o jej występie w 1916 roku na koncercie na rzecz polskich uchodźców wojennych w sali Säde, gdy śpiewała pieśni Szopena. Była też uzdolnioną malarką. W 1906 roku wyszła za mąż za Polaka Zygmunta Trzeciaka (1876–1965), studenta Politechniki Ryskiej. Wówczas przeszła z religii prawosławnej na katolicką i przyjęła imię Elżbieta. Zmarła w 1952 roku i pochowana jest na cmentarzu w Lüllemäe (życiorys artystyczny Alicji Elżbiety Trzeciak moja matka zdeponowała w Muzeum w Valdze). Najmłodsza córka Tammów – Olga (Grave, ur. 1890 r.)…
Treść dostępna dla prenumeratorów
Dołącz do naszej społeczności. Dzięki Twojej prenumeracie rozwijamy portal i publikujemy nowe artykuły.
