Książka Kabinetas 339 Birutė Davidonytė i Dovydasa Pancerovasa ukazała się pod koniec zeszłego roku, ale nie straciła na aktualności, a wręcz przeciwnie – w warunkach epidemii jakby dojrzała tym bardziej, że na Litwie rozpoczęła się oficjalnie kampania przed październikowymi wyborami do Sejmu.
W Polsce książka nie została w zasadzie dostrzeżona mimo, że kilka think tanków zajmuje się tu Litwą i ma analityków czytających po litewsku. Autorzy książki są bodaj sami sobie winni: jeszcze zimą zeszłego roku zanęcili temat, wyciągając na światło dzienne kontakty obecnego premiera Litwy Sauliusa Skvernelisa z premierem Mateuszem Morawieckim i z Jarosławem Kaczyńskim i wiążąc je z bezprawnie uprzywilejowaną – jak twierdzili – sytuacją przedsiębiorstwa Orlen Lietuva. Spotkania zaś trzeba było „wyciągać”, bo uczestnicy uznali, że lepiej nie informować o nich prasy.
W Kabinetas 339 o Polsce i relacjach z polskimi politykami jest mało. To jest książka o Litwie i dlatego jest ciekawa. Nie jest bezstronna – autorzy co prawda rzetelnie dowodzą, że polityka Skvernelisa nie jest ani przejrzysta, ani wolna od korupcji, ale chyba go przy tym nie lubią – z wzajemnością. Książka nie jest też odkrywcza – niektóre fragmenty śledztwa dziennikarskiego litewscy czytelnicy poznali już wcześniej, bo oboje autorzy przez ostatnie lata na bieżąco pisali o poszczególnych jego wątkach. Wartością dodaną ich publikacji książkowej nie jest zebranie w jednym miejscu mini-śledztw, które prowadzili między 2016 a 2019 rokiem. Jest nią skondensowany obraz litewskiej polityki, który… nikogo na Litwie nie zaskoczył, choć książka rozeszła się w imponującym dla Litwy nakładzie ponad 10 tys. egzemplarzy do końca stycznia 2020 roku.
Także z pozycji zewnętrznego obserwatora jest to obraz nie tyle zaskakujący, co znaczący. Kilka przykładów. W 2018 roku rządząca partia chłopów i zielonych zgłosiła pomysł, by odpowiednią ustawą uregulować, że jak dziennikarz pisze o rządzie – to ma być bezstronnie: w połowie dobrze, a w połowie – jak chce (to nie żarty – patrz s. 101 w Kabinetas 339). Potem pojawiła się sprawa Centrum Rejestrów (po litewsku: Registrų centras), który łączy w sobie funkcje kilku urzędów, np. kadastralnego, hipotecznego, ewidencji ludności, przedsiębiorstw i nieruchomości, geodezji itp. Dla tych dziennikarzy, którym chce się grzebać w zasobach Centrum, są one nieocenionym źródłem wiedzy np. o majątku osób publicznych. Regulacje dostępu do danych nie przewidywały za niego opłat – do czasu… Podjęto próby (niesfinalizowane) wprowadzenia opłat za korzystanie z usług Centrum, i to w wysokości zaporowej dla większości redakcji. Dziennikarze wyjaśnili, że inspiracja tej próby wyszła od premiera, a poprzedziła…
Treść dostępna dla prenumeratorów
Dołącz do naszej społeczności. Dzięki Twojej prenumeracie rozwijamy portal i publikujemy nowe artykuły.
